ရန္​ကုန္​

တဖုသ​ေတြ ဘလိက​ေတြခဏ​ေဘးဖယ္​ထားလိုက္​ၾကရ​ေအာင္​။သူတို႔လာတယ္​ဆိုတာ​ကိုထုတ္​​ေဖာ္​ျပသဖို႔ ဘာအ​ေထာက္​ထားမွမ႐ွိဘူး။ပုဂံ၊စစ္​ကိုင္​း၊​ေရႊဘို၊အင္​း၀၊အမရပူရနဲ႔မႏၱ​ေလးဆိုတဲ့ ဗမာနန္​းစိုက္​ရာ​ေနျပည္​​ေတာ္​​ေတြဟာ ပထ၀ီအရၾကည့္ရင္​ကုန္​းတြင္​းပိတ္​​ေတြခၽည္​းပဲ။​ေရႊတိဂုံ​ေစတီဆိုတာ ဗုဒၶသာသနာ​ေတာ္​ရဲ ့ျမန္​မာနိုင္ငံ​​ဆိုင္​ရာအထင္​ကရ​ေစတီႀကီးကို ဗုဒၶဆံ​ေတာ္​​ေတြ႒ာပနာၿပီး ​ေအဒီ၁၄၈၅ခုႏွစ္​မွာမြန္​အမၽိဳးသမီး ႐ွင္​​ေစာပုသားမက္​ မြန္​အမၽိဳးသား႐ွင္​ဘုရင္​ဓမၼ​ေစတီက အမည္​တပ္​ခဲ့တာပါ။အ​ေဆာက္​အဦးလက္​ရာကိုၾကည့္ရင္​လည္​း ​ေအဒီ၁၅ရာစုမြန္​ဗိသုကာလက္​ရာကို​ေတြ႕ရမွာပါ။အဲဒီ​ေခတ္​တုန္​းက ရန္​ကုန္​အပါအ၀င္​ ​ေတာင္​ငူအထိ ​ေအာက္​ပိုင္​းတစ္​ခြင္လုံးဟာ မြန္​ပိုင္​ျဖစ္​တယ္​။မိုး​ေရခၽိန္​အလုံအ​ေလာက္​ရလို႔စိုက္​ပ်ိဳးမႈအား​ေကာင္​းတယ္​။ျမစ္​၀ကြၽန္​း​ေပၚ​ေဒသမွာဆန္​​ေရးစပါးဟာ အလၽွံပယ္​ပါပဲ။​ေရႊတိဂုံ​ေစတီကိုအ​ေျခခံၿပီး ဒဂုံ လို႔မွည့္​ေခၚတယ္​။ဆရာဦး​ေဖ​ေမာင္​​တင္​က တီကုမ္​ဘ ဆိုတဲ့မြန္​​ေ၀ါဟာရက​ေနဆင္​းသက္​လာၿပီး တကန္​ ဒဂုံ စသျဖင့္ အဆင့္ဆင့္​ေျပာင္​းလဲသြားတယ္​လို႔ဆိုတယ္​။​ေရႊတိဂုံ​ေစတီကို မြန္​နဲ႔အိႏိၵယသားဟိႏၵဴ လူမ်ိဳး​ေတြအတူတည္​​ေဆာက္​ခဲ့ၾကတယ္​လို႔ဆိုၾကတာမၽိဳးလည္​း႐ွိတယ္​။၁၈ရာစုအလယ္​အထိ ျမစ္​၀ကြၽန္​း​ေပၚ​ေဒသဟာ မြန္​​ေတြရဲ ့​ေဒသျဖစ္​ခဲ့တယ္​။​ေအဒီ၁၇၅၂ခုႏွစ္​မွာ မြန္​ဘုရင္​ဗညားဒလက အ၀​​ေနျပည္​​ေတာ္​မွာစိုးစံ​ေနတဲ့ တနဂၤ​ေႏြမင္​းရဲ ့သား မဟာဓမၼရာဇာဓိပတိကိုဖမ္​း၊အ၀​ေနျပည္​​ေတာ္​ကိုပါသိမ္​းပိုက္​ၿပီးမီးတင္​ရိႈ ့လိုက္​တာ​ေၾကာင့္ ​ေညာင္​ရမ္​းဆက္​နိဂုံးခၽဳပ္​သြားတယ္​။တိုင္​းရင္​းသားစည္​းလုံးညီၫြတ္​​တယ္​ဆိုတဲ့​ေခတ္​သစ္​သမိုင္​းဆရာ​ေသာက္​႐ူး​ေတြကို​ေလွာင္​​ေျပာင္​သ​ေရာ္​​ေနတဲ့အျဖစ္​ပၽက္​​ေတြ​ေပါ့ဗၽာ။

ဗမာလူမၽိဳး​ေတြရဲ ့အ၀​ေနျပည္​​ေတာ္​မီး​ေလာင္​ပၽက္​စီးၿပီးနိဂုံးခၽဳပ္​သြားခၽိန္​ အ၀နဲ႔ ကီလုိမီတာ ၂ရာ​ေကၽာ္​​ေလာက္​​ေ၀းတဲ့ အထက္​ ​ေရႊဘိုနယ္​ မုဆိုးဖိုရြာက​ေန ​ဦး​ေအာင္​​ေဇယၽအင္​အား​ေတာင့္တင္​းထင္​႐ွားလာတယ္​။အဲလိုနဲ႔ဗမာ​ေနျပည္​​ေတာ္​ပၽက္​သုဥ္​းၿပီး၆ႏွစ္​အၾကာ ဦး​ေအာင္​​ေဇယၽဦး​ေဆာင္​တဲ့ ဗမာအင္​ပါယာအသစ္​တစ္​ခု​ေပၚထြန္​းလာတယ္​။​ေအဒီ၁၇၅၅ခုႏွစ္​ ​ေမလ မွာဦး​ေအာင္​​ေဇယၽဟာ ဒဂုံကို၀င္​တိုက္​တယ္​။ရက္​စက္​တဲ့​ေနရာမွာ​ဦး​ေအာင္​​ေဇယၽဟာၿပိဳင္​စံ႐ွားတဲ့ စစ္​ဘီလူးတစ္​​ေယာက္​ျဖစ္​တယ္​။မြန္​ဘုန္​းႀကီး၃၀၀၀ကိုသတ္​ျဖတ္​ခဲ့တယ္​လို႔ V.C.Scott O Coner က Mandalay And Other Cities ဆိုတဲ့သူ႔စာအုပ္​မွာ​ေရးသားထားတယ္​။မဟုတ္​ဘူးဟုတ္​တယ္​ဆိုတာ​ေတာ့ခင္​ဗၽားတို႔ဘာသာခင္​ဗၽားတုို႔ဆက္​ျငင္​းၾက​ေပါ့။အာဏာ႐ွင္​ဆိုတဲ့အမၽိဳးဟာ သူ႔ၾသဇာကိုထိပါးၿပီးဆိုရင္​ ဘုန္​းႀကီးမက သူ႔အဘဆိုလည္​း သည္​းခံတဲ့အစဥ္​အလာမ႐ွိဘူးဆိုတာ ခင္​ဗၽားတို႔မ်က္​စိ​ေ႐ွ ့က ခရစ္​သကၠရာဇ္​ ၂၀၀၇ခုႏွစ္​ စက္​တင္​ဘာက သက္​​ေသ​ေပး​ေနပါတယ္​။ဒါ​ေပမဲ့ ၾသဇာတက္​ၿပီး ဆင္​နဲ႔ျမင္​းနဲ႔ပလႅင္​နဲ႔ျဖစ္​လာတဲ့အခၽိန္​လည္​းကၽ​ေရာ ​ေအာင္​​ေဇယၽဘာ​ေၾကျငာလဲ။​ေဟ့ သာသနာျပဳမင္​း​ေနာ္​ တဲ့။ဒါ​ေၾကာင့္ ​ေအဒီ၁၁ရာစု အ​ေနာ္​ရထာက​ေန ​ေအဒီ၁၉ရာစုသီ​ေပါအထိ အားလုံး​ေပါက္​လြတ္​ပဲစား​ေတြခၽည္​းပဲလို႔​ေျပာရတာပါ။ဒီအတြက္​၀ီကီပီဒီးယားကို​ေျပး​ေခါက္​ဖို႔မလိုဘူး။ၿဗိတိသၽွစြယ္​စုံကၽမ္​းကိုလည္​း​ေျပးလွန္​ဖို႔မလိုဘူး။ခင္​ဗၽားတို႔ဘိုး​ေဘး​ေတြနဲ႔သာသနာျပဳမင္​း​ေတြတင္​ခဲ့တဲ့​ေမာ္​ကြန္​းစာအုပ္​​ေတြကအသင့္႐ွိ​ေနတာ​ေၾကာင့္ အ​ေထာက္​ထားက​ေ၀း​ေ၀းမွာသြား႐ွာစရာမလိုတာပါ။
ေပါက္ကရေတြအကုန္္လုပ္မယ္။ၿပီးရင္ သတင္းစာမွာ ဗုဒၶဘာသာတိုင္းျပည္မွာ ဒါေတြျဖစ္ကုန္ၿပီလားဆိုၿပီး မ႐ွက္မေၾကာက္ အံ့ၾသဟန္ျပေရးၾကသားၾကမယ္။ရက္ရက္စက္စက္သတ္မယ္။မုဒိမ္းက်င့္မယ္။ၿပီးရင္ ဗုဒၶဘာသာတိုင္းျပည္မွာ ဒါေတြျဖစ္ေနၿပီးလားဆိုၿပီး အံ့ၾသခ်င္ေယာင္ေဆာင္ျပမယ္။ေသာက္႐ွင္မဲ့ပုံေဒေျပာပါတယ္။ေရးသူေတာ့မ႐ွက္ဘူး။က်ဳပ္တို႔ဖတ္ရတဲ့သူေတာ့႐ွက္တယ္ဗ်ာ။ျမန္မာျပည္မွာ မသိရင္ သူေတာ္စင္ႀကီးပဲေနသလိုလို ဘုရားျဖစ္မဲ့အုတ္နီခဲေတြပဲေနေနၾကသလိုလို၊မဟာဗုဒၶအေတြးအေခၚေအာက္မွာ အားလုံးပဲ မနက္ျဖန္ ရဟႏၱာ ျဖစ္သြားၾကေတာ့မလိုလို ေရးၾကသားၾကတာဗ်။မ႐ွက္မေၾကာက္ေရးရဲတာေျပာပါတယ္။ဒီ​ေလာက္​ ကလိမ္ကက်စ္၊ယုတ္မာေအာက္​​တန္းက်မႈေတြ မိႈလိုေပါက္ေနတဲ့တိုင္းျပည္မွာ တစ္ခါလာလည္းမြဲျပာပုဆိုး ဓာတ္ျပားေဟာင္းေတြဖြင့္ဖြင့္ၿပီးနားေထာင္ရင္းနဲ႔ပဲကပတိအ႐ွိတရားကိုမၾကည့္ႏိုင္မျမင္ႏိုင္ေလာက္ေအာင္ အေမွာင္ဖုံးသြားၾကတာပါ။မေကာင္းတာအကုန္လုပ္။မဟုတ္တာအကုန္လုပ္။နက္ျဖန္သကၤန္းျခဳံလိုက္​။အျပစ္ဟူသမ်ွ အလုံးစုံ ေရနဲ႔ေဆးလိုက္သလို မိေမြးတိုင္း ဖေမြးတိုင္း ကိုယ္တုံးလုံးေလးျဖဴစင္သြားတာဗ်။အာဏာမရခင္ မိုးေျပာဂ်ိဳးေျပာ ေျပာမယ္။အာဏာရၿပီးရင္ ႏိုင္ငံေရးသမားပီသ သြားေတာ့တာပဲ။ဘုရားသြားေက်ာင္းတက္ပုံေဒ၊ငါးလႊတ္ဖားလႊတ္ပုံေတြ၊ဘုန္းဘုန္းဦးခ်ေနတဲ့ပုံေတြ၊ဘုရားထီးတင္တဲ့ပုံေတြ၊ေရစက္ခ်ေနတဲ့ပုံေတြ၊စသည့္အားလုံးႏွစ္တစ္ႏွစ္ရဲ ့ဇန္​န၀ါရီ၁ရက္​​ေန႔က​ေန ဒီဇင္​ဘာ၃၁ရက္​​ေနာက္​ဆုံးရက္အထိ သတင္းစာၾကည့္လိုက္ အမ်ားဆုံးက အဲဒါေတြပဲဗ်။အ​ေၾကာင္​းအရာတိုက္​ဆိုင္​လာလို႔တင္​ျပတာပါ။

ဦး​ေအာင္​​ေဇယၽဒဂုံကိုခၽီတက္​စဥ္​ကတည္​းက မြန္​တို႔႒ာ​ေနကို ​ေခၽမြဖို႔ဆုံးျဖတ္​ထားၿပီးသားဆိုတာ​ေပၚလြင္​ထင္​႐ွားပါတယ္​။တိုက္​​ေလွ၅ရာ၊စစ္​သည္​၁သိန္​းလို႔ မဟာရာဇ၀င္​ကဆို​ေပမဲ့ အ​ေရအတြက္​ကသံသယ၀င္​စရာအျခားအခၽက္​​ေတြ႐ွိ​ေနတာ​ေၾကာင့္ စစ္​သည္​၅​ေသာင္​း ၆​ေသာင္​းလို႔ပဲသတ္​မွတ္​ရမွာပါ။အဲဒီ​ေအာင္​​ေဇယၽနဲ႔မြန္​တို႔တိုက္​​ေနတဲ့အခၽိန္​ အဂၤလိပ္​ကျပတ္​ျပတ္​သားသားပဲၾကားက​ေန ပြဲကို​ေစာင့္ၾကည့္​ေနတယ္​။အဲလိုနဲ႔ ဧရာ၀တီလြင္​ျပင္​ကျမစ္​၀ကြၽန္​း​ေပၚ​ေဒသမွာ မြန္​ပ​ေဒသရာဇ္​နဲ႔ဗမာပ​ေဒသရာဇ္​တို႔ အႀကိတ္​အနယ္​ခါးပတ္​လုစိန္​​ေခၚပြဲႏႊဲလိုက္​တာ ​ေအဒီ၁၇၅၅ခုႏွစ္​အကုန္​မွာ ဗမာကအႏိုင္​ရၿပီး ဦး​ေအာင္​​ေဇယၽဒဂုံကိုသိမ္​းလိုက္​တယ္​။ဒဂုံဟာလုံး၀စစ္​တလင္​းျဖစ္​သြားခဲ့ရတယ္​။​ဒီစစ္​တလင္​းျဖစ္​သြားျခင္​းဟာ ​ေနာင္​တစ္​ခ်ိန္​ အ​ေ႐ွ ့​ေတာင္​အာရွမွာၿဗိတိသၽွ​ေကၽးဇူးနဲ႔အႀကီးကၽယ္​ဆုံး အထင္​႐ွားဆုံးၿမိဳ႕ႀကီးတစ္​ၿမိဳ႕စတင္​​ေမြးဖြားဖို႔အ​ေျခတည္​ခဲ့တာပဲျဖစ္​ပါတယ္​။

(သီတဂူမ​ေဟာတဲ့တရား​ေတြပါ။ၾကဳံ ရင္​​ေျပာလိုက္​ပါ။စာျပန္​ဖတ္​ပါလို႔ ခင္​ဗၽားတို႔ဆရာ​ေတာ္​ကို)

ရန္​ကုန္​....၂

အ​ေလာင္​းဘုရားဟာ ဒဂုံကိုမတိုက္​ခင္​ ျပည္​ကို ၁၇၅၅ ​ေဖ​ေဖာ္​၀ါရီလမွာအ​ရင္​၀င္​သိမ္​းတယ္​။ဘာ​ေၾကာင့္ျပည္​ကိုသိမ္​းရတာလဲဆိုရင္​ ဧရာ၀တီ လြင္ျပင္ကို ဗဟုိျပဳထားတဲ့ ႏုိင္ငံေတာ္ဟာ ႏွစ္ေပါင္း ရွစ္ရာခန္႔ (၁၁ ရာစုမွ ၁၉ ရာစုအထိ)အတြင္း ေနျပည္ေတာ္အျဖစ္နဲ႔ ဘယ္ေနရာကို အေျခတည္ၿပီး ဘယ္လုိ နာမည္မ်ဳိးနဲ႔ မွည့္ေခၚခဲ့သည္ျဖစ္ေစ ျမန္မာတုိ႔ ေခတ္မွာ ျပည္လုိ႔ ေခၚတဲ့ “သေရေခတၱရာ”နယ္ကုိသာ ညာလက္႐ုံးအျဖစ္ အားထားခဲ့ ရတာ​ေၾကာင့္ပဲ။ ဒါေပမဲ့ အလယ္႐ိုးမရဲ႕ အေရွ႕ျခမ္းက ေပါင္းေလာင္းျမစ္၀ွမ္းမွာ ၁၅ ရာစုက စၿပီး ေတာင္ငူနယ္ႀကီး စည္ပင္ထြန္းကားလာျပန္တဲ့ အတြက္ ဧရာ၀တီႏုိင္ငံေတာ္မွာ လက္႐ုံးတစ္ဖက္ တုိးလာျပန္တယ္။ အဲဒီလက္႐ုံး ႏွစ္ဖက္အျပင္ ေတာင္ဘက္မွာ အားထားစရာ ရာမည သုံးႏုိင္ငံ (ဟံသာ၀တီ၊ ပုသိမ္၊ မုတၱမ)၊ ေျမာက္ဘက္မွာ ရွမ္းကိုးျပည္ေထင္နဲ႔ အေရွ႕ဘက္မွာ သံလြင္နဲ႔ မဲေခါင္ၾကားက ရွမ္းျပည္ႀကီးေတြ (က်ဳိင္းတုံ၊ က်ဳိင္း႐ုံး၊ ဇင္းမယ္)လည္း အခုိင္အမာ ၀န္းရံထားပါေသးတယ္။ အဲဒီ ထီးရံ ႏုိင္ငံေတြ (ေန၀င္ဘုရင္ သို႔မဟုတ္ ဘုရင္ခံ အုပ္ခ်ဳပ္တဲ့ လက္ေအာက္ခံ ျပည္ေထာင္မ်ား) အားလုံးထဲမွာ ေနျပည္ေတာ္နဲ႔ လမ္းပန္းဆက္သြယ္ေရး ေခ်ာေမြ႕လြယ္ကူၿပီး အလွမ္းသင့္တဲ့ အကြာအေ၀းမွာ အေရွ႕နဲ႔ အေနာက္ ယွဥ္လ်က္ ထိစပ္ေနတဲ့ ျပည္၊ ေတာင္ငူ ႏွစ္ျပည္ေထာင္ တည္ရွိတယ္။ အဲဒီ ႏွစ္ျပည္ေထာင္စလုံးကို ခုိင္မာစြာ စုစည္း သိမ္းသြင္းထားႏိုင္တဲ့ ေနျပည္ေတာ္အဖို႔ေတာ့ က်န္သမွ် ျပည္ေထာင္ အားလုံးေပၚမွာလည္း ၾသဇာလႊမ္းမုိး သက္ေရာက္ၿပီးသား ျဖစ္ေနမွာပါ။ ျပည္နဲ႔ ေတာင္ငူ နယ္ႀကီးေတြ (အၾကမ္းဖ်င္း အားျဖင့္ လက္ရွိ ပဲခူးတုိင္း)ဟာ ေျမၾသဇာ ေကာင္းမြန္တာနဲ႔အမွ်၊ မုတ္သုံရာသီဥတု ကိုလည္း အျပည့္အ၀ အက်ဳိးခံစားခြင့္ရတဲ့ အျပင္၊ အလယ္႐ိုးမရဲ႕ အေရွ႕နဲ႔အေနာက္ကို တာ၀န္ကိုယ္စီနဲ႔ ျဖန္႔ခဲြ ဆင္းလာၾကတဲ့ ေတာင္က်ေခ်ာင္းမ်ားစြာကေန အဆက္မျပတ္ ေရေပးေ၀ေနတဲ့ ေဒသေတြ ျဖစ္တယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ ဧရာ၀တီျပည္ေထာင္စုရဲ႕ ေခတ္အဆက္ဆက္မွာ တစ္ႏွစ္ပတ္လုံး စုိက္ပ်ဳိးႏုိင္ၿပီး ရိက္ၡာဖူလုံတဲ့ အတြက္ လူေန စည္ပင္ထြန္းကားခဲ့တဲ့ တုိင္းႀကီး ျပည္ႀကီးေတြပါ။ဒါ ​ေ႐ွးတုန္​းကပါ။လြတ္​လပ္​ၿပီး​ေခတ္​လည္​းကၽ​ေရာ ႏွစ္​​ေပါင္​းမၽားစြာစည္​ပင္​ခဲ့တဲ့ပဲခူးလည္​း ငတ္​​ေတာ့တာပါပဲ။႐ိုးမႀကီးရဲ ့ဆုံးရႈံးမႈဟာ ျပန္​လည္​ဖန္​တီးယူလို႔မရႏိုင္​တဲ့ဆုံးရႈံးမႈႀကီးပါ။ဘာဆုမွ​ေတာင္​းခဲ့တာမဟုတ္​ဘဲအလကားရခဲ့တဲ့ ပထ၀ီရဲ ့အားသာခၽက္​တန္​ဖိုးကိုနားမလည္​ဘဲဖ်က္​စီးခဲ့ၾကတာဘယ္​သူ​ေတြလည္​းဆိုတာ အဲဒီပ​ေဒသရာဇ္​အ႐ွင္​သခင္​​ေတြနဲ႔ဘမၽိဳ းဘိုးတူျပည္​ဖ်က္​​ေလာက္​​ေတြပါပဲ။

အဲဒီလိုျပည္​နဲ႔ဒဂုံကိုသိမ္​းၿပီး ၁၇၅၆ ဇူလိုင္​လမွာ သန္​လၽင္​ကိုျပင္​းျပင္​းထန္​ထန္​​ေခၽမႈန္​း​ေတာ့တာပဲ။အဲဒီအခၽိန္​ကစၿပီး တစ္​ခ်ိန္​ကအလြန္​စည္​းကားသာယာခဲ့တဲ့ သန္​လၽင္​ဆိပ္​ကမ္​းဟာ စည္​းကားတဲ့ဆိပ္​ကမ္​းၿမိဳ႕ ျပန္​ျဖစ္​မလာ​ေတာ့တာ ယ​ေန႔အထိပဲ။အ​ေလာင္​းဘုရားဇတ္​သိမ္​း​ေပးလိုက္​တာပါပဲ။
အဲဒီ​ေနာက္​ ဒဂုံကိုဆင္​းလာၿပီး ရန္​အ​ေပါင္​းကုန္​စင္​တာ​ေၾကာင့္ ရန္​ကုန္​ လို႔မွည့္လိုက္​ၿပီး ရန္​ကုန္​ဆိုတာ စတင္​​ေပၚထြန္​းလာ​ေတာ့တာပဲ။၁၇ရာစုအထိျမန္​မာျပည္​​ေျမပုံအသီးသီးမွာ ဒဂုံတည္​​ေနရာ​ေတာင္​မ​ေတြ႔ရဘူးလို႔ တစ္​ခ်ိဳ႕ပညာ႐ွင္​​ေတြက​ေထာက္​ျပတာ​ေၾကာင့္ စည္​းကားတဲ့ ၿမိဳ႕မဟုတ္​ဘူးဆိုတာ​ေပၚလြင္​​ေနတယ္​။အခုအ​ေလာင္​းဘုရားတည္​​ေနတဲ့ရန္​ကုန္​ၿမိဳ႕(၁၇၅၆)ဟာလည္​း စတုရန္​း၁၀မိုင္​၀န္​းကၽင္​ပဲ႐ွိတယ္​။သန္​လၽင္​ဆိပ္​ကမ္​းကိုဖၽက္​စီးၿပီး ရန္​ကုန္​ဆိပ္​ကမ္​းလုပ္​​ေပမဲ့ ​ေလွဆိပ္​လိုျဖစ္​​ေနလို႔ဘာမွသုံးစားမရဘူး။ဘယ္​လိုသုံးစားရမလဲ။အ​ေလာင္​းဘုရားဟာ ​ေရ​ေတာင္​မျမင္​ဖူးတဲ့ အညာအပူ​ေတာကလာတဲ့သူ။​ေတာသား။ဘာပညာမွတတ္​တာမဟုတ္​ဘူး။ဓားကိုင္ထိုးခုတ္​ၿပီး အင္​အားစုတာ။ဗမာ၀ါဒီစ႐ိုက္​နဲ႔​ေသြးဆာၿပီးသိမ္​းသြင္​းတာ။ဒီလူက ​ေခတ္​မီဆိပ္​ကမ္​းၿမိဳ႕မတည္​​ေဆာက္​ႏိုင္​တာမဆန္​းပါဘူး။၂၁ရာစုဆန္​းစမွာ​ေမြးလာၿပီး႐ွင္​ဘုရင္​တက္​လုပ္​​ေနတဲ့​ေကၽာက္​တန္​းသားနဲ႔​ေကၽာက္​ဆည္​သား​ေတာင္​ သူတို႔ဟာသူတို႔ကိုင္​ၿပီးထိုင္​​ေနရတာ ၁၇ရာစုက ​ေရႊဘိုအညာထန္​း​ေတာကလာတဲ့လူက ဘာလုပ္​ႏိုင္​မတုန္​း။နိႈင္​းယွဥ္​​ေတြးၾကည့္​ေပါ့။ဗုဒၶဘာသာ၀င္​ျဖစ္​တဲ့အတြက္​ဆူး​ေလဘုရားကိုဗဟိုထားၿပီး လက္​႐ွိပန္​းပဲတန္​း​ေကၽာက္​တံတားႏွစ္​ၿမိဳ႕နယ္​စာ​ေလာက္​႐ွိတဲ့ ၿမိဳ႕လို​ေခၚတဲ့ ​ေတာကို ဦး​ေအာင္​​ေဇယၽတည္​သြားတာသာျဖစ္​ပါတယ္​။

၁၇၈၂ခုႏွစ္​ကမွတ္​တမ္​း​ေတြအရ ရန္​ကုန္​ၿမိဳ႕လမ္​း​ေတြဟာ ​ေျမနီလမ္​း​ေလး​ေတြပါပဲ။၁၇၉၅​ေရာက္​မွ ​အုတ္​နီခဲခင္​းလမ္​း​ေတြ​ေပၚလာတာပါ။မိုးရာသီဗြက္​​ေပါက္​လို႔လမ္​းပၽက္​တဲ့အခါျပဳျပင္​မယ့္ စည္​ပင္​တို႔ ျမဴနီစီပယ္​တို႔ဆိုတာ အဲဒီ​ေခတ္​ကဘယ္​သူမွမၾကားဖူးသလို ႐ွိလည္​းမ႐ွိဘူး။ၿမိဳ႕တစ္​ခုရဲ ့အဂၤါစဥ္​ဘာတစ္​ခုမွမ႐ွိတဲ့ရန္​ကုန္​ဆိုတဲ့ၿမိဳ႕ကိုအ​ေလာင္​းဘုရားတည္​ခဲ့တာပါ။ၿမိဳ႕ကို​ေသခၽာစနစ္​တကၽအကြက္​ခၽၿပီး ၿမိဳ႕ျပအင္​ဂၽင္​​ေနယာနဲ႔တည္​​ေဆာက္​တာမဟုတ္​လို႔ ​ေရသြင္​း​ေရထုတ္​စနစ္​မွာျပႆနာ​ေပၚမွာ​ေသခၽာတယ္​။အဲဒီ​ေခတ္​ကလမ္​း​ေတြက အခု​ေခတ္​လမ္​း​ေတြလိုပဲ ၁၀​ေပ ၁၂​ေပလမ္​း​ေတြပါ။​ေအာင္​​ေဇယၽသားသမီး​ေျမးျမစ္​​ေတြက ​ေအာင္​​ေဇယၽလို လဋဴ​ေတြပဲ​ေလ။၂၁ရာစု​ေရာက္​တာ​ေတာင္​ လမ္​းခင္​းရင္​ ၁၀​ေပနဲ႔ ၁၂​ေပထက္​ပိုမခင္​ဘူး။ဒီလို​ေကာင္​​ေတြကဘာ​ေျပာ​ေနလဲ။သာကီမၽိဳ းတဲ့။႐ွက္​ရ​ေကာင္​းမွန္​းမသိလို႔မ႐ွက္​ဘူးဆိုတာလက္​ခံလို႔ရ​ေပမဲ့ ႐ွက္​သင့္တဲ့အခၽိန္​တန္​ၿပီဆိုတာ​ေတာ့သိဖို႔​ေကာင္​းၿပီ။အမၽိဳ းဂုဏ္​ဇာတိဂုဏ္​ရဲ ့မၽက္​ႏွာၾကက္​ႀကီး​ေအာက္​မွာ​ေနာက္​ျပန္​လမ္​း​ေလၽွာက္​​ေနလို႔ ပန္​းတိုင္​မ​ေရာက္​တာျဖစ္​​ေၾကာင္​း၊သ​ေဘာ​ေပါက္​ဖို႔အခၽိန္​တန္​ၿပီ။

မိုက္​ကလ္​ဆိုင္​းရဲ ့အဆိုအရ ၁၇၉၅ခုႏွစ္​ ရန္​ကုန္​မွာအိမ္​​ေျခငါး​ေထာင္​နဲ႔လူဦး​ေရသုံး​ေသာင္​း​ေလာက္​႐ွိတယ္​လို႔သိရတယ္​။Buchanan အဆိုအရ​ေတာ့ ရန္​ကုန္​မွာအ​ေျခခၽ​ေနထိုင္​သူ၁​ေသာင္​း​ေလာက္​ပဲ႐ွိၿပီးကၽန္​တဲ့လူ​ေတြဟာ၀င္​ထြက္​သြားလာ​ေနတဲ့ကုန္​သည္​​ေတြျဖစ္​ပါတယ္​။၁၈၀၉ခုႏွစ္​မွာ ၆​ေသာင္​းခန္​႔ျဖစ္​လာတယ္​။။၁၈၁၁ခုႏွစ္​မွာစနစ္​တကၽစရင္​းသိရတာက အိမ္​အလုံး​ေပါင္​း၁၅၀၀၊စုစု​ေပါင္​းလူဦး​ေရ၉​ေသာင္​းခန္​႔႐ွိ​ေၾကာင္​းသိရတယ္​။၁၈၂၄ အဂၤလိပ္​-ျမန္​မာ ပထမစစ္​ပြဲျဖစ္​ခၽိန္​ ရန္​ကုန္​ၿမိဳ႕မွာ သာသနာ၀န္​ထမ္​း ဘာသာ​ေရးသမားဘုန္​းႀကီး ၁၅၀၀႐ွိတယ္​။အဲဒီ​ေခတ္​တုန္​းကရန္​ကုန္​မွအမၽားဆုံး​ေတြ႕ရတဲ့လူမၽိဳ း​ေတြဟာ အဂၤလိပ္​၊ျပင္​သစ္​၊အာ​ေမးနီးယန္​းစ္​​ေတြ၊​ေပါတူဂီ​ေတြ၊ဖြာရစီ(parsees)​ေတြ၊ပါ႐ွန္​​ေတြ၊မဂို(Moguls)​ေတြ၊မာလာဘာရ္​(Malabars)​ေတြပါပဲ။၁၈၀၄ခုႏွစ္​ စနစ္​တကၽစရင္​းဇယားအရရန္​ကုန္​မွာ မြစ္​စလင္​၅​ေထာင္​၊ခရစ္​ယာန္​၅ရာ၊​ေဒသခံမြန္​နဲ႔ဗမာ လူဦး​ေရဟာ သိပ္​မကြာဘဲ႐ွိ​ေနတယ္​လို႔သိရတယ္​။ဒါ​ေၾကာင့္ ၁၇၅၅ခုႏွစ္​မတိုင္​ခင္​ ယ​ေန႔ျမန္​မာျပည္​ရဲ ့အထြန္​းကားဆုံးစီးပြား​ေရးၿမိဳ႕​ေတာ္​ျဖစ္​​ေနတဲ့ ရန္​ကုန္​ဟာမြန္​ပိုင္​ျဖစ္​ပါတယ္​။၁၇၅၆က​ေန ၁၈၅၂အထိ ကုန္​း​ေဘာင္​မင္​းပိုင္​ျဖစ္​ခဲ့တယ္​။၁၈၅၂ခုႏွစ္​မတိုင္​ခင္​ ​ေ႐ွးႏွစ္​​ေပါင္​းမၽားစြာမွာ ရန္​ကုန္​ဆိုတာ​ေရႊတိဂုံဘုရား႐ွိတာကလြဲၿပီး က်န္​တာဘာမွမ႐ွိဘူး။ဘာအဆင့္မွလည္​းမခၽိတ္​ဘူး။၁၈၅၂ ဒုတိယစစ္​ပြဲအၿပီးအဂၤလိပ္​လက္​ထဲ​ေရာက္​သြားမွာသာ ရန္​ကုန္​ဆိုတာ ျမန္​မာျပည္​မွာအထူးျခားဆုံးအစည္​းကားဆုံးၿမိဳ႕​ေတာ္​အျဖစ္​​ေပၚထြန္​းလာခဲ့ရတာပါ။​ေ႐ွးျမန္​မာ​ေတြဟာ ပထ၀ီနဲ႔သခၽၤာညံ့ဖၽင္​း​ေၾကာင္​းသာဓက​ေတြ႐ွိပါတယ္​။ဒါဘာ​ေၾကာင့္​ေျပာရတာလဲဆို​ေတာ့ မဟာရာဇ၀င္​အသီးသီးမွာ​ မူလသကၠတဘာသာနဲ႔ႏွစ္​​ေပါင္​း​ေထာင္​ခၽီသက္​တမ္​း႐ွိ​ေနတဲ့က်မ္​းဂန္​လာအတိုင္​းဘာသာျပန္​ကူးယူတဲ့အခါ အလၽားတို႔၊အနံတို႔၊အကြာအ​ေ၀းတို႔ပါတယ္​။ဒါ​ေပမဲ့ ကုိယ္​ျပဳ စုရတဲ့ ကိုယ္​့သမိုင္​း၊ကိုယ့္တိုင္​းျပည္​အ​ေၾကာင္​းလည္​း​ေရာက္​​ေရာ အက်ယ္​အ၀န္​းတို႔ အကြာအ​ေ၀းတို႔တိုင္​းတာ​ေဖာ္​ျပထားတာ ဘယ္​​ေနရာမွာမွမ​ေတြ႔ရ​ေတာ့ဘူး။ဒါ​ေပမဲ့ ဘယ္​​ေတာ့မ​ေမ့တာ၊မပ်က္​မကြက္​​ေဖာ္​ျပတာ အ​ေရအတြက္​ပါ။ဥပမာ အနီးစပ္​ဆုံး ၁၇၅၅ခုႏွစ္​ ​ေမလ ဒဂုံကိုအ​ေလာင္​းဘုရားခၽီစစ္​မွာစစ္​သည္​၁သိန္​းလို႔ဆိုထားတာဘယ္​လိုမွယုတၱိမ႐ွိဘူး။အဲဒီအခၽိန္​ဒဂုံလူဦး​ေရဘယ္​​ေလာက္​႐ွိမလဲ?။သို႔​ေသာ္​ယုတၱိ႐ွိသည္​မ႐ွိသည္​မစဥ္​းစားဘူး။​ေရးတာပါပဲ။ဒီလိုဘာ​ေၾကာင့္ျဖစ္​ရတာလဲဆိုရင္​ အကြာအ​ေ၀းဆိုတာကိုတိုင္​းရ​​ေကာင္​းမွန္​းမသိလို႔ျဖစ္​တာပါပဲ။

အခုလည္​း ရန္​ကုန္​ရဲ ့ပထ၀ီ​ေရခံ​ေျမခံကိုမသိလို႔ မြန္​​ေရာဗမာ​ေရာ ၿဗိတိ႐ွ္​​ေတြ၀င္​မလာခင္​အခၽိန္​ထိ ဘာမွ​ေလာက္​​ေလာက္​လားလား ၿမိဳ႕အျဖစ္​​ေဖာ္​ထုတ္​မထားႏိုင္​ခဲ့တာပါပဲ။ဆိပ္​ကမ္​းသ​ေဘာတရား၊ၿမိဳ႕ျပႏိုင္​ငံတည္​​ေဆာက္​မႈစသည့္အဘက္​ဘက္​ကအားနည္​း​ေနတာ​ေပၚလြင္​ထင္​႐ွား​ေနပါတယ္​။ခၽဳပ္​ရင္​ ျမန္​မာျပည္​ကိုၿဗိတိန္​သိမ္​းလိုက္​တဲ့အတြက္​ ဗမာလူထုမဆုံးရႈံးသြားတဲ့အျပင္​အကၽိဳးခံစားမႈ​ေတြပဲကၽန္​ရစ္​ခဲ့ရတယ္​ဆိုတာပဲ။ၿဗိတိန္​သိမ္​းလိုက္​တဲ့အတြက္​လူတစ္​စုကလြဲၿပီးလူမၽားစုအတြက္​ ဘာနစ္​နာမႈမွမျဖစ္​ခဲ့ဘူး။အဲဒီနစ္​နာတယ္​ဆိုတဲ့လူတစ္​စုဆိုတာ ဗမာပ​ေဒသရာဇ္​၊ဘုန္​းႀကီးနဲ႔မင္​းမႈထမ္​း​ေတြပါပဲ။ဒီထက္​ဘယ္​သူမွဘာမွနစ္​နာတာမ႐ွိဘူး။ကိုယ့္အ႐ွင္​သခင္​အစြဲမကြၽတ္​တဲ့ခပ္​ပိန္​းပိန္​း​ေတြက​ေတာ့ နစ္​နာလားမနစ္​နာလားမဆန္​းစစ္​ဘဲစြပ္​ဖင္​နာ​ေနရင္​​ေတာ့လည္​းမတတ္​ႏိုင္​ဘူး​ေပါ့။

ရန္​ကုန္​....၃

အဂၤလိပ္​-ျမန္​မာ စစ္​၃ႀကိမ္​ျဖစ္​တာမွန္​​ေပမဲ့ ၁၈၂၄မွာျဖစ္​တဲ့ ပထမအဂၤလိပ္​-ျမန္​မာစစ္​ပြဲတစ္​ပြဲတည္​းသာလၽွင္​ စစ္​ျဖစ္​တာလို႔ ​ဆိုရမွာပါ။ဘာလို႔ဆို​ေတာ့၁၈၅၂နဲ႔၁၈၈၅မွာျဖစ္​တဲ့ ဒုတိယနဲ႔တတိယအႀကိမ္​အဂၤလိပ္​-ျမန္​မာစစ္​ပြဲ၂ပြဲကိုစစ္​လို႔​ေခၚႏိုင္​စရာဘာမွမ႐ွိဘူး။ရန္​သူဟာ​ေတာင္​ဘက္​ကမ္​း႐ိုးတန္​းတစ္​​ေလၽွာက္​က​ေန ပိတ္​ဆီးထား၊ကိုယ့္ပိုင္​နက္​တစ္​ခြင္​လုံးရဲ ့ျပည္​တြင္​း​ေရးကို​ေစာင့္ၾကည့္​ေလ့လာၿပီးသူအုပ္​ခၽဳပ္​ဖို႔ႏိုင္​နင္​းၿပီလို႔ယူဆရတဲ့အခၽိန္​ကၽမွ​ေ႐ွ ့တက္​ၿပီးလိုသ​ေလာက္​တစ္​ပိုင္​းစီသိမ္​းယူသြားလို႔ပါပဲ။ဒါ​ေၾကာင့္ ၁၈၅၂နဲ႔ ၁၈၈၅ စစ္​ပြဲႏွစ္​ခုဟာ အဂၤလိပ္​ကိုတူတူတန္​တန္​ ဗမာမင္​းက တိုက္​ခိုက္​ခဲ့တာမဟုတ္​ဘူး။အဂၤလိပ္​စီမံသမၽွကို ဒူး​ေထာက္​နာခံခဲ့ရတာပဲျဖစ္​တယ္​။အဲဒီ၁၈၅၂မွာကၽမွ ရန္​ကုန္​ဟာ အဂၤလိပ္​လက္​​ေအာက္​အၿပီးသတ္​​ေရာက္​႐ွိသြားခဲ့ရတယ္​။အဲဒီ​ေတာ့ ျမန္​မာျပည္​သမိုင္​းမွာ ​ေျမဂရန္​ဆိုတာ​ေပၚ​ေပါက္​လာရတယ္​။စစ္​ဒဏ္​​ေၾကာင့္အထိနာခဲ့တဲ့ရန္​ကုန္​ကိုအဂၤလိပ္​အစိုးရကျပန္လည္​တည္​​ေဆာက္​တယ္​။​အဲဒီ​ေတာ့မွအ​ေကာက္​ခြန္​ဥပ​ေဒ​ေတြ၊စာတိုက္​စနစ္​​ေတြ ​ေပၚလာတာပါ။လူ​ေန​ေျမကြက္​​ေတြအတြက္​​ေျမဂရန္​​ကိုထုတ္​​ေပးတယ္​။အရင္​ကသစ္​လုပ္​ငန္​းကို ဗမာမင္​းတစ္​​ေယာက္​ထဲလက္​၀ါးႀကီးအုပ္​ထားတာ​ေၾကာင့္ အခုၿဗိတိန္​အစိုးရက​ေတာ့ ပုဂၢလိကကိုလႊဲတယ္​။ ႏိုင္​ငံတကာအဆင့္မီၿမိဳ႕ျပတည္​​ေဆာက္​ဖို႔အင္​ဂၽင္​​ေနယာအဖြဲ႔ကိုဖြဲ႔ၿပီး ​ေဒါက္​တာ၀ီလီယံ​ေမာင္​ဂိုမာရီကအၾကံ​ေပးတယ္​။ဗိုလ္​မႉးဖ​ေရဆာ တင္​သြင္​းတဲ့ရန္​ကုန္​ၿမိဳ႕ျပစီမံကိန္​းမွာလည္​း ​၀ီလီယံ​ေမာင္​ဂိုမာရီရဲ ့အၾကံ​ေပးမႈပါတယ္​။၁၈၅၂ စက္​တင္​ဘာမွာ ရန္​ကုန္​ၿမိဳ႕သစ္​ပုံစံအၾကမ္​းၿပီးသြားတယ္​။ျမစ္​ကမ္​းပါးအားလုံးကိုခိုင္​ခံ့တဲ့အုတ္​႐ိုး​ေတြနဲ႔ထိန္​းထားလိုက္​တယ္​။လမ္​းအကၽယ္​ကို ​ေပ၆၀သတ္​မွတ္​ၿပီး လမ္​းတစ္​ခုနဲ႔တစ္​ခု ​ေပ၂၀၀ျခားတယ္​။strand road(ယခုကမ္​းနားလမ္​း)က​ေန ၉၀ဒီဂရီ​ေထာင့္ခၽိဳ းအ​ေနထားနဲ့စီစဥ္​တယ္​။လမ္​း​ေတြကို​ေျမာက္​က​ေန​ေတာင္​ဘက္​ကိုသြားတဲ့ပုံစံအတိုင္​းသြယ္​တန္​းၿပီး ​ေလ၀င္​​ေလထြက္​ကိုအထူးသတိျပဳလုပ္​ထားခဲ့တယ္​။ႁပြတ္​သိပ္​ထိုး​ေနတဲ့အ​ေျခ​ေနမၽိဳ းမျဖစ္​ရ​ေလ​ေအာင္​ စနစ္​တကၽစီစဥ္​တယ္​။ဆူး​ေလက​ေန ​ေရႊတိဂုံအထိ​ေရပိုက္​ႀကီးတစ္​ခုသြယ္​တယ္​။ၿမိဳ႕တြင္​း​ေပတစ္​ရာ အကြာအ​ေ၀းတိုင္​းမွာ​ေရတြင္​း​ေတြတူးတယ္​။​ေျမ​ေအာက္​အနက္​ ၁၂​ေပနဲ႔ ၁၅​ေပမွာ မီးသတ္​​ေရပိုက္​​ေတြျမႇဳပ္​တယ္​။အဲဒီမီးသတ္​​ေရပိုက္​ကို​ေျမ​ေအာက္​​ေရကန္​နဲ႔ဆက္​သြယ္​ထားတယ္​။​ေရသန္​႔​ေရကန္​​ေတြတည္​​ေဆာက္​တယ္​။အကၽယ္​​ေပ၄၀႐ွိၿပီးအနက္​​ေပ၁၅၀႐ွိတယ္​။

အရင္​တုန္​းကျမန္​မာျပည္​မွာခၽီးကုန္​းတာပဲ႐ွိတယ္​။ခၽီးပါၿပီးဖင္​​ေဆးတ့ဲ့ယဥ္​​ေကၽးမႈမ႐ွိခဲ့ဘူး။အလားတူ အဲဒီကိုယ့္ဖင္​ကထြက္​တ့ဲအညစ္​အ​ေၾကးကိုလည္​းစနစ္​တကၽစြန္​႔ပစ္​တဲ့အစဥ္​အလာလည္​းမ႐ွိဘူး။​ေတြ႔တဲ့​ေနရာ ပုဆိုးလွန္​ ထမီလွန္​ စြန္​႔ထုတ္​လိုက္​ၾကတာပါပဲ။ဒီလို​ေျပာလို႔ ခင္​ဗၽား ဒီလို​ေရးတာမမိုက္​ဘူး ဘာညာမလုပ္​နဲ႔။ဒီအတိုင္​းပဲျဖစ္​ခဲ့လို႔ ဒီပုံစံျမင္​သာ​ေအာင္​ ​ေရးတာ။မဟုတ္​တမ္​းတရား​ေလၽွာက္​​ေရး​ေနတာမဟုတ္​ဘူး။ဒါ​ေၾကာင့္မိလႅာစနစ္​ကိုတီထြင္​တယ္​။​ေမာင္​ဂုိမာရီရဲ ့အၾကံျပဳခၽက္​နဲ႔ရပ္​ကြပ္​အသီးသီး​႐ွိ​ေနအိမ္​​ေတြကမိလႅာပိုက္​​ေတြကိုစုသြယ္​ၿပီး ​ေျမ​ေအာက္​ပိုက္​လိုင္​းကတစ္ဆင့္လူ​ေနရပ္​ကြပ္​နဲ့​ေ၀းတဲ့ျမစ္​အတြင္​းမိလႅာစြန္​႔တဲ့နည္​းကိုလုပ္​ခဲ့တယ္​။​ေနာင္​အခါ ဗိုလ္​တစ္​​ေထာင္​မွာမိလႅာသန္​႔စက္​႐ုံတည္​ၿပီး အဲဒီကိုပို႔ၿပီး အညစ္​အ​ေၾကး​ေတြကိုစက္​နဲ႔သန္​႔စင္​ၿပီးမွတစ္​ဆင့္ ရန္​ကုန္​ျမစ္​ထဲကိုစြန္​႔ပစ္​တဲ့နည္​းကိုသုံးခဲ့ၾကတယ္​။အ​ေလာင္​းမင္​းနဲ႔ပ​ေဒသရာဇ္​​ေခတ္​က ရန္​ကုန္​မွာသစ္​ပင္​​ေတြဟာ ပရမ္​းပတာ​ေပါက္​​ေနတာ​ေၾကာင့္သစ္​ရိပ္​ရတာအမွန္​ပါ။ဒါ​ေပမဲ့ အဲဒီ​ေနရာကိုၿမိဳ႕တည္​တဲ့အခါ အပင္​​ေတြအဲဒီလိုပရမ္​းပတာ​ေပါက္​တာမၽိဳးအဂၤလိပ္​ကမလိုခၽင္​ဘူး။ဗမာတို႔ထုံးစံအတိုင္​း အိမ္​​ေ႐ွ ့​ေျမကြပ္​လပ္​အပို​ေလး​ေတြ႔ရင္​​ေတာင္​ ဘာအပင္​​ေလးမဆိုစိုက္​လိုက္​ရမွစား၀င္​အိပ္​​ေပၽာ္​တာပါ။လမ္​းကကၽဥ္​း၊​ေသာက္​​ေရးထဲအပင္​ကထပ္​စိုက္​ထား​ေသးသလို တစ္​ခ်ိဳ႕ ရန္​ကုန္​ၿမိဳ႕ရပ္​ကြပ္​​ေတြထဲ လူစုထိုင္​ၿပီးအတင္​း​ေျပာလို႔ရမယ့္ထိုင္​းခုံ​ေတြပါ​ေဆာက္​ၿပီး လမ္​း​ေပၚကၽဴးထား​ေသးတာပါ။ဒါ၂၁ရာစုအထိ႐ွိ​ေန​ေသးတဲ့ ဗမာ​ျပည္သား​ေ​​တြ​ရဲ ့​ေသာက္​ကၽင့္။အဲ​ေတာ့၁၈၅၂ကဆိုဘယ္​လို​ေနမလဲစဥ္​းစား​ေပါ့။ဒါ​ေၾကာင့္အဂၤလိပ္​က အရိပ္​ရအပင္​​ေတြ၊စားသုံးပင္​​ေတြ၊သရက္​ပင္​၊မန္​ကၽီးပင္​၊မရမ္​းပင္​ စတဲ့ အပင္​​ေတြကိုစနစ္​တကၽအကြာအ​ေ၀းတိုင္​းၿပီးစိုက္​တယ္​။၂၁ရာစုအလယ္​​ေခါင္​၀င္​လာတဲ့အထိ သာကီမၽိဳး​ေတြက လိႈင္​သာယာ​ေတာကိုပစ္​ခၽ​ေပးလိုက္​တယ္​။​ေဟၽာင့္​ေတြ မင္​းတို႔သြား​ေသ​ေတာ့လို႔မ​ေျပာ႐ုံတမယ္​ပဲ။အလားတူ ​ေရႊျပည္​သာၿမိဳ႕သစ္​။ဘာတစ္​ခုမွအစိုးရစီစဥ္​​ေပးတာမ႐ွိဘူး။လူ​ေနရပ္​ကြပ္​၊​ေဆး႐ုံ၊​ေဆး​ေပးခန္​း၊ၿမိဳ႕လည္​းပန္​းျခံ ​ေရသြင္​း​ေရထုတ္​စနစ္​ စတဲ့အစိုးရဦးစီးလုပ္​ကိုင္​​ေပးရမယ့္အ​ေရးႀကီးလုပ္​ငန္​းစဥ္​​ေတြကို​ေတာင္​လစ္​လ်ဴရႈၿပီး ကိုယ့္ဘာသာကိုယ္​ခုတ္​ထြင္​႐ွင္​လင္​းၿပီး​ေနခိုင္​းတာပါပဲ။ဒါ အမ်ိဳးသားအစိုးရ​ေတြလုပ္​တာပါ။အဂၤလိပ္​က​ေတာ့ ၿမိဳ႕လူ​ေနရပ္​ကြပ္​ကိုႁပြတ္​သိပ္​ထိုးမ​ေန​ေအာင္​ စနစ္​တကၽအကြက္​႐ိုက္​ၿပီး ​ေပးတယ္​။လမ္​းနယ္​ကိုသီးသန္​႔သတ္​မွတ္​တယ္​။ရန္​ကုန္​ၿမိဳ႕ကို စတုရန္​းကြက္​ပုံစံနဲ႔အ​ေကာင္​အထည္​​ေဖာ္​ဖို႔ ​ေဒါက္​တာ၀ီလီယံက အၾကံျပဳ​တာကို Lieutenant A.Fraser က လက္​ခံသ​ေဘာတူတယ္​။ရန္​ကုန္​ဟာစစ္​အတြင္​းထိခိုက္​ပၽက္​စီးျခင္​းခံရတာ​ေၾကာင့္ သုညအ​ေနထားက​ေန ၿမိဳ႕ကို အင္​ဂၽင္​​ေနယာအတတ္​ပညာရႈ​ေထာင့္က​ေန အ​ေကာင္​းဆုံးျပန္​တည္​​ေဆာက္​ဖို႔လုပ္​ခဲ့​ေပမဲ့ ၿဗိတိန္​အာဏာပိုင္​​ေတြက ရန္​ကုန္​ကို ႏိုင္​ငံ​ေရးရႈ​ေထာင့္က​ေနသုံးသပ္​ၿပီး ဘ႑​ာ​ေငြကိုလိုသလိုခြင့္မျပဳခဲ့ဘူး။လက္​​ေတြ႔တည္​​ေဆာက္​တဲ့အခါ ဖ​ေရဆာဟာ ရတဲ့ဘ​႑ာ​ေငြနဲ႔အ​ေကာင္​းဆုံးတည္​​ေဆာက္​ဖို႔ ႀကိဳးစားခဲ့ပါတယ္​။​​လူမ်ိဳးျခားျဖစ္​​ေပမဲ့ ​ေလာဒ့္ဒါလဟိုဇီိဟာ အိႏိၵယစစ္​ပါရီပုန္​ကန္​မႈကသင္​ခန္​းစာကိုယူၿပီး ဆူ​ေလးဘုရားကိုအလယ္​​ေခါင္​ကထားၿပီး ဖ​ေရဆာ​ေရးဆြဲတဲ့ၿမိဳ႕သစ္စီမံကိန္​းကိုအ​ေကာင္​အထည္​​ေဖာ္​​ေစတယ္​။​ေရႊတိဂုံဘုရားအထိ​ေပ၁၀၀ကၽယ္​လမ္​းကိုတည္​​ေဆာက္​လိုက္​တယ္​။ရန္​ကုန္​ဆိပ္​ကမ္​းကိုႏိုင္​ငံတကာအဆင့္မီကုန္​သြယ္​​ေရးဆိပ္​ကမ္​းႀကီးအျဖစ္​တည္​​ေဆာက္​ဖို႔ ကမ္​းနားလမ္​းတစ္​​ေလၽွာက္​မွာလူ​ေနအိမ္​တစ္​ခုမွခြင့္မျပဳဘဲ ကြပ္​လပ္​ထားလိုက္​တယ္​။ကုန္​သ​ေတၱာ​ေတြထားဖို႔၊ကုန္​တင္​ကုန္​ခၽဖို႔​ေျမ​ေနရာလို​တာ​ေၾကာင့္ျဖစ္​တယ္​။​ေရ​ေပး​ေ၀​ေရးစနစ္​၊မိလႅာစနစ္​၊မီးသတ္​စနစ္​​ေတြကိုအဓိကထားၿပီး ႐ူပီ​ေငြ၆ကု​ေဋခန္​႔သုံးၿပီး နည္​းနည္​းနဲ႔ၾကဲၾကဲ၀ိုင္​းထားလိုက္​တာပါပဲ။ဘာ​ေၾကာင့္လဲဆို​ေတာ့ ၁၈၅၂ဆိုတာ ဗမာမင္​းနဲ႔ပ​ေဒသရာဇ္​စနစ္​နိဂုံးမခၽဳပ္​​ေသးတာ​ေၾကာင့္ အင္​အား​ေတာင့္တင္​းလာရင္​ ျပန္​သိမ္​းမယ္​ဆိုတာအဂၤလိပ္​ကတြက္​ဆထားၿပီးသားျဖစ္​တာ​ေၾကာင့္ ႏိုင္​ငံ​ေရးရႈ​ေထာင့္က ၾကည္​့ရင္​ မ​ေသခၽာမ​ေရရာ​ေနဘူး။ဒါ​ေၾကာင့္လိုအပ္​တာထက္​ပိုကုန္​ကၽခံ မတည္​​ေဆာက္​​ေသးဘဲ အထက္​အညာက ဗမာမင္​းပြဲကုိ​လက္​ပိုက္​ၾကည့္​ေနပါ​ေတာ့တယ္​။

ရန္​ကုန္​...၄

ပထမဆုံးတည္​​ေဆာက္​တဲ့႐န္​ကုန္​ၿမိဳ႕စီမံကိန္​းကို စစ္​တုရင္​ကြက္​ပုံစံဒီဇိုင္​းဆြဲအ​ေကာင္​အထည္​​ေဖာ္​​ေပမဲ့ လက္​​ေတြ႔တည္​​ေဆာက္​တဲ့အခါလိုအပ္​တဲ့​ေနရာ​ေတြတိုးခၽဲ့​ေပးခဲ့ရတာ​ေၾကာင့္ပုံစံပၽက္​သြားရတယ္​။၁၇လမ္​းက​ေန ၄၄လမ္​းဘက္​ကို​ေျမအ​ေနထား​ေပၚမူတည္​ၿပီးတိုးခၽဲ့သြားရတယ္​။ဒါ​ေၾကာင့္လိုအပ္​သလိုၿမိဳ႕ပုံစံကိုျပင္​ဆင္​​ေရးဆြဲခဲ့ရတယ္​။အားလုံးၿပီး​ေတာ့ အိႏိၵယဘုရင္​ခံခၽဳပ္​ ​ေလာဒ့္ဒလဟိုဇီက လမ္​းအမည္​​ေတြသတ္​မွတ္​​ေပးတယ္​။အ​ေ႐ွ ့ဘက္​(East Street)ကိုဂၽဴဒါအီစကယ္​လမ္​း(ယခုသိမ္​ျဖဴ လမ္​း)လို႔အမည္​​ေပးတယ္​။ရန္​ကုန္​ၿမိဳ႕သစ္​တည္​ဖို႔ သူပိုင္​​ေငြအားလုံးကို၁၈၇၇ခုႏွစ္​မွာလွဴဒါန္​းခဲ့တဲ့ ဂၽဴးသူ​ေ႒းကိုဂုဏ္​ျပဳ ၿပီးမွည္​့​ေခၚ​ေစခဲ့တာပါ။ရန္​ကုန္​တိုက္​ပြဲအတြင္​းစစ္​သ​ေဘာၤကိုဦးစီးခဲ့တဲ့ကပၸတိန္​ဘရြတ္​ကင္​(Capt.Brooking)ကိုဂုဏ္​ျပဳ ၿပီး ဘရြတ္​ကင္​လမ္​း(ယခုဗိုလ္​က​ေလး​ေစၽးလမ္​း)လို႔မွည့္​ေစခဲ့တယ္​။ရန္​ကုန္​ၿမိဳ႕မွာလက္​​ေထာက္​​ေကာ္​မ႐ွင္​နာမင္​းႀကီးအျဖစ္​တာ၀န္​ထမ္​း​ေဆာင္​ခဲ့တဲ့ Capt.T.P. Sparks ကိုဂုဏ္​ျပဳ ၿပီး စပတ္​လမ္​း(ယခုဗိုလ္​​ေအာင္​​ေကၽာ္​လမ္​း)လို႔အမည္​​ေပးတယ္​။ကပၸတိန္​ဟာ႐ိုးလူ၀စ္​ကိုဂုဏ္​ျပဳ ၿပီး လူး၀စ္​လမ္​း(ယခုဆိပ္​ကမ္​းသာလမ္​း)၊ပဲခူးရဲ ့ပထမဆုံး​ေကာ္​မ႐ွင္​နာမင္​းႀကီး Sir Arthur Pravis Phayer ကိုဂုဏ္​ျပဳ ၿပီး ဖယ္​ရာလမ္​း(ယခုပန္​းဆိုးတန္​းလမ္​း)၊​ေမာ္​လၿမိဳင္​​ေကာ္​မ႐ွင္​နာမင္​းႀကီး၊ရန္​ကုန္​မွာလ/ထ ​ေကာ္​မ႐ွင္​နာမင္​းႀကီးတာ၀န္​ထမ္​း​ေဆာင္​ခဲ့တဲ့G.E.Barr ကိုဂုဏ္​ျပဳ ၿပီး ဘားလမ္​း(ယခုမဟာဗႏၶဳလပန္​းျခံလမ္​း)၊ဆူ​ေလးဘုရားလမ္​း၊အဂၤလိပ္​ဆီအမႈထမ္​းခဲ့တဲ့ ပ​ေဒသရာဇ္​အမႈထမ္​း ၁၇၇၆ခုႏွစ္​မွာ​ေမြးဖြားၿပီး ၁၈၆၉ခုႏွစ္​မွကြယ္​လြန္​သြားတဲ့ စစ္​ကဲ​ေမာင္​​ေထာ္​​ေလးကိုဂုဏ္​ျပဳ ၿပီး ​ေမာင္​​ေထာ္​​ေလးလမ္​း၊ၿဗိတိသၽွ​ေတြရန္​ကုန္​ကိုမသိမ္​းခင္​ကတည္​းက ဗမာပ​ေဒသရာဇ္​အသီးသီးကိုပစၥည္​း​ေတြတင္​သြင္​း​ေနတဲ့မြစ္​စလင္​ကုန္​သည္​​ေတြဟာ ရန္​ကုန္​ၿမိဳ႕ျပန္​လည္​တည္​​ေဆာက္​ခၽိန္​မွာအ​ေရအတြက္​အားျဖင့္ရန္​ကုန္​ၿမိဳ႕ရဲ ့​ေလးပုံတစ္​ပုံအထိ႐ွိလာတာ​ေၾကာင့္ၿဗိတိသၽွ​ေတြက မြစ္​စလင္​ကုန္​သည္​​ေတြနဲ႔သူတို႔သား​ေျမး​ေတြကိုဂုဏ္​ျပဳ ၿပီး မဂိုဘုရင္​(King Mogul)အမည္​ကိုယူၿပီးမဂိုလမ္​း(ယခု​ေရႊဘုံသာလမ္​း)၊အ​ေကာက္​ခြန္​အရာ႐ွိ Robert Samuel Edwarda ကိုဂုဏ္​ျပဳ ၿပီး အက္​ဒ၀ပ္​လမ္​း(ယခုကုန္​​ေစၽးတန္​းလမ္​း)၊တ႐ုတ္​ကုန္​သည္​​ေတြကိုဂုဏ္​ျပဳ ၿပီး တ႐ုတ္​တန္​းလမ္​း၊အဂၤလိပ္​ဆီအမႈထမ္​းခဲ့တဲ့ စစ္​ကဲ​ေမာင္​​ေထာ္​​ေလးရဲ ့သမက္​ ၁၈၅၂ခုႏွစ္​မွာ အဂၤလိပ္​စစ္​တပ္​နဲ႔လက္​တြဲၿပီးတိုက္​ခိုက္​ခဲ့တဲ့ စစ္​ကဲ​ေမာင္​ခိုင္​ ကိုဂုဏ္​ျပဳ ၿပီး​ စစ္​ကဲ​ေမာင္​ခိုင္​လမ္​း၊အမွတ္​၆၇ ဘဂၤလားတပ္​ရင္​းက Capt.Thomas Latter ကိုဂုဏ္​ျပဳ ၿပီးလတ္​သာလမ္​း(ယခုလသာလမ္​း)ကပၸတိန္​​ေသာမတ္​စ္​လတ္​သာဟာ ျပည္​မွာ​ေကာ္​မ႐ွင္​နာမင္​းႀကီးအျဖစ္​တာ၀န္​ထမ္​း​ေဆာင္​​ေနစဥ္​ ၁၈၅၃ခုႏွစ္​လုပ္​ၾကံသတ္​ျဖတ္​ခံလိုက္​ရတယ္​။စာတိုက္​မႉးနဲ႔ အခြန္​​ေကာက္​ခံ​ေရး႒ာနမႉး ခၽာလ္​းမဲလ္​ကြန္​ခရစ္​ (Charles Malcom Crisp)ကို ဂုဏ္​ျပဳ ၿပီး ခရစ္​လမ္​း(ယခုဗိုလ္​ျမတ္​ထြန္​းလမ္​း)၊ဗိုလ္​ခၽဳပ္​​ေဂၚဒြင္​ (General Sir Henry Thomas Godwin)ကိုဂုဏ္​ျပဳ ၿပီး ​ေဂၚဒြင္​လမ္​း(ယခုလမ္​းမ​ေတာ္​လမ္​း)၊အ​ေ႐ွ ့အ​ေနာက္​ကန္​႔လန္​႔ျဖတ္​လမ္​းႀကီးကို strand Road(ယခုကမ္​းနားလမ္​း)၊ရန္​ကုန္​ၿမိဳ႕မွာပထမဆုံးဟိုတယ္​ဖြင့္ခဲ့တဲ့ အ​ေမရိကန္​လူမၽိဳး ကန္​ထ႐ိုက္​သူ​ေ႒း Shafraz ကိုဂုဏ္​ျပဳ ၿပီး ႐ွာဖရဇ္​လမ္​း(ယခု ဘဏ္​လမ္​း(​ေကၽာက္​တံတား) )၊ကုန္​သည္​လမ္​း၊အိႏိၵယဘုရင္​ခံခၽဳပ္​ ​ေလာဒ္​ဒလဟိုဇီ(Lord Dalhousie) ကိုဂုဏ္​ျပဳ ၿပီး ဒလဟိုဇီလမ္​း(ယခုမဟာဗႏၵဳလလမ္​း)၊တူး​ေျမာင္​းကိုအ​ေျချပဳ ၿပီးတူး​ေျမာင္​းလမ္​း(canal road)(ယခုအ​ေနာ္​ရထာလမ္​း၊လမ္​းမ​ေတာ္​ကၽဳံးအနီး)၊ရန္​ကုန္​ၿမိဳ႕ဒီဇိုင္​းကိုကိုယ္​တိုင္​ဦးစီး​ေရးဆြဲခဲ့ၿပီး ကိုယ္​တိုင္​ဦးစီးအ​ေကာင္​အထည္​​ေဖာ္​တည္​​ေဆာက္​ခဲ့တဲ့ ၿဗိတိသၽွစစ္​တပ္​႐ဲ ့ ပညာ႐ွင္​ Lieutenant A. Fraser ကို ဂုဏ္​ျပဳ ၿပီး ဖ​ေရဇာလမ္​း(ယခု အ​ေနာ္​ရထာလမ္​း၊​ေကၽာက္​တံတား၊ပန္​းပဲတန္​းၿမိဳ႕လယ္​​ေခါင္​)၊Lft.Fraser ရဲ ့ၿမိဳ႕ဒီဇိုင္​းကိုအၾကံ​ေပးခဲ့တဲ့ Dr.William Montgomerie ကိုဂုဏ္​ျပဳ ၿပီး ​ေမာင့္ဂိုမာရီလမ္​း(ယခု ဗိုလ္​ခၽဳပ္​​ေအာင္​ဆန္​းလမ္​း)၊Commissioner လမ္​း(ယခုရန္​ကုန္​​ေဆး႐ုံးႀကီး​ေ႐ွ ့လမ္​း)၊ ဆိုၿပီးအသီးသီးအမည္​​ေပးကင္​းပြန္​းတပ္​ခဲ့တယ္​။​ေနာက္​ပိုင္​းတက္​လာတဲ့အမ်ိဳးသားသာကီအစိုးရ​ေတြက ရန္​ကုန္​ၿမိဳ႕ကိုဒီဇိုင္​းဆြဲခဲ့တဲ့ lft.fraser ကို​ေတာင္​ ခၽမ္​းသာမ​ေပးဘူး အမည္​ဖမ္​း​ေျပာင္​းလိုက္​တာပါပဲ။ဗမာ​ေစာ္​ မနံနံ​ေအာင္​ ျပဳျပင္​ ယူသြားလိုက္​တာ ယ​ေန႔​ေတာ့ တစ္​ႏိုင္​ငံလုံး ငပိနံ႔​၊ခၽီးနံ႔၊ကုန္​စိမ္​းနံ႔၊​ေရ​ေျမာင္​းကအပုပ္​နံ႔ပါမကၽန္​တစ္​ႏိုင္​ငံလုံး ​ေသာက္​စည္​းကမ္​းမဲ့ဗမာ​ေစာ္​နံ​ေဟာင္​​ေနတာပဲမဟုတ္​လား။

ရန္​ကုန္​ၿမိဳ႕ျပဖန္​တီး႐ွင္​ဖ​ေရဇာဟာ ​ေမာင္​ဂိုမာရီအၾကံျပဳသလို ​ေပ၁၀၀အကၽယ္​ထားခၽင္​​ေပမဲ့ မရတဲ့အ​ေျခ​ေနမၽိဳ းနဲ႔ၾကဳံခဲ့ရတယ္​။ဘ႑ာ ေငြအခက္​အခဲ၊​ေျမသားတည္​႐ွိမႈ၊စတဲ့အ​ေရးႀကီးအစိတ္​အပိုင္​း​ေတြရဲ ့သက္​​ေရာက္​မႈကိုလည္​းထည့္တြက္​ခဲ့ရတာ​ေၾကာင့္အခၽိဳ႕​ေနရာ​ေတြမွာခၽဳံ ့ခဲ့ရတာ​ေတြ႐ွိပါတယ္​။သူက ဥ​ေရာပမွာလို စဥ္​းစားၿပီး အိမ္​​ေတြတစ္​လုံးနဲ႔တစ္​လုံး​ေ၀း​ေ၀းထားခၽင္​ခဲ့တယ္​။ဒါ​ေပမဲ့ ရန္​ကုန္​လူဦး​ေရဟာ​ေမၽွာ္​လင့္ထားတာထက္​ပိုၿပီး အဆမတန္​တိုးပြားလာတာ​ေၾကာင့္အခက္​အခဲၾကဳံရတယ္​။မတိုး​ေနမလား။​ေခတ္​အဆက္​ဆက္​​ေခတ္​မီၿမိဳ႕ျပနဲ႔ အခစား အလုပ္​အကိုင္​ဆိုတာမျမင္​ဖူးမၾကားဖူးလို႔ အခု​ေပၚ​ေပါက္​လာ​တဲ့အခါ အားလုံး သူ​ေ႒း​ေရာ​ေခြး​ေရာစုျပဳံ တိုးၾက​ေတာ့တာ​ေပါ့။အဲဒီလိုစနစ္​တကၽတည္​​ေဆာက္​ၿပီးတဲ့အခၽိန္​ထိ မီးရထားလမ္​းမ႐ွိ​ေသးဘူး။ၿမိဳ႕တည္​ၿပီစအခၽိန္​ကစၿပီး လူဦး​ေရတိုးလာလိုက္​တာ ၾကပ္​ညႇပ္​တဲ့အထိျဖစ္​လာခဲ့တယ္​။၁၈၅၄ ဇန္​န၀ါရီလဆန္​းမွာ ရန္​ကုန္​၊ပဲခူး၊ျပည္​ ကိုဆက္​သြယ္​မယ့္ ရထားလမ္​းတည္​​ေဆာက္​ဖို႔ ​ေျမျပင္​အ​ေနထားကို​ေလ့လာၿပီး လမ္​းအူ​ေၾကာင္​း႐ွာ​ေဖြမႈကိုစတင္​ခဲ့တယ္​။ရန္​ကုန္​ဘူတာႀကီးနဲ႔ရထားလမ္​းအစီစဥ္​စလာ​ေတာ့ ဖ​ေရဇာရဲ ့မူလအစီစဥ္​မွာအတိုး​အ​ေလၽွာ့လုပ္​ရ​ပါတယ္​။ၿမိဳ႕သစ္​တည္​​ေတာ့ ​ေျမပိုင္​မႈျပႆနာ​ေပၚလာတယ္​။ဗမာမင္​း​ေခတ္​က​ေျမဂရမ္​မ႐ွိတာ​ေၾကာင့္ၿဗိတိသၽွက​ေျမဂရမ္​ျပမွပိုင္​ဆိုင္​ခြင့္ျပဳလာတယ္​။ဗမာမင္​း​ေခတ္​က ​ေျမလြတ္​မွာကိုယ္​ႀကိဳက္​သလို​ေဆာက္​၊ျခံခတ္​​ေနလိုက္​ရင္​ကိုယ့္အပိုင္​ျဖစ္​သြား​ေပမဲ့ ၿဗိတိသၽွကဒါကိုလက္​မခံဘူး။ပိုင္​ဆိုင္​​ေၾကာင္​းျပခိုင္​းတယ္​။သူကုိုယ္​တိုင္​အကုန္​အကၽခံတည္​​ေဆာက္​ထားတဲ့ျမန္​မာျပည္​ရဲ ့ပထမဆုံး​ေခတ္​မီၿမိဳ႕ျပရန္​ကုန္​ကို​ေျမ​ေစၽးနႈန္​းသတ္​မွတ္​​ေပးၿပီး ​ေငြ​ေပး၀ယ္​ယူခိုင္​းတယ္​။​ေျမ၀ယ္​သူကို ဂရမ္​ခၽက္​ခၽင္​းထုတ္​​ေပးတယ္​။ဒီ​ေန႔ သာကီမ်ိဳး​ေတြ ​ေျမ၀ယ္​သူကိုခၽက္​ျခင္​းဂရမ္​ထုတ္​​ေပးတာ​ေတာင္​မလုပ္​ႏိုင္​​ေသးဘူး။​ေသာက္​​ေရးမပါတဲ့အမည္​​ေပါက္​ကိစၥ​ေဆာင္​ရြက္​ဖို႔ ႐ုံးကသူခိုး​ေတြစား​ေပါက္​​ေခၽာင္​​ေအာင္​ သာကီအစိုးရကထြင္​​ေပးထားတယ္​။ဘာမွမဟုတ္​တဲ့၄၊၅သိန္​းတန္​ဆိုင္​ကယ္​တစ္​စီး​အမည္​​ေျပာင္​းတာ​ေတာင္​ ဘယ္​​ေလာက္​​ေပးရတယ္​ဆိုတာခင္​ဗၽားတို႔အသိပဲ။ကမာၻ ့​ေသာက္​ဆင့္အမဲ့ဆုံးအစိုးရကို ခင္​ဗၽားတို႔ကၽ​ေနာ္​တို႔ပိုင္​ဆိုင္​ထားတာပါ။ကမာၻ ့အရည္​အ​ေသြးမ႐ွိဆုံးအစိုးရဆိုလည္​းမွန္​ပါတယ္​။​Form စာရြက္​​ေပါင္​းမၽားစြာကိုင္​ ျဖည့္၊မိတၱဴကူး၊႐ႈပ္​​ေထြး​ေဖာင္​းပြ​ၿပီးဘာ​ေသာက္​​ေရးမွမပါတဲ့အလုပ္​​ေတြအားလုံးနဲ႔စိတ္​ပ်က္​စရာအခၽိန္​​ေတြအလကား​ေပးရၿပီး လူ​ေမာစိတ္​ပမ္​း​ေငြကုန္​ၿပီးမွ႐ုံးလုပ္​ငန္​းၿပီးျပတ္​တာမဟုတ္​လား။ဘယ္​​ေတာ့​မွ ဘာ႐ုံးလုပ္​ငန္​းပဲျဖစ္​ျဖစ္​ လူထု​ေအးခၽမ္​းသာယာစြာၿပီးျပတ္​​တယ္​ဆိုတာမ႐ွိဘူး။႐ုံး၀န္​ထမ္​း၁၀​ေယာက္​နဲ႔ၿမိဳ႕နယ္​တစ္​နယ္​လုံးရဲ ့လူထုအ​ေရးကို​ေဆာင္​ရြက္​ခိုင္​းတဲ့ special အစိုးရ၊ႏွစ္​ပဲတစ္​ျပားက​ေန ပိုရလာ​ေတာ့လည္​း ဆက္​ခိုး​ေနဆဲ၀န္​ထမ္​းသူခိုးအႀကီးအ​ငယ္​အလတ္​အားလုံး​ေပါင္​းၿပီး လူထုကို ဒုကၡ​ေပး​ေနတာ ​ေအဒီ၂၀၁၈ခုႏွစ္​ မတ္​လ ကို​ေရာက္​လို႔လာပါၿပီ။ဒါအလကား​​ေလၽွာက္​​ေရး​ေနတာမဟုတ္​ဘူး။ငပိစားၿပီး ဖင္​​ေခါင္​းကၽယ္​​ေနတဲ့​ ဘာ​ေသာက္​အ​ရည္​အ​ေသြးမွမ႐ွိတဲ့၊အ​ေတြးအ​ေခၚ​ေရာနည္​းနာပါခြၽတ္​ျခဳံ ကၽ​ေနတဲ့ မဟာဗမာအုပ္​ခၽဳပ္​​ေရးသမားႀကီး​ေတြရဲ႕အုပ္​ခၽဳပ္​ပုံကိုခင္​ဗၽားတို႔ျမင္​သာ​ေအာင္​ သူတို႔ရသင့္ရထိုက္​တဲ့ဂုဏ္​ျဒပ္​​ေတြကို​ေဖာ္​ကၽဴးတ့ဲစကားလုံး​ေတြနဲ႔ တူတူတန္​တန္​​ေရး​ေနတာပါ။အရင္​တုန္​းက​ေတာ့ ၅တန္​းအသိနဲ႔တိုင္​းျပည္​အာဏာကိုယူထားလို႔ င​ေမၽာက္​င​ေခၽာက္ပါကြာလို႔သတ္​မွတ္​ၿပီး မ်ိဳသိပ္​နားလည္​​ေပးလို႔ရပါ​ေသးတယ္​။လက္​႐ွိ ​Oxford ဆင္​း​လက္​ထက္​​ေရာက္​ၿပီး သူ႔၀န္​ႀကီးအမၽားစုကလည္​း Dr ​ေတြခၽည္​းျဖစ္​​ေနတာ​ေတာင္​ ၅တန္​းအသိနဲ႔တိုင္​းျပည္​အာဏာယူထားတဲ့အုပ္​စုနဲ႔ထပ္​တူကၽ​ေနတာပါပဲ။သူတို႔ႏွစ္​အုပ္​စုကြာတာဆိုလို႔ ျပစရာတစ္​ခုပဲ႐ွိတယ္​။အဲဒါကတိုက္​ပုံcolour မတူတာပါပဲ။ႏွစ္​ဖြဲ႔စလုံး သတ္​မွတ္​အ​ေရာင္​ျပဴ း​ေၾကာင္​​ေၾကာင္​ကိုဆင္​တူ၀တ္​ၿပီး ထြက္​လာတာဒီလူ​ေတြပဲ။အရည္​အ​ေသြး​ေတြကလည္​းႏွစ္​ဖြဲ႔စလုံးအတူတူပဲ။ပထမအဖြဲ႔ကထမင္​းတစ္​ႏွပ္​​ေလၽွာ့စားခိုင္​းတယ္​။ဒုတိယအဖြဲ႔က လဘၻရည္​တစ္​ခြက္​​ေလၽွာ့​ေသာက္​ခိုင္​းတယ္​။ဘာမွမကြာတဲ့ဘမ်ိဳးဘိုးတူ​ေတြခၽည္​းပဲဆိုတာျမင္​သာ​ေအာင္​​ေျပာျပတာပါ။

ရန္​ကုန္​....၅

တကယ္​​ေတာ့ ယ​ေန႔ကၽ​ေနာ္​တို႔ျမင္​​ေတြ႔​ေနရတဲ့စီးပြား​ေရးၿမိဳ႕​ေတာ္​ႀကီးရန္​ကုန္​ဟာ ဗမာမင္​းအာဏာကိုသိမ္​းယူလိုက္တဲ့​ေလာဒ္​ဒါလဟိုဇီရဲ ့အ​ေမၽွာ္​အျမင္​နဲ႔ျဖစ္​တည္​လာခဲ့ရတာျဖစ္​ပါတယ္​။ရန္​ကုန္​ၿမိဳ႕ႀကီးတည္​​ေဆာက္​ၿပီးတဲ့အခါ ဒါလဟိုဇီဟာသူတည္​​ေထာင္​တဲ့ၿမိဳ႕သစ္​အတြက္​ ​ေကၽနပ္​ပီတိျဖစ္​​ေနခဲ့တယ္​။​ဒါလဟိုဇီရဲ ့စိတ္​ကူးကိုအ​ေကာင္​းဆုံးအ​ေကာင္​အထည္​​ေဖာ္​ခဲ့တဲ့ Lft.fraser ဟာ အခက္​အခဲ​ေတြအမၽားႀကီးၾကားကအ​ေကာင္​အထည္​​ေဖာ္​ခဲ့ရတာပါ။လမ္​း၊တံတား၊​ေရတြင္​း၊​ေရကန္​၊မိလႅာစနစ္​၊​ေရဆိုး​ေရညစ္​ထုတ္​ပစ္​ရမယ့္စနစ္​အားလုံးစံခ်ိန္​မွီလုပ္​ၿပီး ​ေျမတန္​ဖိုးကိုၿမိဳ႕တြင္​း​ေစၽးနဲ႔ၿမိဳ႕ျပင္​​ေစၽးသတ္​မွတ္​​ေပးၿပီး​ေရာင္​းခၽတယ္​။​ေျမ၀ယ္​တာနဲ႔ဂရန္​ထုတ္​​ေပးတယ္​။အဲဒီလို​ေျမကြက္​​ေရာင္​းခၽရာက​ေန ရ႐ွိလာတဲ့ ႐ူပီ​ေငြ၅ကု​ေဋ​ေကၽာ္​ကို ရန္​ကုန္​ၿမိဳ႕ျပန္​လည္​တည္​​ေဆာက္​​ေရးရံပုံ​ေငြအျဖစ္​ဆက္​လက္​အသုံးျပဳတယ္​။ၿဗိတိသၽွ​ေတြရန္​ကုန္ၿမိဳ႕တည္​တာ ဗမာမင္​းရဲ ့​ေငြ​ေၾကးတစ္​ျပားတစ္​ခၽပ္​မွမပါခဲ့သလို ဗမာမင္​းပိုင္​တန္​ဖိုးႀကီးတဲ့အ​ေဆာက္​အဦးဘာညာတစ္​ခုမွမ႐ွိခဲ့ဘူး။ျပည္​သူလူထုရဲ ့အသက္​အိုးအိမ္​ကိုကာကြယ္​ဖို႔ျပည္​သူ႔ရဲကုိခန္​႔ထားတယ္​။ၿမိဳ႕ျပျပဳျပင္​ထိန္​းသိမ္​း​ေရးအဖြဲ႔​ေတြဖြဲ႔ၿပီး ဒီစရိတ္​​ေတြကိုလည္​းရံပုံ​ေငြထားထားတယ္​။လူထုထံႏွစ္​စဥ္​​ေကာက္​ခံရ႐ွိတဲ့အခြန္​​ေတြကိုႏိုင္​ငံတြင္​းျပန္​သုံးတယ္​။ဗမာပ​ေဒသရာဇ္​​ေကာက္​တဲ့အခြန္​နဲ႔ၿဗိတိသၽွ​ေကာက္​တဲ့အခြန္​နိႈင္​းယွဥ္​ၾကည့္ရင္​ ၿဗိတိသၽွအခြန္​ကသက္​သာပါ​ေသးတယ္​။ၿဗိတိသၽွ​ေတြဟာလူထုဆီကအခြန္​​ေကာက္​ၿပီး လူထုအတြက္​ျပန္​လုပ္​​ေပးတယ္​။ဗမာမင္​းက​ေတာ့ရသမၽွယူၿပီး သူပိုင္​လုပ္​ပစ္​လိုက္​တာပါပဲ။

ဗမာျပည္​မွာလူတင္​​စည္​းမဲ့ကမ္​းမဲ့ႏိုင္​တာမဟုတ္​ဘူး။တိရစာၦန္​​ေတြပါစည္​းကမ္​းမဲ့ၾကတာပါ။အဲဒီ​ေခတ္​တုန္​းက ကြၽဲ​ေတြ၊ႏြား​ေတြ၊​ေခြး​ေတြ လမ္​း​ေပၚတက္​ၿပီး အ​ေလလိုက္​​ေနၾကတဲ့​ေခတ္​ပါ။ဒီလို​ေျပာလို႔ဒီ​ေန႔​ေခတ္​ကၽ​ေတာ့ဒါ​ေတြမ႐ွိ​ေတာ့ဘူးလား​ေမးရင္​ အရင္​အတိုင္​း႐ွိ​ေနဆဲပဲ။​ေခြးပိုင္​႐ွင္​လူ႔တိရစာၦန္​​ေတြက လူ႔အခြင့္အ​ေရးသာနားမလည္​ရင္​​ေနမယ္​။ကိုယ့္​ေခြးတစ္​​ေကာင္​တည္​းရဲ ့အခြြင့္အ​ေရး​ေတာ့သိပ္​သိၾကပါတယ္​။​အဲဒီလို​ေခြး၀ဲစား​ေတြလမ္​း​ေပၚပရမ္​းပတာတက္​တက္​​ေနလို႔ ​ေခြးတိုက္​ၿပီးဆိုက္​ကယ္​​ေမွာက္​​ေသတဲ့မသာမနည္​းဘူး။ဒါလည္​းအဲဒီ​ေခြးပိုင္​လူ႔တိရစာၦန္​​ေတြမသိၾက​ေသးဘူး။ၿဗိတိသၽွ​ေတြကဒီလိုစည္​းမဲ့ကမ္​းမဲ့မလိုခၽင္​ဘူး။ၿမိဳ႕တြင္​းဧရိယာမွာကြၽဲႏြား၀က္​​ေတြကို စည္​းမဲ့ကမ္​းမဲ့​ေမြးတာမလုပ္​ခိုင္​းဘူး။​ေမြးခၽင္​ၿမိဳ႕ျပင္​သြား​ေမြးဖို႔သတ္​မွတ္​ျပ႒ာန္​းတယ္​။ဥပ​ေဒနဲ႔တားတယ္​။ႏြားသတ္​႐ုံ​ေတြ၊၀က္​သတ္​႐ုံ​ေတြ စနစ္​တကၽလုပ္​ငန္​းလိုင္​စင္​နဲ႔​ေပးတယ္​။ၿမိဳ႕စည္​ပင္​သာယာနယ္​နိမိတ္​အျပင္​မွာပဲခြင့္ျပဳတယ္​။ဆူး​ေလဘုရားလမ္​း​ေပၚမွာ သက္​ဆိုင္​ရာဘာသာအသီးသီးအတြက္​ ဘုရား႐ွီခိုး​ေကၽာင္​း​ေတြအတြက္​ ​ေျမကြက္​ခၽ​ေပးတယ္​။ဧမာ​ေႏြလ၊စူရသီဗလီနဲ႔အျခားဗလီ​ေတြ၊အာ​ေမးနီးယန္​းဘုရား႐ွီခိုး​ေကၽာင္​း​ေတြ၊ဖယ္​ရာလမ္​းဆုံက ဟိႏၵဴဘုရား​ေကၽာင္​း​ေျမ​ေတြကို အလကား ​ေပးခဲ့တာပါ။ဂၽဴ းဘုရား​ေကၽာင္​းတည္​​ေဆာက္​ဖို႔အတြက္​လည္​း​ေျမ​ေနရာ​ေပးတယ္​။လသာလမ္​းနဲ႔လမ္​း၂၀ၾကား တ႐ုတ္​ဘုံ​ေကၽာင္​းအတြက္​လည္​း​ေျမ​ေနရာအလကား​ေပးတယ္​။ဒါ​ေပမဲ့​ေနာက္​ပိုင္​းရံပုံ​ေငြလိုအပ္​လာတာ​ေၾကာင့္အခမဲ့​ေပးထားတဲ့ဘာသာ​ေရး​ေျမ​ေတြကို​ေရာင္​း​ေတာ့ သက္​ဆိုင္​ရာဘာသာ၀င္​​ေတြက၀ယ္​ယူလိုက္​ၾကတယ္​။အခု အဲဒီၿဗိတိသၽွလက္​ကၽန္​​ေတြကိုျပျပၿပီး ႏိုင္​ငံတကာကို မသာလက္​ဖက္​နဲ႔အလွဴလုပ္​​ေနတာဗမာအမၽိဳ းသားအစိုးရပါပဲ။မသိရင္​သူတို႔ပဲအင္​မတန္​​ေရႊခၽထားလို႔ရတဲ့ ဗုဒၶ​ေမတၱာ​ေတြနဲ႔​ေပးထားသလိုလို အခၽိဳးခၽိဴးၾက​ေသးတာ။ဆူး​ေလးဘုရားနားကဘာသာ​ေပါင္​းစုံ၀တ္​​ေကၽာင္​း​ေတာ္​​ေတြကိုျပျပၿပီး ကြၽန္​​ေတာ္​ကြၽန္​မတို႔ႏိုင္​ငံမွာဘာသာ​ေရးလြတ္​လပ္​ခြင့္ဘယ္​ကဲ့သို႔ ဘယ္​ခၽမ္​းသာ႐ွိပါတယ္​ဆိုၿပီး ခပ္​တည္​တည္​​နဲ႔​ေျဗာင္​ပဲအစိုးရတစ္​ဖြဲ႔လုံးလိမ္​တယ္​။​ေနာက္​ကြယ္​မွာသီတဂူက အရင္​ဆူ​း​ေလမွာဘာမွမ႐ွိဘူး။​ေနာက္​ပိုင္​းဘယ္​သူ​ေတြဘာ​ေတြ​ေဆာက္​ခဲ့ၾကတယ္​ဘာညာဆိုၿပီး ​ေသာက္​တင္​းတုတ္​တရား​ေတြ​ေဟာ​ေနတာလည္​း ​ေျဗာင္​ပဲ။ဒီ​ေကာင္​​ေတြ​ေသာက္​႐ွက္​သာ႐ွိမယ္​ဆိုရင္​လဲ​ေသလိုက္​ၾကမယ္​။အခု​ေတာ့႐ွက္​​ေၾကာက​ေမြးကတည္​းကပါမလာတာျဖစ္​ဖို႔မၽားတယ္​လို႔ယူဆရတယ္​။

ဖ​ေရဆာၾကဳံ ရတဲ့အခက္​ခဲ​ေတြထဲမွာအဓိကအခက္​အခဲကမလႅာစနစ္​ျဖစ္​တယ္​။မိလႅာကို​ေခၽဖၽက္​ႏိုင္​တဲ့စက္​မ၀ယ္​ယူႏိုင္​​ေသးတဲ့အခၽိန္​ျဖစ္​တာ​ေၾကာင့္သဘာ၀နည္​းနဲ႔ႀကိဳ းပမ္​းရတယ္​။ၿမိဳ႕တြင္​းကစြန္​႔လိုက္​တဲ့မိလႅာ​ေတြဟာ ​ေရကၽခၽိန္​ပင္​လယ္​ထဲကိုစီးသြားမယ္​လို႔တြက္​ထား​ေပမယ့္လက္​​ေတြ႔မွာ​ေတာ့အကုန္​အစင္​မထြက္​ဘူး။​ေရတက္​ခၽိန္​ကၽ​ေတာ့ ၿမိဳ႕ထဲျပန္​၀င္​လာ​ေတာ့တာပါပဲ။ၿမိဳ႕အ​ေနာက္​ဘက္​မွာျမစ္​႐ွိ​ေနတာ​ေၾကာင့္ အ​ေ႐ွ ့၊​ေျမာက္​၊​ေတာင္​ သုံးဘက္​ကိုတူး​ေျမာင္​းတူးၿပီးအဲဒီကထြက္​လာတဲ့​ေျမစာ ကုဗ​ေပ၄သန္​း​ေကၽာ္​ကို ၿမိဳ႕​ေျမနိမ့္ရာ​ေဒသ​ေတြမွာသြားဖို႔တယ္​။ရန္​ကုန္​ၿမိဳ႕ရဲ ့​ေျမသားသိပ္​သည္​းမႈဟာလည္​း အ​ေကာင္​းဆုံးအ​ေျခ​ေနမွာမ႐ွိတာ​ေၾကာင့္ဖုန္​ထမႈ​ေတြနဲ႔ရင္​ဆိုင္​ရတယ္​။​ေျမသားကၽစ္​လစ္​ဖို႔ၿဗိတိသၽွ​ေတြအႀကိမ္​ႀကိမ္​ႀကိဳးစားခဲ့ရတယ္​။

၁၈၆၀မွာ​ေဆး႐ုံ​ေပၚလာၿပီ။၁၈၅၆ခုႏွစ္​ကတည္​းက ျမန္​မာႏိုင္​ငံမွာပထမဆုံးကိုလိုနီပညာ​ေရးစတင္​တာပါပဲ။အဲဒီ​ေ႐ွ႕ကႏွစ္​၈၀၀​ေကၽာ္​သမိုင္​းမွာဘုန္​းႀကီး​ေကၽာင္​းပညာ​ေရးကလြဲၿပီးဘာမွမ႐ွိဘူး။​ဘုန္​းႀကီး​ေကၽာင္​းပညာ​ေရးဆိုတာတကယ္​​ေတာ့ဘာသာ​ေရး​ေႏွာတဲ့ပညာ​ေရးသာျဖစ္​တယ္​။​ေခတ္​သစ္​ပညာ​ေတြကို႐ွာ​ေဖြဆည္​းပူးတဲ့ပညာ​ေရးဘယ္​တုန္​းကမွမ႐ွိခဲ့ဘူး။၁၈၅၆မွာစတင္​ၿပီး အစိုးရစာသင္​​ေကၽာင္​း​ေပၚလာတယ္​။စိန္​႔​ေပါကိုတည္​​ေထာင္​ခဲ့တဲ့ Bishop Bigandet ဟာ ၁၈၅၆မွာစာသင္​​ေကၽာင္​းရပ္​တည္​ႏိုင္​ဖို႔ႀကိဳးစားခဲ့သူျဖစ္​တယ္​။၁၈၉၄မွာသူကြယ္​လြန္​သြားခဲ့တယ္​။စိန္​႔​ေပါကထြက္​တဲ့​ေကၽာင္​းသား​ေတြဟာအဂၤလိပ္​စာမွာအထူး​ေကာင္​းမြန္​​ေၾကာင္​းနာမည္​ႀကီးပါတယ္​။၁၉၆၄ ​ေန၀င္​းအာဏာသိမ္​းၿပီး စိန္​႔​ေပါကို ထ(၆)ဗိုလ္​တစ္​​ေထာင္​ လို႔​ေျပာင္​းၿပီးကြၽန္​စာအဂၤလိပ္​စာကိုတားဆီးလိုက္​တာ ဒီ​ေန႔ ဘာျဖစ္​သြားတယ္​ဆိုတာအထူးတင္​ျပမ​ေန​ေတာ့ဘူး။၁၈၆၄မွာ စိန္​႔ဂြၽန္​း​ေကာ္​လိပ္​(st.Johns Collage)ကိုထူ​ေထာင္​တယ္​။၁၈၆၉မွာ စိန္​႔မိုက္​ကယ္​(St.Michael's )၁၈၆၆မွာ (St.Mary's)အမ်ိဳးသမီး​ေကၽာင္​း​ေတြအသီးသီး​ေပၚလာၿပီ။အဲဒီထဲမွာစိန္​႔​ေပါဟာ ျမန္​မာျပည္​မွာပထမဆုံးခန္​႔ခန္​႔ျငားျငားျဖစ္​တည္​လာတဲ့​ေကၽာင္​းပဲ။အလားတူ​ေမာ္​လၿမိဳင္​မွာ​ေကၽာင္​း​ေတြ​ေပၚၿပီး။အဲဒီအခၽိန္​ အထက္​အညာက ဗမာဧကရာဇ္​ဘုရင္​နန္​းစိုက္​ရာ​ေဒသမွာ ဘာ​ေကၽာင္​းမွ၊ဘာစတိုးဆိုင္​မွ၊ဘာဟိုတယ္​မွ၊ဘာကုန္​တိုက္​မွမ႐ွိ​ေသးဘူး။လမ္​း​ေဘးခၽီးကုန္​း​ေနဆဲပဲ။​ဒါၿဗိတိသၽွ နဲ႔ဗမာမင္​းကိုခြဲျခားျပတဲ့ ျပဒါးတိုင္​ပဲ။​ေျပာလိုက္​ရင္​ယဥ္​​ေကၽးမႈကဘယ္​လိုျမင့္တာ။ဘယ္​ကဘယ္​လိုဘယ္​နဲ႔ညနဲ႔။နတ္​သွၽင္​​ေနာင္​က သူ႔အ​ေဒၚကိုမယားလုပ္​ဖို႔ၾကံစည္​ၿပီးစပ္​ဆိုထားတဲ့ရတု​ေတြျပျပၿပီး စာ​ေပျမင့္တယ္​ ယဥ္​​ေကၽးမႈျမင့္တယ္​ ဘာညာ​လီဆယ္​ၾကတာပါပဲ။ၿဗိတိသၽွ၀င္​လာတဲ့အခၽိန္​ထိ ကိုယ့္ဖင္ကထြက္​တဲ့အညစ္​အ​ေၾကးခၽီးကို​ေတာင္​ စနစ္​တကၽမဟုတ္​​ေစကာမူ စည္​းနဲ႔ကမ္​းနဲ႔စြန္​႔ပစ္​တဲ့ဓ​ေလ့​ေတာင္မ႐ွိ​ေသးဘူး။ဒါ​ေတြ​ေျပာရင္​တစ္​ခၽိဳ႕လည္​းစိတ္​ဆိုးတယ္​။စိတ္​မဆိုးနဲ႔။အမွန္​ကိုျမင္​မွျပဳျပင္​လို႔ရမယ္​။ဒါနဲ႔မၽားသူတို႔အဲဒီ​ေခတ္​ကဘာ​ေအာ္​လဲ မိစာၦအယူ႐ွိကၽကုန္​​ေသာ အ႐ိုင္​းအစိုင္​းကုလားျဖဴ သိုး​ေဆာင္​း တဲ့။ဒါ​ေၾကာင့္ဗမာမင္​းနဲ႔အဲဒီ​ေခတ္​လူထုႀကီးဟာ ဘယ္​​ေလာက္​အတိုင္​းအတာထိ ဦး​ေႏွာက္​နိမ့္ပါး​ေနၾကတယ္​ဆိုတာကိုယ့္ဘာသာကိုယ္​​ေတြးၾကည့္ၾက​ေပ​ေတာ့​ေပါ့။

အခု​ေခတ္​လည္​းခင္​ဗၽားတိုႁမင္​​​​ေနတာပဲမလား။ႏိုင္​ငံတကာဆီမွာလက္​ျဖန္​႔​ေတာင္​းတယ္​။ငိုျပတယ္​။မၽက္​ရည္​ခံထိုးတယ္​။အ​ေတြးအ​ေခၚ​ေရာနည္​းနာပါခိုးခၽတယ္​။​ေတာင္​းတယ္​။အခၽိန္​တန္​ရင္​ ျပည္​တြင္​းက​ေန ကယ္​ပါယူပါတစာစာနဲ႔ နတ္တင္​ဖို႔​ေခၚသလို ႏိုင္​ငံတကာကို​ေခၚတယ္​။ဒါ​ေပမဲ့ ႏိုင္​ငံတကာက ပကတိအ႐ွိတရားကို​ေထာက္​ျပ​ေတာ့ ဘာ​ေျပာလဲ နယ္​ခၽဲ့အင္​အားစု၏​ေသြး႐ူး​ေသြးတန္​းလုပ္ရ​ပ္​တဲ့။ဘယ္​​ေလာက္​အ႐ွက္​မဲ့လည္​းဆိုတာခင္​ဗၽားထမင္​းစားတာပဲကြကိုယ္​စဥ္​းစား​ေပါ့။​ေတာင္​း​ေတာ့လည္​း​ေျဗာင္​ပဲ။ျငင္​း​ေတာ့လည္​း​ေျဗာင္​ပဲ။ကလိမ္​ကကၽစ္​​ေျပာမယ္​ဆိုရင္​ျမန္​မာ​ေတြကို​ေခၚ။အဲဒီfield မွာပါရဂူ​ေျမာက္​ကြၽမ္​းကၽင္​တာပါ။တစ္​​ေကာင္​မွႏိုင္​ငံတကာသံတမန္​ကို သူ႔ဘာသာစကားနဲ႔ တူတူတန္​တန္​​စကား​ေျပာႏုိုင္​တဲ့အဆင့္​ေလး​ေတာင္​မ႐ွိဘူး။ခင္​ဗၽားမယုံရင္​သူတို႔ရဲ ့အတန္​းပညာအရည္​အ​ေသြးကိုသြားစာဖတ္​ၾကည့္။ခင္​ဗၽားတို႔ကၽ​ေနာ္တို႔လည္​း တကၠသိုလ္​တစ္​ခုခုက ဘယ္​လိုမဆိုလုံးတုတ္​မုန္​႔ဖက္​ထုပ္​လုပ္​ Bsc Msc စသျဖင့္တစ္​ခုခုရသြားသလို ဒီ​လူ​ေတြလည္​း အမၽားဆုံးဒါပဲ။အဲဒါ​ေၾကာင့္ဒီလူ​ေတြနဲ႔ခင္​ဗၽားတို႔ကၽ​ေနာ္​တို႔ရပ္​ကြပ္​ထဲကသာမန္​လူသား​ေတြနဲ႔ဘာမွမကြာဘူး။အတူတူပဲ။တစ္​ခါခါခင္​ဗၽားတို႔ကၽ​ေနာ္​တို႔​ေတာင္​သာ​ေသးတယ္​။ဒါ​ေပမဲ့ သ​ေကာင့္သားကသိတယ္​မလား ပလႅင္​​ေပၚ​ေရာက္​သြား​ေတာ့ သြားျဖဲ ႏွာမႈတ္​ၿပီး လက္​သည္​းထုတ္​ျပ​တာ​​ေၾကာင့္​ေၾကာက္​လန္​႔ၿပီး ဘာ​ဂါင္​ႀကီး ညာ​ေဂါင္​ႀကီးဆိုၿပီးခင္​ဗၽားတို႔ကၽ​ေနာ္​တို႔ကစာဖတ္​မွားသြားတာပါ။တကယ္​​ေတာ့သူဟာ ႏြားခၽီးပိုး​ေကာင္​း​ေလာက္​ပဲ႐ွိတာ။

ရန္​ကုန္​...၆

ရန္​ကုန္​ၿမိဳ႕ကိုအဓိကလက္​​ေတြ႔အ​ေကာင္​အထည္​​ေဖာ္​ခဲ့တဲ့ပညာ႐ွင္​​ေတြကိုၾကည့္ရင္​ ၿဗိတိသၽွစစ္​တပ္​က ကပၸတိန္​​ေတြ၊​ေမဂၽာ​ေတြ၊လက္​ဖတနင္​​ေတြျဖစ္​​ေနတာ​ေတြ႕ရမွာပါ။ဥပမာ Lieutenant -Col W.S Oliphant၊သူဟာ ၁၈၆၀က​ေန ၁၈၇၀အထိ ၁၀ႏွစ္​တိုင္​တိုင္​ရန္​ကုန္​ၿမိဳ႕​ေတာ္​တည္​​ေဆာက္​​ေရးလုပ္​ငန္​းခြင္​ကိုႀကီးၾကပ္​ခဲ့တဲ့အင္​ဂၽင္​​ေနယာခၽဳပ္​ႀကီးျဖစ္​ပါတယ္​။​ေနာက္​ပိုင္​းၿမိဳ ႕ၿပီး​ေတာ့ သူ႔ကိုဂုဏ္​ျပဳၿပီး လမ္​းတစ္​လမ္​းကိုသူ႔အမည္​နဲ႔(Oliphant Street)ဂုဏ္​ျပဳ ခဲ့တယ္​။ဒီ​ေန႔ လမ္​းမ​ေတာ္​​ေရႊ​ေတာင္​တန္​းလမ္​းဟာ တစ္​ခ်ိန္​က Oliphant လမ္​းပါပဲ။လက္​ဖတင္​နင္​ကာနယ္​အိုလီဖင့္နဲ႔တြဲၿပီး ၁၈၆၀မွာ လ/ထ အင္​ဂၽင္​​ေနယာခၽဳပ္​တာ၀န္​ထမ္​း​ေဆာင္​ခဲ့ၿပီး ​ေနာက္​ပိုင္​းမွာ အင္​ဂၽင္​​ေနယာခၽဳပ္​တာ၀န္​ထမ္​း​ေဆာင္​ခဲ့သူက လက္​ဖတနင္​ ​ေဂၽအမ္​ ၀ီလီယံ(Lieutenant J.M.William)ျဖစ္​ပါတယ္​။သူ႔ကို​ေနာက္​ပိုင္​းမွာ၀ီလီယမ္​လမ္​း ဆိုၿပီးသတ္​မွတ္​ဂုဏ္​ျပဳ ​ေပးခဲ့တယ္​။အခု​ေတာ့၀ီလီယမ္​လမ္​းဟာ သဃၤန္​းကြၽန္​းက သီတာ​ေအးလမ္​းပါပဲ။​ေနာက္​တစ္​​ေယာက္​က ကပၸတိန္​ ကီလီျဖစ္​ပါတယ္​။(Capt.H.P. Keighly)ဟာ ၁၈၅၉ကတည္​းက လက္​​ေထာက္​အင္​ဂၽင္​​ေနယာတာ၀န္​ထမ္​း​ေဆာင္​ခဲ့သူပါ။သူ႔ကိုဂုဏ္​ျပဳ ၿပီး ကီလီလမ္​းလို႔အမည္​​ေပးခဲ့တယ္​။အခု​ေတာ့ ၀ါးတန္​းလမ္​း ဆိုၿပီးအမည္​​ေျပာင္​းထားပါတယ္​။ရန္​ကုန္​ၿမိဳ႕ရဲ ့ပထမ ဒီဇိုင္​းမွာ လူဦး၃၆၀၀၀ အတြက္​သာအကြက္​ခၽထားခဲ့တာျဖစ္​ၿပီး ၁၈၅၆ခုႏွစ္​မွာတင္​ လူဦး​ေရက ၄၆၀၀၀​ေကၽာ္​လာတယ္​။၁၈၆၀မွာ၆​ေသာင္​း​ေကၽာ္​သြားၿပီ။ဒါ​ေၾကာင့္ၿမိဳ႕အ​ေနာက္​ဘက္​ကိုဆက္​တိုးခၽဲ့ခဲ့ရတာျဖစ္​ပါတယ္​။လမ္​း​ေတြအသစ္​​ေဖာက္​ရတယ္​။အဂၤလိပ္​-ဗမာ ဒုတိယစစ္​ပြဲၿပီး​ေတာ့ ရန္​ကုန္​ဟာ သုသာန္​ပမာပဲ။၁၈၉၀ခုႏွစ္​အထိ ရန္​ကုန္​ၿမိဳ႕ဟာ သိပ္​ၿပီးထူးထူးျခားျခား ႏိုင္​ငံတကာအဆင့္မီၿမိဳ႕ႀကီးအျဖစ္​​ေရာက္​မလာ​ေသးဘူး။၁၉၀၀ျပည့္ႏွစ္​​ေနာက္​ပိုင္​းကစၿပီး ရန္​ကုန္​ဟာ အ​ေ႐ွ ့​ေတာင္​အာ႐ွမွာထိပ္​သီးၿမိဳ႕တစ္​ၿမိဳ႕အျဖစ္​ကူး​ေျပာင္​းလာတာျဖစ္​ပါတယ္​။အိႏိၵယကခၽမ္​းသာတဲ့ကုန္​သည္​​ေတြ လုပ္​ငန္​း႐ွင္​​ေတြလာ​ေရာက္​အ​ေျခခၽရာက​ေနစတင္​​ေျပာင္​းလဲတာပါပဲ။ကံၾကမၼာကဖန္​လာ​ေတာ့ ၿဗိတိန္​ရဲ ့ၾကံရည္​ဖန္​ရည္​နဲ႔ ျမန္​မာ့ဆန္​ဟာ ကမာၻ ့ပို႔ကုန္​ျဖစ္​လာတယ္​။ဆန္​​ေစၽးတက္​လာတယ္​။ဆန္​နဲ႔ကြၽန္​းသစ္​ပို႔ၿပီး ျပည္​ပကအိမ္​သုံးလူသုံးပစၥည္​း​ေတြကိုတင္​သြင္​းတယ္​။အဲလိုနဲ႔ရန္​ကုန္​ဆိပ္​ကမ္​းဟာ ထင္​႐ွားလာပါ​ေတာ့တယ္​။ရန္​ကုန္​ဆိပ္​ကမ္​း​ေနာက္​မွာ ဒုတိယထင္​႐ွားလာတာက ​ေမာ္​လၿမိဳင္​ဆိပ္​ကမ္​းၿမိဳ႕ပါပဲ။သူ႔​ေနာက္​မွာစစ္​​ေတြဆိပ္​ကမ္​းၿမိဳ႕။ႏိုင္​ငံတကာတန္​း၀င္​ကုမၸဏီႀကီး​ေတြ၀င္​​ေရာက္​လုပ္​ကိုင္​လာၾကတယ္​။သ​ေဘာၤလိုင္​း​ေျပးဆြဲတဲ့လုပ္​ငန္​း​ေတြ၊သ​ေဘာၤတည္​​ေဆာက္​တဲ့လုပ္​ငန္​းႀကီး​ေတြ၀င္​​ေရာက္​ၿပီးလုပ္​ကိုင္​လာၾကတယ္​။ဥပမာ The Flotilla Enterprise. လက္​​ေအာက္​ခံ Irrawaddy Flotilla Company၊Messrs.P.Henderson & Co.၊Deny Brothers၊Burma Steam Navigation Co.တို႔ ပါ၀င္​ပါတယ္​။၁၈၅၅မွာ အ​ေနာက္​တိုင္​း​ေဆး၀ါး​ေတြကိုစတင္​ၿပီး ျဖန္​႔ျဖဴး​ေရာင္​းခၽတဲ့လုပ္​ငန္​းကုိ Edmund Jones & Co ကစတင္​လုပ္​ကိုင္​တယ္​။၁၈၆၇ မွာ Messrs company က ဦး​ေဆာင္​ၿပီး ​ေဆးဆိုင္​​ေတြကိုမဂိုလမ္​းမွာစဖြင့္တယ္​။အဲဒီမွာစၿပီး ျပည္​တြင္​းျဖစ္​တိုင္​းရင္​း​ေဆး​ေတြထက္​ပိုအစြမ္​းထက္​တဲ့အ​ေနာက္​တိုင္​း​ေဆး၀ါး​ေတြဟာ ​ေစၽးကြက္​ႀကီးအျဖစ္​စတင္​​ေတာ့တာပါပဲ။၀ယ္​ယူသူမၽားတဲ့အတြက္​ ရန္​ကုန္​ဆိပ္​ကမ္​းကို​ေဆးသ​ေဘာၤ​ေတြ၀င္​လာခၽိန္​မ​တိုင္​ခင္​ ​ေဆး၀ါးျပတ္​လပ္​​တာ​ေတြျဖစ္​ရတယ္​။​ေဆး၀ါးကို​ေစၽး ပု​ံ​ေသနႈန္​းနဲ႔ျဖန္​႔ျဖဴးတာျဖစ္​ပါတယ္​။​အဲဒီ​ေခတ္​ကဗမာ​ေတြ​ေရခဲကိုမျမင္​ဖူးဘူး။အဂၤလန္​ကလာ​ေတာ့မွသိၾကတာပါ။ဆိုဒါ၊အခၽိဳ ရည္​​ေတြကိုအဲဒီ​ေတာ့မွသိၿပီး​ေသာက္​သုံးလာၾကတယ္​။အဲဒါ​ေၾကာင့္ျမန္​မာ​ေတြက အဂၤလန္​(ဘိလပ္​)ကလာလို႔ အဲဒီအရည္​​ေတြကို ဘိလပ္​ရည္​လို႔​ေခၚၾကတာျဖစ္​ပါတယ္​။၁၈၇၂မွာ ျပင္​သစ္​ပညာ႐ွင္​ႀကီး Jarryအကူအညီနဲ႔ ဆူ​း​ေလဘုရားလမ္​းမွာ​ေရခဲစက္​ကိုတည္​​ေထာင္​တယ္​။၁၈၉၂မွာ Messrs.Dubern's ကုမၸဏီက Ice and Mineral Water Factory ကို ဆူး​ေလဘုရားလမ္​း​ေပၚမွာထပ္​တည္​ပါတယ္​။၁၈၇၀မွာဘီယာထြက္​ၿပီ။၁၈၈၅မွာ အထက္​အညာက ဗမာမင္​းအာဏာပၽက္​သုဥ္​းတယ္​။၁၈၈၆မွာ မႏၱ​ေလးဘီယာ​ေပၚတာပါပဲ။သိပ္​မႀကိဳက္​႐ွာဘူး​ေနာ္​။ဒါလည္​းပလိန္​း​ေျပာတာမဟုတ္​ဘူး။သမိုင္​းနဲ႔လာလို႔​ေျပာရတာပါ။​ေခတ္​အဆက္​ဆက္​ ခၽက္​အရက္​(ယ​ေန႔အ​ေခၚ BE)စုတ္​စုတ္​နဲ႔ ထန္​းရည္​ကိုသာ ​ေသာက္​သုံးခဲ့တဲ့ တပင္​​ေရႊထီးဟာ ​ေပၚတူဂီ​ေတြရဲ ့ဘရန္​ဒီကိုဘယ္​​ေလာက္​အထိစြဲသြားလည္​းဆိုရင္​ အဲဒီသူ႔ကိုဘရန္​ဒီခၽက္​တိုက္​တဲ့​ေပၚတူဂီခၽာတိပ္​​ေလးကို သူ႔ကိုယ္​​လုပ္​​ေတာ္​မယားတစ္​​ေယာက္​​ေပးၿပီးအနားမွာ​ေခၚထားခဲ့တာပါ။​ေနာက္​ဆုံးဘရန္​ဒီစြဲၿပီးယစ္​ထုပ္​ႀကီးလုံးလုံးျဖစ္​ခါ သူ႔​ေယာက္​ဖဘုရင့္​ေနာင္​လက္​ထဲတိုင္​းျပည္​ကိုထိုးအပ္​ၿပီးသားျဖစ္​သြားတဲ့အထိပါပဲ။တပင္​​ေရႊထီးဟာ မယားခြဲတမ္​းခၽတဲ့အလုပ္ကို၀ါ​သနာႀကီးပုံရတယ္​။ဘာလို႔ဆို​ေတာ့ ​ေအဒီ၁၅၃၂က ျပည္​ဘုရင့္ဆက္​သလို႔ျဖစ္​လာတဲ့ သူ႔မယားကို ​ေနာက္​၁၃ႏွစ္​ၾကာမွ ဘုရင့္​ေနာင္​ညီမင္​း​ေခါင္​နဲ႔ျပန္​​ေပးစားတယ္​။သူ႔အရက္​မူးလာတိုင္​း ဟိုလူ႔မယား ဒီလူ႔​ေပး၊ဒီလူ႔မယား ဟိုလူ႔​ေပးတာမၽိဳ း​ေတြလုပ္​​ေလ့႐ွိတယ္​လို႔ရာဇ၀င္​ႀကီး​ေတြကဆိုတယ္​။အဲလိုပဲသူ႔လက္​စြဲ​ေတာ္​​ေပၚတူဂီခၽာတိပ္​ကို သူ႔ကိုယ္​​လုပ္​​ေတာ္​မယားတစ္​​ေယာက္​နဲ႔​ေပးစားျပန္​တာပါပဲ။မိန္​းမကို႐ုပ္​၀တၳဳပစၥည္​းတစ္​ခု​ေလာက္​သာတန္​ဖိုးထားတဲ့ဗမာ့ယဥ္​​ေကၽးမႈအႏွစ္​သာရ​ေတြကို​ေဖာ္​ျပ​ေနတဲ့သက္​​ေသပဲ။အ​ေၾကာင္​းအရာတိုက္​ဆိုင္​လာ​ေတာ့လည္​း ကိုယ့္အ႐ွင္​သခင္​ပိုင္​ဂုဏ္​ျဒပ္​​ေတြကိုထုတ္​​ေဖာ္​ျပသမိတာပါ။စိတ္​မဆိုးပါနဲ႔။အ​ေၾကာင္​းအရာတိမ္​း​ေစာင္​းသြားတာမဟုတ္​ပါဘူး။

​ေျပာ​ေနတဲ့အ​ေၾကာင္​းအရာကိုဆက္​ရရင္​ ၁၈၅၆မွာ အိမ္​သုံးပစၥည္​းအားလုံးနီးပါးကိုအာ​ေမးနီးယန္​းကုန္​သည္​​ေတြတင္​သြင္​း​ေရာင္​းခၽ​ေနၾကၿပီျဖစ္​တယ္​။၁၈၆၀ကတည္​းက မြစ္​စလင္​ကုန္​သည္​​ေတြဟာ ရန္​ကုန္​ၿမိဳ႕ရဲ ့စီးပြား​ေရးလုပ္​ငန္​း​ေတာ္​​ေတာ္​မၽားမၽားကိုခၽဳပ္​ကိုင္​ထားခဲ့ၾကပါၿပီ။သူတို႔ဟာ အိႏိၵယက ၿဗိတိသၽွကုန္​သည္​​ေတြနဲ႔အၿပိဳင္​ၾကဲတာအားမရလို႔ ဗမာျပည္​​ေစၽးကြက္​မွာပါ ၿဗိတိသၽွကုန္​သည္​​ေတြနဲ႔ အၿပိဳင္​ၾကဲတာပါပဲ။အဲဒီ​ေခတ္​ဦးပိုင္​းကဟိႏၵဴ ကုန္​သည္​သိပ္​မ႐ွိဘူး။ရန္​ကုန္​ဆိပ္​ကမ္​းႏိုင္​ငံတကာကုန္​သြယ္​​ေရးျဖစ္​ထြန္​းလာ​ေတာ့ ​ေငြ​ေတြစီးဆင္​းဖို႔ ဘဏ္​လုပ္​ငန္​း​ေတြ​ေပၚလာတယ္​။အရက္​တြင္​ကၽယ္​လာတယ္​။ၿဗိတိသၽွ​ေတြ​ေရာ ဗမာ​ေတြပါ၀ယ္​ယူအား​ေပးတာ​ေၾကာင့္ျဖစ္​တယ္​။၁၈၆၂ မွာပင္​လယ္​ကူးစာပို႔လုပ္​ငန္​းတြင္​ကၽယ္​ၿပီ။ရန္​ကုန္​၊​ေမာ္​လၿမိဳင္​၊စစ္​​ေတြ၊ကာလကၠတၱားၿမိဳ႕ ​ေတြကုိပုံမွန္​ဆက္​သြယ္​​ေပးတယ္​။၁၈၅၅-၅၆ တစ္​ႏွစ္​အတြင္​းရန္​ကုန္​ကုိ၀င္​လာတဲ့ႏိုင္​ငံတကာသ​ေဘာၤ၁၄၉စီး႐ွိတယ္​။၁၈၆၁-၆၂မွာ ၄၃၀စီးအထိတိုးလာတယ္​။အျခား​ေသာကုန္​ပစၥည္​းတန္​ခ်ိန္​​ေတြလည္​း တိုးသထက္​တိုးလာတယ္​။ဆိပ္​ခံ​ေဘာရာ​ေတြ​ေပၚလာတယ္​။စည္​းမဲ့ကမ္​းမ့ဲအမႈိက္​ပစ္​တ့ဲဗမာျပည္​သား​ေတြ​ေၾကာင့္ ဆိပ္​ကမ္​းနဲ႔ျမစ္​ကမ္​းပါးသန္​႔႐ွင္​း​ေရးကို ၿဗိတိသၽွ​ေတြအားစိုက္​လုပ္​ရတယ္​။ရန္​ကုန္​ဆိပ္​ကမ္​းဟာ အဲဒီလိုႏုိုင္​ငံတကာကုန္​သြယ္​​ေရးဆိပ္​ကမ္​းႀကီးတစ္​ခုျဖစ္​လာ​ေတာ့ ပင္​လယ္​ကူးသ​ေဘာၤ​ေတြ၊ကမ္​း႐ိုးတန္​းသြားသ​ေဘာၤ​ေတြ၀င္​ထြက္​သြားလာမႈမၽားလာတယ္​။​ေ႐ွးတုန္​းကဗမာျပည္​မွာမ႐ွိခဲ့တဲ့ သ​ေဘာၤသားလူတန္​းစားတစ္​႐ပ္​စတင္​​ေပၚ​ေပါက္​လာတယ္​။ဗမာ​ေတြဟာ ပင္​လယ္​ဆိုတာကိုမသိနားမလည္​ခဲ့ၾကဘူး။ကမ္​းဦး​ေရတိမ္​ပိုင္​းကိုလွမ္​းျမင္​တာနဲ႔ျမစ္​လို႔သတ္​မွတ္​ၿပီး နည္​းနည္​းႀကီးတာျမင္​တာနဲ႔ မဟာသမုဒၵရာဆိုၿပီး ယုိးစြပ္​တဲ့အကၽင့္ကိုရာဇ၀င္​ႀကီး​ေတြကသက္​​ေသ​ေပး​ေနပါတယ္​။အဲဒီ​ေခတ္​က ဗမာအမ်ိဳးသား​ေတြထဲမွာ ကာယလုပ္​သားပဲ႐ွိတယ္​။ဉာဏလုပ္​သားမ႐ွိဘူး။ဆရာ၀န္​၊စီးပြား​ေရးလုပ္​ငန္​း႐ွင္​၊အင္​ဂၽင္​​ေနယာ၊ပညာတတ္​လူတန္​းစား၊စတဲ့အတတ္​ပညာ႐ွင္​အသိပညာ႐ွင္​လူတန္​းစားလုံး၀မ႐ွိဘူး။

ၿဗိတိန္​ဟာ ဥာဏ္​သြားတယ္​။သူရန္​ကုန္​ကိုသိမ္​းၿပီးႏွစ္​​ေပါင္​း၃၀ၾကာတဲ့အထိ အုပ္​ခၽဳပ္​​ေရးမႉးဆိုတာမ႐ွိခဲ့ဘူး။ရန္​ကုန္​ၿမိဳ႕ဧရိယာကို The Cantonment Areaအျဖစ္​သတ္​မွတ္​ထားတယ္​။၁၈၆၂ခုႏွစ္​ကၽမွျမဴနီစီပယ္​ဥပ​ေဒ​ေပၚ​ေပါက္​လာတာျဖစ္​တယ္​။က်ပမ္​းလူထုႀကီးကိုထိန္​းခၽဳပ္​ဖို႔ၿဗိတိသၽွ​ေတြအ​ေတာ္​ႀကိဳးစားခဲ့ရတယ္​။အလားတူ အဲဒီလိုၿဗိတိသၽွ​ေတြစီစဥ္​လုပ္​ကိုင္​တ့ဲစည္​းစနစ္​ကိုလည္​း စာဖတ္​ႏိုင္​စြမ္​းမ႐ွိ​ေတာ့ လူထုဟာ ၿဗိတိသၽွစနစ္​ကို နားမလည္​ပဲ အျပစ္​ဖို႔တာပဲတစိုက္​မတ္​မတ္​လုပ္​တယ္​။သူခိုး၊ဓားျပ၊လုယက္​မႈစသည့္အားလုံး​ေပါခၽင္​း​ေသာခၽင္​းျဖစ္​​ေနတဲ့ႏုိင္​ငံကို ၿဗိတိသၽွ​ေတြသိမ္​းယူခဲ့တာပါ။အဲဒီတုန္​းကၾကည့္ျမင္​တိုင္​၊ပုဇြန္​​ေတာင္​ဆိုတာ သူခိုးဂၽပိုးသိပ္​​ေပါတယ္​လို႔နာမည္​ႀကီးတယ္​။ရဲကိုအင္​အားတိုးတယ္​။ဥပ​ေဒကိုစနစ္​တကၽတည္​​ေဆာက္​ၿပီး အ​ေဆာက္​အဦးနဲ႔ထားတယ္​။ရာဇ၀တ္​မႈ​ေတြကို ဥပ​ေဒနဲ႔ျပတ္​ျပတ္​သားသားစီရင္​တယ္​။အဲဒီ​ေခတ္​ Ragoon Chronicle က ​ေအာက္​ပါအတိုင္​း​ေရးတယ္​။
.....ၿမိဳ႕​ေနရာအႏွံ႔​ေခြး​ေသ​ေကာင္​မၽားပုပ္​ပြ​ေနသည္​။​ေခြးမၽား​ေၾကာင္​မၽားသာမက ဆင္​းရဲသားရပ္​ကြပ္​မၽားမွက​ေလးမၽားသည္​ ​ေတြ႔ရာမစင္​စြန္​႔ၾကသည္​။ကြၽဲ၊ႏြား၊၀က္​တို႔ကို ၿမိဳ႕ျပင္​တြင္​စည္​းကမ္​းမဲ့သတ္​ျဖတ္​ၾကသည္​။သတ္​ျဖတ္​ရာမွထြက္​​ေပၚလာ​ေသာအညစ္​အ​ေၾကးကိုစည္​းမဲ့ကမ္​းမဲ့စြန္​႔ပစ္​ၾကသည္​။လူသြားလမ္​း​ေပၚတြင္​ဟင္​းသီးဟင္​းရြက္​စိုက္​ခင္​းမၽား႐ွိ​ေနသည္​။ကုန္​ကုန္​​ေျပာရလၽွင္​ ရန္​ကုန္​ၿမိဳ႕စြန္​႐ွိဆင္​းရဲသားရပ္​ကြပ္​မၽားသည္​ အ​ဆင့္အတန္​းနိမ့္ကၽလြန္​းသည္​........

၁၈၆၁ခုႏွစ္​က ရန္​ကုန္​​ေကာ္​မ႐ွင္​နာမင္​းႀကီးက
......စည္​းမဲ့ကမ္​းမဲ့ပရမ္​းပတာျဖစ္​​ေနတဲ့ရန္​ကုန္​တိုးခၽဲ့ရပ္​ကြပ္​​ေတြရဲ ့သန္​း႐ွင္​း​ေရးကို ဘယ္​က​ေနဘယ္​လိုစၿပီးလုပ္​ရမလဲဆို​တာ​ေတာင္​ မသိ​ေတာ့ဘူး.....လို႔ ၿငီးျငဴးဖူးတယ္​။
ဒီ​ေန႔တစ္​ႏိုင္​ငံလုံးကိုဒုကၡ​ေပး​ေနတာ ​ေခြး​ေလ​ေခြးလြင့္​ေတြ၊သူခိုးဂၽပိုး​ေတြနဲ႔စည္​းကမ္​းမဲ့မႈ​ေတြပဲမဟုတ္​လား။ဒီဗီဇနဲ႔လူသား​ေတြ၁၈၅၀ကဆိုရင္​ဘယ္​လို​ေနမလဲစဥ္​းစားၾကည့္​ေပါ့။

ရန္​ကုန္​....၇

၁၈၈၅မွာၿဗိတိန္​ဘက္​က သူအုပ္​ခၽဳပ္​လို႔ရၿပီလို႔အခိုင္​အမာတြက္​ခၽက္​ၿပီးတတိယအႀကိမ္​​ေျမာက္​အထက္​ျမန္​မာျပည္​ခၽီစစ္​ကိုစတင္​တယ္​။​ေသနတ္​တစ္​ခၽက္​မွမ​ေဖာက္​ရဘဲ ဗမာမင္​းကိုရလိုက္​တယ္​။၁၈၂၆ကတည္​းက ​ေအာက္​ျမန္​မာျပည္​ဟာ ၿဗိတိန္​စနစ္​နဲ႔စည္​ပင္​လာၿပီး ၁၈၅၂ခုႏွစ္​ ဒုတိယစစ္​ၿပီးခၽိန္​မွာ​ေတာ့ ​ရန္​ကုန္​အပါအ၀င္​​ေအာက္​ျမန္​မာျပည္​ဟာ အထက္​ျမန္​မာျပည္​နဲ႔ ​အ​ေတာ္​ကြာဟသြားၿပီ။ပထမကတည္​းက ၿဗိတိန္​ဟာ အထက္​ျမန္​မာျပည္​နဲ႔စီးပြား​ေရးဆက္​သြယ္​မႈကိုတရား၀င္​ျဖတ္​​ေတာက္​ထားတာ​ေၾကာင့္ နားလည္​မႈနဲ႔ကုန္​သြယ္​ျခင္​းကလြဲၿပီး အထက္​ျမန္​မာျပည္​နဲ႔စီးပြားကူးလူးဆက္​ဆံမႈမ႐ွိခဲ့ဘူး။အထက္​ျမန္​မာျပည္​ကဗမာမင္​းနဲ႔သူ႔မယားကို ႏြားလွည္​း​ေပၚတင္​ၿပီ​ေခၚ​သြား​ေနတာ​ေတာင္​ ​ေအာက္​ျမန္​မာျပည္​ ရန္​ကုန္​က ဘာမွမသိလိုက္​သလိုပါပဲ။စီးပြား​ေရး၊လူမႈ​ေရးဘာမွထိခုိက္​မသြားဘူး။​ေႏွာင္​း​ေခတ္​သမိုင္​းဆရာ​ေတြအလြမ္​းသယ္​ျပ​ေနလို႔သာ မသိရင္​၁၈၈၅တုန္​းက ဗမာမင္​းကို လူထုတစ္​ရပ္​လုံးက​ေႂကြဆင္​း​ေနတယ္​ထင္​ရတာပါ။သီ​ေပါႏြားလွည္​း​ေပၚက​ေန ရတနာဂီရိပါသြားတာကို မသိလိုက္​တဲ့လူသား​ေတြဒုနဲ႔​ေဒးပါပဲ။အဲဒီ​ေခတ္​က​ေအာက္​ျမန္​မာျပည္​ရဲ ့စီးပြား​ေရးဖြံ႔ၿဖိဳ းတိုးတက္​မႈ စရင္​းဇယား​ေတြကိုၾကည့္ရင္​အံ့မခန္​းပါပဲ။၁၈၈၅မွာ ျမန္​မာတစ္​ျပည္​လုံးကိုအဂၤလိပ္​ကအုပ္​စီးလိုက္​ႏိုင္​တာ​ေၾကာင့္သူ႔စိတ္​ႀကိဳက္​စီစဥ္​လို႔ရတဲ့အ​ေျခ​ေနကို​ေရာက္​လာတယ္​။ဒါ​ေပမဲ့ အထက္​ျမန္​မာျပည္​ဟာ ၿငိမ္​၀ပ္​ပိျပားမႈမ႐ွိဘူး။ပထ၀ီအရကုန္​တြင္​းပိတ္​​ေနတယ္​။သယ္​ယူပို႔​ေဆာင္​​ေရးအရခက္​ခဲတယ္​။ၿဗိတိသၽွသိမ္​းၿပီး အထက္​ဗမာျပည္​ကို စီးပြား​ေရး​ေဇာက္​ခၽလုပ္​ဖို႔မျဖစ္​ႏိုင္​​ေသးဘူး။ဘာလို႔ဆို​ေတာ့ ၿဗိတိန္​က၁၈၈၆ခုႏွစ္​ပထမရက္​မွာတင္​သူ႔အင္​ပါယာထဲထည္​့လိုက္​ခၽိန္​ကစၿပီး ​ေနာက္​၅ႏွစ္​​ေကၽာ္​ ၆ႏွစ္​နီးပါးအထက္​ဗမာျပည္​တစ္​​ေလၽွာက္​မွာ​ေတာ​ေၾကာင္​ ​ေတြလက္​ခ​ေမာင္​းခတ္​​ေနတာ​ေၾကာင့္ပါပဲ။နယ္​​ေျမမ​ေအးခၽမ္​း​ေတာ့စီးပြား​ေရးလုပ္​လို႔မရဘူး။Infrastructure ​ေတြတည္​​ေဆာက္​လို႔မရဘူး။အဲဒီ​ေတာ​ေၾကာင္​​ေတြလက္​ခ​ေမာင္​းခတ္​တာကို ​ေႏွာင္​း​ေခတ္​စိတ္​​ေတာ္​သိသမိုင္​းဆရာက သူ႔ကြၽန္​မခံစိတ္​ဓာတ္​ျဖင့္နယ္​ခၽဲ့ရန္​ကို စုစည္​းတြန္​းလွန္​ခဲ့ၾကသည္​ လို႔ ​သမိုင္​း​တင္​လိုက္​တယ္​။ဒါကိုလည္​း လူထုႀကီးတစ္​ရပ္​လုံးအဟုတ္​မွတ္​ၿပီးယုံစားခဲ့တာယ​ေန႔အထိပဲ။

တကယ္​​ေတာ့ ၁၈၈၅ခုႏွစ္​အကုန္​မွာ အထက္​ျမန္​မာျပည္​တစ္​ခုလုံးကိုၿဗိတိန္​ကသိမ္​းလိုက္​တယ္​။ဗမာမင္​းအာဏာမ႐ွိ​ေတာ့ဘူး။အသစ္​အစားထိုး၀င္​လာတဲ့ၿဗိတိန္​အုပ္​ခၽဳပ္​​ေရးက ဘာမွမ​ေရရာ​ေသးဘူး။Power ​ေလဟာနယ္​ ျဖစ္​​ေနတယ္​။အဲဒါ​ေၾကာင့္အထက္​ျမန္​မာျပည္​အႏွံ႔အျပား ကိုယ္​ၿမိဳ႕၊ကိုယ့္နယ္​၊ကိုယ့္ရြာမွာ႐ွိတဲ့အင္​အားနဲ႔ဗိုလ္​လုပ္​ၾက​ေတာ့တာပဲ။ဗမာမင္​းခန္​႔ထားတဲ့နယ္​စား၊ၿမိဳ႕စားက ​ေနျပည္​​ေတာ္​အမိန္​႔နဲ႔လက္​နက္​ခၽရင္​​ေတာင္​ အနီးအနားကၾသဇာ႐ွိတဲ့ၿမိဳ႕သူႀကီး၊ရြာသူႀကီး​ေတြကျဖစ္​ျဖစ္​၊လက္​​ေအာက္​ခံစစ္​ဗိုလ္​ကျဖစ္​ျဖစ္​ ​ေနာက္​လိုက္​အင္​အားစု႐ုံးၿပီးဗိုလ္​တက္​လုပ္​တာပါပဲ။အဲဒီလိုဗိုလ္​တက္​လုပ္​ၾကသူ​ေတြထဲမွာ ဓားျပအဆင့္က ၈၀%ပါတယ္​လို႔ယူဆရတယ္​။က်န္​တဲ့၂၀% က ​သိမ္​းပိုက္​ခံလိုက္​ရတဲ့ပ​ေဒသရာဇ္​အာဏာကိုျပန္​ရယူၿပီး ပ​ေဒသရာဇ္​ထပ္​လုပ္​ခၽင္​လို႔ပါပဲ။ဒါပကတိအ႐ွိတရားပဲ။ဒါကိုမၽိဳးခၽစ္​မၽက္​မွန္​တပ္​ထားတဲ့သမိုင္​းဆရာက ဂူမျမင္​​ေပမယ့္ ဒါဟာ ၁၈၈၅ခုႏွစ္​ကို​ေရာက္​မွျဖစ္​ဖူးတာမဟုတ္​​ေၾကာင္​းသမိုင္​းအ​ေထာက္​ထားက​ေတာ့ ခိုင္​ခိုင္​မာမာ႐ွိၿပီးသားပါ။ကုန္​း​ေဘာင္​ဆက္​ရဲ ့ဘိုး​ေဘး​ေတြျဖစ္​တဲ့ ပုဂံပၽက္​စဥ္​တုန္​းကလည္​းဒီအတိုင္​းပဲ၊ဟံသာ၀တီပၽက္​၊အင္​း၀ အႀကိမ္​ႀကိမ္​ပၽက္​၊စစ္​ကိုင္​း၊ပင္​းယ ပၽက္​​ အဲဒီလိုတစ္​ပ်က္​နဲ႔တစ္​ပၽက္​ၾကား ႏွစ္​​ေပါင္​းရာခၽီကြာရင္​​ေတာင္​ ဗဟိုအာဏာၿပိဳလဲလို႔အစိပ္​စိပ္​ကြဲတဲ့အစဥ္​အလာက​ေတာ့အတူတူပဲ။​ေလာကမွာလူ​ေတြႀကီးပဲ​ေနတာပါ။ဘယ္​နတ္​သိၾကားမွမ​ေနဘူး။လူဆိုကတည္​းက​ေတာ့လူလို​ေတြးတယ္​ လူလိုဆင္​ျခင္​မွာသဘာ၀ပါ။ဗမာမင္​းပါၿပီဆိုတာနဲ႔ လူပီပီ ကိုယ့္မိသားစုနဲ႔တကြ ​ေဆြမၽိဳ းသားခၽင္​း၊၀န္​းကၽင္​ရပ္​ရြာကိုကာကြယ္​ရ​ေတာ့မယ္​။အဲဒီၾကားထဲဗဟိုအာဏာအ​ေဟာင္​း​ေနရာကိုအစား၀င္​လာတဲ့အုပ္​ခၽဳပ္​​ေရးအသစ္​မ​ေရာက္​ခင္​ ​ေတာ​ေၾကာင္​က​ေတာ့လက္​ခ​ေမာင္​းခတ္​မွာသိပ္​​ေသခၽာတယ္​။ဒီ​ေန႔အထိဒီအစဥ္​အလာ႐ွိ​ေနတုန္​းပဲမဟုတ္​လား။အဲ​ေတာ့ လူစု လက္​နက္​ျပင္​ စည္​း႐ိုးကာ၊ၿမိဳ႕႐ိုးခိုင္​​ေအာင္​လုပ္​၊ကင္​းတိုကင္​း႐ွည္​ထုတ္​၊ရပ္​ရြာလူသူရိကၡာစုသြင္​းၿပီး ​ေခါင္​း​ေဆာင္​က ဗိုလ္​ဘယ္​သူ ဘာမင္​းႀကီး ညာမင္​းႀကီး စသျဖင့္ကိုယ့္ကိုယ္​ကိုယ္​သတ္​မွတ္​ၿပီး ငပိန္​း​ေတြက၀ိုင္​းၿပီး အသိအမွတ္​ျပဳ ၾကတာပါပဲ။တစ္​ခါအဲဒီၾကားထဲမွာဖၽာခင္​းတဲ့အုပ္​စုကလည္​း႐ွိ​ေန​ေသးတယ္​။ပ​ေဒသရာဇ္​​ေဟာင္​းရဲ ့အဆက္​အႏြယ္​၊ဒါမွမဟုတ္​ ​ေနျပည္​​ေတာ္​နဲ႔အလွမ္​း​ေ၀းတဲ့စည္​ပင္​ဖြံ႔ၿဖိဳးတဲ့နယ္​က​ေခါင္​း​ေဆာင္​ စတာ​ေတြဟာ အခါအခြင့္ၾကဳံႀကိဳက္​ၿပီဆို​ေတာ့ မင္​းစည္​းစိမ္​ရဖို႔ ႀကိဳးစားၾကတာပါပဲ။ဒါအလကားစိတ္​ကူးယဥ္​​ေလၽွာက္​​ေရး​ေနတယ္​မထင္​နဲ႔။သူတို႔​ေ႐ွ ့က ကုန္​​း​ေဘာင္​ဆက္​ရဲ ့ဖခင္​ျဖစ္​တဲ့ ဦး​ေအာင္​​ေဇယၽဟာ ​ေညာင္​ရမ္​းဆက္​အပၽက္​မွာ အထက္​မွာတင္​ျပခဲ့တဲ့အတိုင္​း ၿမိဳ႕သူႀကီးဘ၀က​ေနမင္​းစည္​းစိမ္​ကို ရယူခဲ့တဲ့သမိုင္​းကလတ္​လတ္​ဆတ္​ဆတ္​ႀကီး​ေသြးစိမ္​း႐ွင္​႐ွင္​နဲ႔႐ွိ​ေနတာပါ။​ေနာက္​ဆုံးဦး​ေအာင္​​ေဇယၽက​ေန အ​ေလာင္​းမင္​းျဖစ္​သြားတာဒီသ​ေဘာပဲမဟုတ္​ဘူးလား။​ေနာက္​လိုက္​​ေနာက္​ပါ​ေတြအျပင္​ ​ေဗဒင္​တတ္​တဲ့ငယ္​ဆရာဘုန္​းႀကီး​ေတြကလည္​းၿငိမ္​ၿငိမ္​​ေနမယ္​ထင္​လို႔လား။ဇာတာစန္​းလဂ္​တက္​​ေနတယ္​၊အထြတ္​အထိပ္​​ေရာက္​မယ့္ကိန္​းပဲ၊ၾကံသင့္ရာၾကံ​ေတာ့လို​ေျမႇာက္​​ေပးၾကတာပါ။အဲဒီကိုလိုနီနိဒါန္​းတုန္​းက ကိုယ့္ကိုယ္​ကိုယ္​ကာကြယ္​ၾကရတဲ့ရပ္​ရြာ​ေခါင္​း​ေဆာင္​​ေတြ၊ဖၽာခင္​းဖို႔ႀကိဳ းစားတဲ့ဘုရင့္အၿမိတ္​အစြန္​း​ေတြ သာမက ​ေတာင္​ထိပ္​​ေပၚကလူမၽိဳ းစု​ေကၽးရြာငယ္​​ေတြရဲ ့သူႀကီးပါမကၽန္​ အကုန္​ဘုစုခ႐ုစရင္​း​ေကာက္​ၿပီး သူ႔ကြၽန္​မခံစိတ္​ဓာတ္​နဲ႔တိုင္​းရင္​းသား​အားလုံးကနယ္​ခၽဲ့ရန္​ကိုစုစည္​းတြန္​းလွန္​ခဲ့ၾကပါတယ္​လို႔ သမိုင္​းဆရာ​ငပဲ့​ေတြက ၾကံဖန္​ဂုဏ္​ယူၿပီး သမိုင္​းတင္​ၾကတာဗၽ။​ေကၽာင္​းသင္​ခန္​းစာ​ေတြမွာလည္​းအဲဒီအတိုင္​းျပ႒ာန္​းလို႔ခင္​ဗၽားတို႔ကၽ​ေနာ္​တို႔ဒီအတိုင္​းသိလာၾကရတာမဟုတ္​လား။

နရပ​ေတ့ႏိုင္​ငံ​ေတာ္​ပၽက္​သြားခၽိန္​အစား၀င္​လာတဲ့အာဏာက ဒီလူမ်ိဳးနဲ႔ဒီစ႐ိုက္​ပဲျဖစ္​လို႔ ပင္​းယတို႔၊စစ္​ကိုင္​းတို႔ျပန္​ျဖစ္​ထြန္​းတာပါ။အလားတူ နႏၵဘုရင္​ရဲ ့ဟံသာ၀တီပၽက္​​ေတာ့လည္​း ဒီလူမ်ိဳးနဲ႔ဒီစ႐ိုက္​ပဲျဖစ္​​ေနလို႔ ​ေညာင္​ရမ္​းဆက္​ျပန္​ျဖစ္​ထြန္​းတာ။ထို႔အတူ ​ေညာင္​ရမ္​းဆက္​ပၽက္​​ေတာ့လည္​း ဒီလူမ်ိဳးနဲ႔ဒီစ႐ိုက္​ပဲျဖစ္​လို႔ ကုန္​း​ေဘာင္​ဆက္​ဆိုတာျပန္​ျဖစ္​ထြန္​းလာတာ။အခုကုန္​း​ေဘာင္​ဆက္​ကို ​ေန၀င္​​ေစခဲ့တဲ့ အင္​အား႐ွင္​က ဒီလူမ်ိဳးနဲ႔ ဒီစ႐ိုက္​မဟုတ္​​ေတာ့ဘူး။စနစ္​ကၽၿပီး စည္​းကမ္​း​ေကာင္​းတဲ့လူမၽိဳ းျခား မိမိ​ေနထိုင္​ရာတိုင္​းျပည္​ပါ၀င္​တဲ့တိုက္​ႀကီးနဲ႔​ေတာင္​ဘာမွမဆိုင္​တဲ့ တစ္​ျခားတိုက္​တစ္​တိုက္​က လူမ်ိဳး​ေတြျဖစ္​​ေန​တာ​ေၾကာင့္ ၁၈၈၅မွာ ဘာမင္​းႀကီးညာမင္​းႀကီး၊ဗိုလ္​ဘယ္​သူဘယ္​၀ါ၊ဘာမင္​းသား ညာမင္​းသား၊ဘာၿမိဳ႕စား ညာၿမိဳ႕စား စတဲ့ဘယ္​​င​ေမၽာက္​င​ေခၽာက္​မွ အံ့တုဖက္​ၿပိဳင္​မႏိုင္​လို႔ ျမန္​မာျပည္​သမိုင္​းမွာ ပ​ေဒသရာဇ္​စနစ္​နဲ႔​ေခတ္​ဆိုတာ ဘယ္​​ေတာ့မွျပန္​​ေပၚမလာ​ေတာ့​ေအာင္​ ​ေလာကဇာတ္​ခုံ​ေပၚက​ေနအၿပီးအပိုင္​ ဇတ္​သိမ္​းသြားရတာျဖစ္​ပါတယ္​။

Written by Nay Zin Latt

https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=196862981129522&id=186313062184514