ေမာက္ဥကၠလာပဗလီအေရးအခင္း

ဗုဒၶဘာသာကိုနိုင္ငံေတာ္ဘာသာျပဌာန္းျခင္းအက်ဥ္းခ်ဳပ္

၁၉၄၇ ေမလ  ဖဆပလ ပဏာမညီလာခံတြင္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္းက မိမိသေဘာထားကို တင္ျပခဲ့သည္။
- ခုမနက္ဘဲ နိုင္ငံေတာ္ ရဲ့ ဘာသာဟာ ဗုဒၶဘာသာျဖစ္ရမယ္ လို့ လာကမ္းတယ္။ ဒါဟာေျခထိုးတာ။
အဲဒီအထဲမွည ဝန္ႀကီးမလုပ္ရတဲ့လူေတြ ဘုန္းႀကီး ေတြကို ဘန္းျပၿပီး လုပ္တဲ့အလုပ္၊ သမတဟာ ဗုဒၶဘာသာ ျဖစ္ရမယ္လို့ ဆိုရင္မွားတယ္။ ဒီလို့လုပ္လို့မရဘူး။
က်ဳပ္အတိအလင္း ေဗဒင္ေဟာခ်င္တယ္။ အဲဒီလူေတြက တခုခုဖန္တီးၾကလိမ့္မယ္။ အဲဒါမွားတယ္ မေကာင္းဘူး။ ကၽြန္ေတာ့္ စိတ္ထဲမွ တသီးပုဂၢလ ယုံၾကည္ယူဆထားတာကိုေတာ့ အေလၽွာ့မေပးနိုင္ဘူး၊ အသက္နဲ႔လဲၿပီး တိုက္မယ္။ ဒီလို လုပ္ၾကရင္ နိုင္ငံဟာေတာ့ ကံဆိုးမိုးေမွာင္က်မွာဘဲ၊ မေပးနိုင္တာေတာ့ မေပးဘူး။ အခုလို့ ညီညြတ္ထားတဲ့ အင္အားစုကို ဘယ္တုန္းကမ်ား ရဘူးလို့လဲ၊ အစြန္းကုန္ တိုက္မယ္။-
ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္း
ဒီးဒုတ္ဂ်ာနယ္၊
အတြဲ၂၁ နံပတ္၇၊၄
ဩဂုတ္၊ ၁၉၄၇ စာ ၂၁

၁၉၄၇ ေမလ  ဖဆပလ ပဏာမညီလာခံတြင္ ဒီးဒုတ္ဦးဘခ်ိဳက လြတ္လပ္ေရးရသည့္အခါတြင္ ဗုဒၶဘာသာ ကို နိုင္ငံေတာ္ဘာသာ အျဖစ္ျပဌာန္းရန္ သင့္ေၾကာင္း အဆိုတင္သြင္းသည္။
ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္းက ဦးဘခ်ိဳကို ေအာက္ပါအတိုင္း ေခ်ပေျပာဆိုခဲ့သည္။
--သည္မွာဆရာ၊ ကၽြန္ေတာ္တို့က လူႀကိဳက္ေအာင္ လုပ္ေနတာ မဟုတ္ဘူး။ သည္လို မဟုတ္မဟတ္ ကိုယ္ထင္ရာေတြ ေလၽွာက္လုပ္ေနၾကမည္ဆိုလၽွင္ ကၽြန္ေတာ္တို့ တိုင္းျပည္ဟာ မၾကာမီ ပ်က္စီး ၿပိဳကြဲၿပီး ကၽြန္သားေပါက္ျဖစ္သြားမွာဘဲ။ ကၽြန္ေတာ္တို့ တိုင္းျပည္မွာ အေလာင္းဘုရားလက္ထက္ကတည္းက မူဆလင္ေတြရွိတယ္။
ဘရင္ဂ်ီေတြရွိတယ္၊ အဲသည္ေတာင္တန္းသားေတြဟာ အဂၤလိပ္လက္ေအာက္တုန္းက အခ်ိဳ့ ခရစ္ယာန္ေတြျဖစ္ၿပီး အရိုးစြဲ ေနၾကတာရွိတယ္၊ သူတို့တေတြဟာ အားလုံး နိုင္ငံသားေတြဘဲ၊ တိုင္းျပည္ကို ကၽြန္တြင္းက လြတ္ေအာင္ တိုက္ထုတ္ၾကတုံးက ကၽြန္ေတာ္ တို့ခ်ည္း မဟုတ္ဘူး။ သူတို့ တေတြပါၾကတယ္၊ ယခုကၽြန္တြင္းက လြတ္မည္ မႀကံေသးဘူး၊ သူတို့ တေတြအေပၚမွာ အနိုင္က်င့္ၿပီး ငါတို့ လူမ်ားစုရဲ့ ဘာသာကို နိုင္ငံေတာ္ ဘာသာျဖစ္ရမည္လို့ လုပ္လိုက္လၽွင္ ကၽြန္ေတာ္ တို့ဟာ ေခြးေလာက္ေတာင္ ေသာက္သုံး မက်တဲ့ အေကာင္ေတြ ျဖစ္သြားၾကာမွာေပါ့ဆရာ၊ တိုင္းျပည္ကို တိုင္းျပည္ေရးလို့ ေတြးစမ္းပါ၊ ဘာသာေရးေတြ ဘာေတြညာေတြ လုပ္မေနစမ္းပါႏွင့္ ကၽြန္ေတာ္တို့ဟာ တိုင္းျပည္ တခုလုံး စည္းလုံးၾကဘို့လိုတယ္။ .. ယခုခ်ိန္မွာ လိုခ်င္တာက ျပည္ေထာင္စုထဲမွာ ရွိေနၾကတဲ့ လူမ်ိဳးအားလုံး ဘာသာအားလုံး ဘယ္ေတာ့မွ မၿပိဳကြဲဘဲ ခြဲထြက္သြားမည့္ လူေတြေပၚမလာေစဘဲ နိုင္ငံေရး စိတ္ဓာတ္ တခုတည္းရွိေအာင္ သြင္းၿပီး စည္းလုံးဘို့လိုတယ္။ နိုင္ငံေတာ္ ဘာသာကို ဗုဒၶဘာသာ လုပ္ခ်င္လၽွင္
ဗုဒၶဘာသာ နိုင္ငံေတာ္လို့ ဆရာဘာသာ ဆရာ ေၾကညာ ကၽြန္ေတာ္ မပါဘူး။
ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္း
ဒီးဒုတ္ဂ်ာနယ္၊
အတြဲ၂၁ နံပတ္၇၊၄
ဩဂုတ္၊ ၁၉၄၇ စာ ၂၁

၁၉၄၇ ခုႏွစ္ ဇြန္လ ၁၀ ရက္ေန႔တြင္ တိုင္းျပည္ျပဳ လႊတ္ေတာ္ ပထမညီလာခံက်င္းပခဲ့သည္။
 ဖဆပလ အမတ္ေပါင္းစုံ အစည္းအေဝးတစ္ရပ္က်င္းပရန္
ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္းက ဖိတ္ေခၚခဲ့သည္။
အမတ္ေပါင္းစုံ အစည္းအေဝး က်င္းပေနစဥ္ ဗုဒၶဘာသာ ေခါင္းေဆာင္ အခ်ိဳ့ နဲ႔ ရဟန္း အခ်ိဳ့ သည္ ဗုဒၶဘာသာ ကို နိုင္ငံေတာ္ဘာသာ အျဖစ္ သတင္းစာမ်ားမွ ထပ္ဆင့္ေတာင္း ဆိုၾကသည္။
အေျခခံဥပေဒတြင္ ဘာသာေရး ပါလာမည္ကို မႏွစ္သက္သည့္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္း က သတင္းစာ မွာေတာင္းဆိုခ်က္နဲ႔ ပတ္သတ္ၿပီး
"ေခြးေဟာင္တိုင္း ထၾကည့္မေနနိုင္ဘူး" ဟူ၍ အမွတ္တမဲ့ ေျပာလိုက္သည္။
ဗိုလ္ခ်ဳပ္ ေအာင္ဆန္းက ရဟန္းေတာ္မ်ားကို ပုတ္ေခတ္သေယာင္ေယာင္ သတင္းစာ မ်ားက လွည့္ပတ္ေရးထားခဲ့သည္။
ဘုရင္ခံ ဆာဟူးဗတ္ရန႔္ က ဖဆပလ ဒုဥကၠဌ သခင္ႏု ကိုေခၚ၍ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ ေအာင္ဆန္း ေျပာလိုက္တဲ့စကား အတြက္ ဗုဒၶဘာသာဝင္မ်ား စိတ္မခ်မ္းသာစရာ ျဖစ္ေနသည္ဟု သိရေၾကာင္း သခင္ႏု ၾကားဝင္သင့္ေၾကာင္းေျပာခဲ့သည္
ဘုရင္ခံသည္ သခင္ႏုအား အိုင္ယာလန္ အေျခခံဥပေဒစာအုပ္ကိုေပးခဲ့သည္။
ဘာသာေရး မပါရင္ ဗုဒၶဘာသာ ဝင္မ်ား စိတ္ထိခိုက္ရမည္။
အိုင္ယာလန္ ဥပေဒလို့ ဗုဒၶဘာသာ သည္ လူမ်ားစု ကိုးကြယ္သည့္ဘာသာျဖစ္သည္၊ အျခားဘာသာ မ်ားလည္း ရွိတဲ့အေၾကာင္း ထည့္သြင္းေပးသင့္ေၾကာင္း
သခင္ႏုက ၾကားဝင္သင့္ေၾကာင္း ဘုရင္ခံကေျပာခဲ့သည္။
သခင္ႏု ၾကားဝင္မွုကို ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္း လက္ခံသည္သေဘာရွိသည္။

၁၉၄၇ အေျခခံဥေပဒတြင္ ျပဌာန္းထားသည္။
အေျခခံဥပေဒပုဒ္မ ၂၁ (၁) တြင္
(၁) ဗုဒၶသာသနာေတာ္သည္ နိုင္ငံေတာ္၏ နိုင္ငံသား အမ်ားဆုံး ကိုးကြယ္ရာျဖစ္ေသာ ဂုဏ္ထူးဝိေသသ ႏွင့္ ျပည့္စုံသည့္ ဘာသာႀကီးဟု ျပည္ေထာင္စုနိုင္ငံေတာ္က အသိအမွတ္ျပဳသည္။
(၂) နိုင္ငံေတာ္သည္ အစၥလာမ္ဘာသာ၊ခရစ္ယာန္ဘာသာ၊ ဟိႏၵဴဘာသာ၊ နတ္ကိုးကြယ္သည့္ ဘာသာစသည့္ ဘာသာတို့ကို ဤနိုင္ငံဖြဲ႕စည္းပုံအေျခခံဥပေဒ အတည္ျပဳေသာ အခ်ိန္၌ နိုင္ငံေတာ္တြင္ရွိၾကေသာ ဘာသာအခ်ိဳ့ဟူ၍ အသိအမွတ္ျပဳသည္။
ဖဆပလ အစိုးရေခတ္တြင္ ဗုဒၶဘာသာ သာသနာ ေရးေဆာင္ရြက္ခ်က္မ်ား
၁၉၅၀ ႏွင့္ ၁၉၅၁ တြင္ သာသနာေရးဝန္ႀကီးဌာန ဖြဲ႕စည္းျခင္း၊ သံဃာ့ဝိနီစၧယ အက္ဥေပေဒျပဌန္းျခင္း၊ ပါဠိ တကၠသိုလ္ ႏွင့္ ဓမၼာစရ အက္ဥပေဒမ်ားျပဌန္းျခင္း၊ ဗုဒၶသာသနာေကာင္စီ ဖြဲ႕စည္းေပးျခင္းတို့ေတြကိုလုပ္ခဲ့ပါသည္။
ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ဦးႏုသည္ အျခားဘာသာဝင္မ်ားအတြက္ အတိုက္အေလၽွာက္ ေဆာင္ရြက္ေပးသည္။
ေထာက္ပံ့ေၾကးမ်ားကို မည္မၽွေပးမည္ သတ္မွတ္လိုက္ၿပီး သက္ဆိုင္ရာ  ဘာသာေရး အဖြဲ႕ မ်ားကို လူဦးေရအလိုက္ခြဲေဝေပးခဲ့သည္။
ဗာတီကန္ၿမိဳ့ေတာ္မွာ ပုပ္ရဟန္းမင္းႀကီးကို ဂါရဝျပဳၿပီး ခရစ္ေတာ္၏ပုံေတာ္ကားမ်ား၊
ပုပ္ရဟန္းမင္းႀကီး၏ တံဆိပ္ေတာ္မ်ားကို ဦးႏုသည္ ခရစ္ယာန္ မ်ားကို ေဝေပးသည္။
အစၥေရးနိုင္ငံမွာ ျပန္လာၿပီး လက္ဝါးကပ္တိုင္မ်ားႏွင့္ ေဂ်ာ္ဒန္ျမစ္ေရမ်ားကို ခရစ္ယာန္မ်ားသို့ေဝေပးခဲ့သည္။ ကက္သလစ္ ေခါင္းေဆာင္မ်ားအဖြဲ႕ကိုဖြဲ႕ေပးၿပီး ပုပ္ရဟန္းမင္းႀကီးကို ဂါရဝျပဳရန္ အစိုးရ စရိတ္ျဖင့္ ေစလႊတ္သည္။
အလားတူပင္ မြတ္စလင္အဖြဲ႕တစ္ဖြဲ႕ၿပီး မကၠာတြင္ ဝတ္ျပဳရန္ အစိုးရစရိတ္ျဖင့္ ေစလႊတ္ခဲ့သည္။
ကုရ္အာန္က်မ္းစာအုပ္ ကို အာရဗီဘာသာ မွာ ျမန္မာဘာသာတို့ ျပန္ဆိုေရးအတြက္ ေထာက္ပံ့ေၾကးေပးသည္။
ပရိုတက္စတင့္ ခရစ္ယာန္ဂိုဏ္းေပါင္းစုံ ညီလာခံ ကိုယ္စားလွယ္ မ်ားကို သမၼာက်မ္းစာ တစ္အုပ္စီ ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ဦးႏု က လွူဒါန္းသည္။

ဖဆပလ အစိုးရသည္ သာသနာ ေရးတိုးတက္ေဆာင္ရြက္စဥ္မွာပင္ ၁၉၅၁ ဒီဇင္ဘာလ ၂၆ ရက္တြင္ ျပည္သူလႊတ္ေတာ္၌ ပါလီမန္ အမတ္  ေဒၚခင္လွ (ရန္ကုန္ၿမိဳ့မ - ၾကည့္ျမည္တိုင္) က ဗုဒၶဘာသာနိုင္ငံေတာ္ အျဖစ္ အတိအလင္း ေၾကညာ ေပးရန္ေတာင္းဆိုခဲ့သည္။ ဗိုလ္ခင္ေမာင္ (ပဲခူးေက်းလက္- ေျမာက္ပိုင္း) ကေထာက္ခံသည္။
ျပည္ထဲေရး ႏွင့္ သာသနာေရးဝန္ႀကီး ဦးဝင္းက ကန႔္ကြက္ခဲ့သည္။

ဖဆပလ အစိုးရ ဘာသာေရး နဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ သေဘာထား ၁၉၅၄ အထိမေျပာင္းလဲေသးေခ်။
၁၉၅၄ စက္တင္ဘာလ ၂၅ ရက္တြင္ ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ဦးႏုက " အဲသည္ေတာ့ နိုင္ငံေရး အရ မလုပ္မျဖစ္လို့ လုပ္ေနရတဲ့ ကိစၥမ်ိဳးေတြကို သာသနာေရးနယ္ထဲကို ဆြဲမသြင္းဘဲႏွင့္ ဘာသာေရး ႏွင့္ နိုင္ငံေရး ကို တစ္ျခားစီခြဲၿပီး ၾကည့္ၾကဖို့ ကၽြန္ေတာ္ ေလးနက္စြာ ေတာင္းပန္ပါသည္။

၁၉၅၅ ခုႏွစ္ ဒီဇင္ဘာလ ၂၉ ရက္ေန႔တြင္ ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ဦးႏုက ဗမာမြတ္ဆလင္ကြန္ရက္(ဗမက) ကိုဖ်က္သိမ္းရန္ မိန႔္ခြန္းေျပာၾကားရာတြင္
...ဗမကေတြဟာ ဗမာေတြပါ။ မြတ္စလင္ဘာသာ ယူထားတဲ့ ဗမာေတြပါ။ မြတ္စလင္ဘာသာယူထားမို့လို့ သီးျခားဖြဲ႕သင့္တယ္လို့ ခင္ဗ်ားတို့ ကေျပာလာရင္ ဗမာခရစ္ယန္ေတြကလဲဖြဲ႕၊ ဗမာ ဟိႏၵဴ ေတြကလဲဖြဲ႕လာ ၾကလိမ့္မယ္။
ျပည္ေတာ္သာ လုပ္ငန္းေတြျပၿပီး စည္း႐ုံးတာနဲ႔ ဘာသာကိုျပၿပီး စည္း႐ုံးတာက ပိုလြယ္ပါတယ္။
ဘာသာျပၿပီး စည္း႐ုံးတဲ့ အဖြဲ႕အစည္း ေပၚလာရင္ တိုင္းျပည္ အတြက္ မေကာင္းပါ။
ဘာသာေရး ကိုလြတ္လပ္စြာ ကိုးကြယ္နိုင္ေပမဲ့ ဘာသာေရး ညီညြတ္မူမရွိရင္ ဘာသာေရး အဓိက႐ုဏ္း ျဖစ္ၿပီး တိုင္းျပည္ အတြင္း ေသြးေခ်ာင္းစီးပါလိမ့္မယ္။

‌ဗမကေတြထဲမွာရွိတဲ့ အယူသည္း တဲ့လူေတြကို ထိန္းသိမ္း ထားဘို့လဲ အေရးႀကီးပါတယ္။
ဗမက ကို အခ်ိန္မိမဖ်က္သိမ္းနိုင္ရင္ အျခားဘာသာေရး အဖြဲ႕ အစည္း ေတြ မွိုလို့ေပါက္လာၿပီး လြတ္လပ္ေရး ကို ထိခိုက္နိုင္ပါတယ္။
၁၉၄၈ ခုႏွစ္ လြတ္လပ္ေရးရၿပီးကထဲက ဗမက မရွိသင့္ေတာ့ေၾကာင္း ကၽြန္ေတာ္ ေျပာခဲ့ဘူးပါတယ္ ..

ျမန္မာအလင္းသတင္းစာ
၃၀ ဒီဇင္ဘာလ ၁၉၅၅

၁၉၅၅ ခုႏွစ္ ေႏွာင္းပိုင္းတြင္ သံမဏိဦးဝမ္းေမာင္ႏွင့္ သခင္ဘေသာင္း တို့ တည္ေထာင္သည္ လက္ယာလမ္းစဥ္ သမၼတဂိုဏ္း ပါတီျဖစ္သည္ ။
ပါတီ က ဗုဒၶဘာသာ နိုင္ငံေတာ္ ဘာသာအျဖစ္ေထာက္ခံသည္။
ပါတီရဲ့ အင္အား မွာ မေျပာေလာက္ေသာ္လည္း ျပည္သူေတြရဲ့ သေဘာထား ေျပာင္းလဲမွုကို ျပခဲ့သည္။
၁၉၅၄ ခုႏွစ္ တြင္ က်င္းပေသာ
ဆဌသံဂါယာနာတင္ပြဲေနာက္ပိုင္းတြင္ နိုင္ငံေတာ္ ဘာသာ ကိစၥ ပိုျပင္းထန္လာခဲ့သည္။
ဗိုလ္ခ်ဳပ္ ေနဝင္း အိမ္ေစာင့္အစိုးရေခတ္တြင္ လည္း နိုင္ငံေတာ္ ဘာသာကိစၥ ဆက္လက္ ရွိေနသည္။
ဆာအမ္ေအ ဦးေမာင္ႀကီး က "ဗုဒၶဝါဒျပည္သူဆႏၵအဖြဲ႕ခ်ဳပ္ပါတီ တည္ေထာင္ခဲ့သည္။
၁၉၅၉ တြင္ ေက်ာင္းတိုင္ဆရာေတာ္မ်ား အဖြဲ႕ က ဗုဒၶဘာသာ ကို နိုင္ငံေတာ္ ဘာသာအျဖစ္ ျပဌာန္းရန္ ဆႏၵရွိေၾကာင္း ဆုံးျဖတ္ခ်က္ ခ်မွတ္ခဲ့သည္။
တစ္ခ်ိန္တည္း မွာ လူပုဂၢိဳလ္ မ်ားသာပါဝင္ၿပီး နိုင္ငံေရးပါတီ မ်ားႏွင့္ အဆက္အတြယ္ မရွိတဲ့ အဖြဲ႕တစ္ခုေပၚလာၿပီး  ဆက္လက္ ေတာင္းဆိုခဲ့သည္။
အဖြဲ႕ နာယက သည္ သီေပါမင္း ၏ တတိယ သမီးေတာ္၊ အတြင္းေရးမွူး သည္ သီေပါမင္း၏ ေျမးေတာ္သူ ဦးသန႔္ဇင္ျဖစ္သည္။

သန္႔ရွင္း ဖဆပလ ၏ ေရြးေကာက္ပြဲ ေၾကညာစာတမ္း ႏွင့္ လုပ္ငန္း စဥ္မွာ ဗုဒၶဘာသာ ကိုနိုင္ငံေတာ္ဘာသာ အျဖစ္ ျပဌာန္းေပးမည္ ကတိမပါရွိေပ။ သို့ေပမဲ့ လူနည္းစုဘာသာဝင္ေတြနဲ႔ ေဆြးေႏြးၿပီး ဥပေဒၾကမ္း တစ္ခုကို ေရးဆြဲမယ္။ ျပဌာန္းမည္ လို့ ကတိေပးလိုက္သည္။

သန႔္ရွင္းဖဆပလ နိုင္ၿပီး ၁၉၆၀ ဧၿပီလ တြင္ နိုင္ငံေတာ္ဘာသာအႀကံေပးအဖြဲ႕ ကို ဗုဒၶဘာသာဝင္ ၂၁ ဦးနဲ႔ဖြဲ႕လိုက္သည္။

ဗုဒၶဘာသာ ကို နိုင္ငံေတာ္ဘာသာအျဖစ္ ျပဌန္းျခင္း ကိစၥျဖင့္ ၁၉၆၀ ျပည့္ႏွစ္ ေမလ ၁ ရက္ေန႔တြင္ ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ဦးႏု သည္ ခရစ္ယာန္၊ အစၥလာမ္၊ ဟိႏၵဴ ႏွင့္ နတ္ကိုးကြယ္သူ ဘာသာေရး ေခါင္းေဆာင္မ်ားကို ဖိတ္ေခၚ၍ လက္ဖက္ရည္ပြဲျဖင့္ တည့္ခင္းဧည္ခံခဲ့သည္။

အစၥလာမ္ဘာသာဝင္တို့၏ ေခါင္းေဆာင္တစ္ဦးျဖစ္သူ ေမာ္လဝီ ဦးစံရွားက မင္းတုန္းမင္းတရားႀကီးလက္ထက္ ျမန္မာနိုင္ငံအတြင္း ဗလီမ်ားေဆာက္ေပးခဲ့ပုံ။
မကၠာၿမိဳ့တြင္ တိုက္ဇရပ္ႀကီး ေဆာက္ေပးခဲ့ပုံႏွင့္ ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ဦးႏုက ကုရ္အာန္က်မ္းစာကို ျမန္မာဘာသာျပန္ဆိုရန္ေထာက္ပံ့ခဲ့ပုံ စသည့္တို့ကို ကိုးကားၿပီး ဗုဒၶဘာသာကို နိုင္ငံေတာ္ဘာသာ သာသနာ လုပ္ေဆာင္ေသာ္လည္း အစၥလာမ္ ဘာသာဝင္မ်ားသည္ မိမိတို့၏အခြင့္အေရးမ်ားထိခိုက္လိမ့္မည္ဟု စိုးရိမ္ဖြယ္မရွိေၾကာင္း စစ္စစ္အားျဖင့္ အစၥလာမ္ ဘာသာကို ေထာက္ပံ့မွုပို၍ လာလိမ့္မည္ဟုပင္ ေမၽွာ္လင့္ဖြယ္ရာရွိေၾကာင္း အက်ယ္တဝင့္ ရွင္းလင္းေထာက္ခံသည္။

ေမာ္လာနာ မဟာမက္ဟာရွင္ကသာ နိုင္ငံေတာ္ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ဦးႏု၏ လက္ရွိအစိုးရအားယုံၾကည္အားကိုးရင္းစြဲရွိသည့္အေလၽွာက္ ယခုခ်ိန္တြင္ ဗုဒၶဘာသာကိုနိုင္ငံေတာ္ဘာသာျပဳလုပ္ျခင္းမွာအဆင္ေျပမွုရွိေနမည္ဟု ယုံၾကည္ေသာ္လည္း အနာဂတ္အဖို့ အစိုးရတစ္မ်ိဳးေျပာင္းလဲလာသည့္အခ်ိန္အခါမ်ိဳးတြင္ မိမိတို့ ယုံၾကည္ကိုးကြယ္မွုဘာသာမ်ားကို ဂယက္ရိုက္မွုမ်ား ေပၚေပါက္လာမည္ကို စိုးရိမ္ေၾကာင္း ေျပာဆိုသည္။

ဤကဲ့သို့ ေရွးဦးပိုင္းတြင္ အျခားဘာသာဝင္ လူနည္းစုေခါင္းေဆာင္မ်ား သေဘာထားအျမင္မ်ား ေပ်ာ့ေျပာင္းေသာ္လည္း မၾကာမီပင္
အစၥလာမ္ႏွင့္ ခရစ္ယာန္ဘာသာဝင္မ်ား၏ သေဘာထားမ်ားတင္းမွာလာၿပီး ဗုဒၶဘာသာ ကို နိုင္ငံေတာ္ဘာသာအျဖစ္ ျပဌာန္းေရးကိစၥကို ျပင္းထန္စြာ ဆန႔္က်င္ၾကသည္။

ဗုဒၶဘာသာဝင္မ်ား နဲ႔ အျခားဘာသာဝင္မ်ားအၾကား တင္းမွာမူမ်ားျဖစ္ေပၚလာသည္။
တစ္ဖက္ႏွင့္တစ္ဖက္ အေခ်အတင္ ေျပာဆိုမွုမ်ားၾကမ္းတမ္းလာသည္။
ဗုဒၶဘာသာ ဝင္မဟုတ္သည့္ ကခ်င္၊ ခ်င္း တိုင္းရင္းသား တို့၏ အျပင္းအထန္ကန႔္ကြက္ၾကသည္။
ကခ်င္ ျပည္နယ္ တြင္ ၁၉၆၀ ဩဂုတ္လ တြင္ ျမစ္ႀကီးနား ကခ်င္အစိုးရအဖြဲ႕႐ုံး ဝန္းက်င္တြင္ လူ ၁၀၀၀၀ ခန႔္က ဆႏၵျပသည္။

၁၉၆၀ဩဂုတ္ လ ၂၉ တြင္ ျပည္သူလႊတ္ေတာ္ အစည္းအေဝးတြင္ ဒူဝါလဝမ္လီ က အျပင္းထန္ ကန႔္ကြက္ခဲ့သည္။
၁၉၆၀ ျပည္ႏွစ္ ဒီဇင္ဘာလ တြင္ ခ်င္းေရးရာေကာင္စီက နိုင္ငံေတာ္ဘာသာ အစီအစဥ္ ကို ကန႔္ကြက္ေၾကာင္း
ကန႔္ကြက္ေၾကာင္း အဆိုကို ပထစ မတူပီအမတ္ ဦးမင္ထိုးက တင္သြားခဲ့သည္။

နိုင္ငံေရး ပါတီမ်ား အနက္ ပမညတ သာလၽွင္ နိုင္ငံေတာ္ ဘာသာကိစၥကို အစဥ္တစိုက္ အျပင္းအထန္ကန႔္ကြက္ခဲ့သည္။
တိုင္းရင္းသားဘာသာေရး လူနည္းစုေပါင္းစုံမဟာမိတ္အဖြဲ႕
ခ်င္းေရးရာဝန္ႀကီးေဟာင္း
ဦးရာ(လ္)မြန္း
ကခ်င္ အမ်ိဳးသား နမ္ဇာလာ
တိုင္းရင္းသားဘာသာေရး လူနည္းစုေပါင္းစုံမဟာမိတ္အဖြဲ႕ ဥကၠ႒ ဦးသန္းတင္
ထြန္းေန႔စဥ္သတင္းစာ အယ္ဒီတာဦးထြန္းေဝ တို့သည္ က နိုင္ငံေတာ္ ဘာသာျပဳလုပ္မည္ အစီအစဥ္ ကို ကန္ကြက္ေျပာၾကားခဲ့သည္။

အစၥလာမ္ ဘာသာဝင္မ်ားကိုယ္စား ဦးဂနီ ကလည္း ဗုဒၶဘာသာကို နိုင္ငံေတာ္ ဘာသာျပဳလုပ္မည္ဆိုလၽွင္ တိုင္းရင္းသား ဘာသာဝင္ မ်ားကို ထိခိုက္မည့္ ျဖစ္ေၾကာင္း၊ လူနည္းစုဘာသာဝင္မ်ားကို ထိခိုက္မွူရွိပါက ျပည္ေထာင္စုသား အခ်င္းခ်င္း မုန္းတီးၿပီး ပဋိပကၡမ်ား မ်ားျပား လာမည္ျဖစ္ေၾကာင္းေျပာဆိုသည္။

ဘာသာေရး လူနည္းစုမ်ား၏ နိုင္ငံေတာ္ဘာသာ ကန႔္ကြက္ပြဲတြင္ ဗုဒၶဘာသာ ဝင္တစ္ဦးျဖစ္သည့္ ေညာင္ေရႊေစာ္ဘြားႀကီးက သဘာပတိ ေဆာင္ရြက္ ျခင္းမွာမူ ထူးျခားသည္ဟု ဆိုနိုင္သည္။

ဦးႏုသည္ ပထစ ဗုဒၶဘာသာဝင္ အမတ္ေတြ လႊတ္ေတာ္မွ ဗုဒၶဘာသာ ကို နိုင္ငံေတာ္ဘာသာ အျဖစ္ ျပဌန္းရာတြင္ ေထာက္ခံရမယ္။
မေထာက္ခံရင္ ပထစပါတီက အထုတ္ခံရမည္။
ဗုဒၶဘာသာဝင္ မဟုတ္တဲ့ ပထစ အမတ္ေတြ ႀကိဳက္သလို ေနနိုင္တယ္လို ေျပာသံၾကားရေၾကာင္း
ထိုႀကီးမားတဲ့ ကိစၥကို လူအမ်ားစုက ေထာက္ခံအားေပးေနတာကို ဦးႏုက မိမိရဲ့ ပါတီအတြင္း ရဲရဲရင့္ရင့္ စည္းမ်ဥ္း သတ္မွတ္ရမဲ့အစား ေပ်ာ့စီစီ လုပ္တာနဲ႔ ဟိုက ကန႔္ကြက္မယ္၊ ဒီက ဆႏၵျပမယ္ စသည္ျဖင့္ ကဲထက္လာနိုင္ေၾကာင္းကို ဝါရင့္နိုင္ငံေရးသမားႀကီး ဘႀကီးဘေဘ ကေဝဖန္ခဲ့သည္။

နိုင္ငံေတာ္ဘာသာဥပေဒၾကမ္း ႏွင့္ပတ္သက္၍ ဘာသာေရး လူနည္းစုတို့ျပန္မူ။

တိုင္းရင္းသားဘာသာေရး လူနည္းစုေပါင္းစုံမဟာမိတ္အဖြဲ႕ က နိုင္ငံေတာ္ဘာသာဥပေဒၾကမ္းကို လႊတ္ေတာ္တင္သြားမည့္ ေန႔တြင္ လႊတ္ေတာ္အေရွ႕တြင္ လူထူဆႏၵျပပြဲမ်ားလုပ္ရန္ စီစဥ္ခဲ့သည္။
ပဋိပကၡ ျဖစ္စရာအေၾကာင္းေပၚလာနိုင္သျဖင့္ ဘာသာေရး လူနည္းစုေခါင္းေဆာင္ တို့က စိုးရိမ္မကင္းျဖစ္ၾကသည္။
ဦးႏုရဲ့ ပထစ အစိုးရ၏ ဝန္ႀကီးအဖြဲ႕ဝင္ႏွစ္ဦးျဖစ္ၾကေသာ ဦးရာရွစ္ နဲ႔ ဦးဇာရဲလ်န္ တို့သည္ ဆႏၵျပမွုကို မလုပ္ရင္ေဖ်ာင္းဖ်ေျပာဆိုၾကသည္။
ဦးရာရွစ္က မိမိဥကၠဌ ေဆာင္ရြက္ေသာ ဗမာမူဆလင္ အဖြဲ႕ခ်ဳပ္ ဆႏၵျပပြဲမ်ားျပဳလုပ္မည္ မဟုတ္ေၾကာင္း ေၾကညာသည္။
ေၾကညာၿပီး ၁၀ ရက္ခန႔္အၾကာတြင္
မူဆလင္ အဖြဲ႕အစည္း ကိုးဖြဲ႕မွ ကိုယ္စားလွယ္ မ်ားကို ၎၏ေနအိမ္သို့ ဖိတ္ေခၚေတြ႕ဆုံခဲ့သည္။
ဤေတြ႕ဆုံပြဲတြင္ဦးရာရွစ္ က ကန႔္ကြက္ရာတြင္ ဒီမိုကကေရစီေဘာင္ အတြင္းက ပဋိပကၡမ်ားကို ေရွာင္ၾကည္ၿပီး ဗလီဝတ္ျပဳေက်ာင္းမ်ားတြင္ ဝတ္ျပဳဆုေတာင္းျခင္းျပဳ၍ ကန႔္ကြက္မွုမ်ားကိုသာ လုပ္ၾကေစလိုေၾကာင္း၊ လူထု စီတန္း လွည့္လည္မူမ်ား ျပဳလုပ္ရင္ ပဋိပကၡ မ်ား ေတြ႕ၾကဳံ နိုင္သည္ျဖစ္၍ မျပဳလုပ္ေစလိုေၾကာင္း ေမတၱာ ရပ္ခံေျပာၾကားခဲ့သည္။
ယင္းသို့ ေမတၱာ ရပ္ခံခ်က္မ်ားကို
၁။ နိုင္ငံလုံးဆိုင္ရာ မူဆလင္ေက်ာင္းသားသမဂၢ
၂။ တကၠသိုလ္ မူဆလင္ေက်ာင္းသားသမဂၢ
၃။ ေဆးတကၠသိုလ္ မူဆလင္ေက်ာင္းသားသမဂၢ
၄။ အုလ္မာ ပညာရွင္မ်ား အဖြဲ႕
၅။ ရိုဟင္ဂ်ာ မူဆလင္ အဖြဲ႕
၆။ ရခိုင္မြတ္ဆလင္ အဖြဲ႕
၇။ ဗဟို မူဆလင္ အဖြဲ႕ မ်ားမွ ကိုယ္စားလွယ္ မ်ားက လက္ခံခဲ့ၾကသည္။
ဗမက(အသစ္)  ကိုယ္စားလွယ္ မ်ားကမူ မိမိ တို့အဖြဲ႕ က တိုင္းရင္းသား လူနည္းစုမ်ား နဲ႔ ပူးေပါင္းၿပီး ဆႏၵျပမယ္။
တတ္နိုင္သမၽွ ပဋိပကၡ မျဖစ္ေအာင္ ဥပေဒေဘာင္အတြင္း မွ ဆႏၵျပမည္ ျဖစ္ေၾကာင္း ေျပာဆိုၾကတယ္။

နိုင္ငံေတာ္ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ဦးႏုသည္ ၁၉၆၁ ခုႏွစ္ ဩဂုတ္လ ၁၇ ရက္ေန႔တြင္ အေျခခံဥေပဒ ( တတိယျပင္ဆင္ခ်က္) အက္ဥပေဒၾကမ္း ( ဗုဒၶဘာသာ ကို နိုင္ငံေတာ္ ဘာသာအျဖစ္ ျပဌာန္းသတ္မွတ္ေရး) ကို ျပည္သူလႊတ္ေတာ္၌ တင္သြင္းခဲ့သည္။
ဩဂုတ္လ ၂၆ ရက္တြင္ က်င္းပေသာ လႊတ္ေတာ္ႏွစ္ရပ္မွ အေျခခံဥေပဒ ( တတိယျပင္ဆင္ခ်က္)
ပုဒ္မ ၂၁(၁)  ဗုဒၶသာသနာေတာ္သည္ နိုင္ငံေတာ္၏ နိုင္ငံသား အမ်ားဆုံး ကိုးကြယ္ရာျဖစ္သည့္အားေလ်ာ္စြာ နိုင္ငံေတာ္ ဘာသာျဖစ္ေစရမည္အက္ဥပေဒၾကမ္း ကိုေထာက္ခံမဲ ၃၂၄ကန႔္ကြက္မဲ ၂၈ မဲျဖစ္ အတည္ျပဳခဲ့သည္။
၁၉၆၁ ခုႏွစ္ စင္တင္ဘာလ ၁၅ ရက္ေန႔တြင္ ဝန္ႀကီးဦးဘေစာက နိုင္ငံေတာ္ဘာသာသာသနာ ခ်ီးေျမာက္ေထာက္ပံ့ေရး ဥပေဒၾကမ္းကိုတင္သြင္းခဲ့ၿပီ
လႊတ္ေတာ္က အတည္ျပဳခဲ့သည္။

အေျခခံဥပေဒ (စတုတၳျပင္ဆင္ခ်က္)
 ျပည္ေထာင္စုအဖြဲ႕ခ်ဳပ္ (ပထစ) အစိုးရသည္ ဘာသာေရးလူနည္းစုတို့၏ ယုံၾကက္ခ်က္ရရွိေအာင္ အေျခခံဥပေဒ (စတုတၳျပင္ဆင္ခ်က္) အက္ဥပေဒ တင္သြင္းရန္ႀကိဳးပမ္းရာမွာ ပထစအစိုးရႏွင့္ သံဃာတို့ထိပ္တိုက္ရင္ဆိုင္ရသည္။
အေျခခံဥပေဒ (စတုတၳျပင္ဆင္ခ်က္)အက္ဥပေဒ ကို သံဃာေတာ္မ်ား ျပင္းထန္စြာ ဆန႔္က်င္ခဲ့ၾကသည္။
ဝန္ႀကီးးခ်ဳပ္‌ဦးႏုအား ခရစ္ယန္ေခါင္းေဆာင္အခ်ိဳ့က အေျခခံဥပေဒ ပုဒ္မ ၂၀တြင္ မိမိယုံၾကည္ရာ ဘာသာကို လြတ္လပ္စြာယူဆနိုင္ခြင့္၊ လြတ္လပ္စြာကိုးကြယ္နိုင္ခြင့္ ေဖာ္ျပထားးၿပီး လြတ္လပ္စြာ ေဟာေျပာနိုင္ခြင့္ကိုလည္း အေျခခံဥပေဒ ပုဒ္မ ၂၀ တြင္ထည့္သြင္းေပးရန္ေတာင္းဆိုၾကသည္။

တရားေရးဝန္ႀကီးေဒါက္တာ ဧေမာင္က
၁၉၆၁ ခုႏွစ္ စင္တာဘာလ ၁၀ ရက္ေန႔တြင္ အေျခခံဥပေဒ ပုဒ္မ ၂၀ (စတုတၳျပင္ဆင္ခ်က္) ဥပေဒၾကမ္း ကိုေဆြေႏြးရန္ အဆိုတင္သြင္းၿပီး တင္သြင္းရတဲ့အေၾကာင္းကို လႊတ္ေတာ္ တြင္ ရွင္းလင္းတင္ျပရာတြင္
... တိုင္းရင္းသား စစ္စစ္မွန္မွန္ျဖစ္တဲ့ ျမန္မာလူမ်ိဳး၊ ခ်င္း၊ ကခ်င္၊ ကယား၊ အစရွိသည့္လူမ်ိဳးမ်ား ျမန္မာမြစြလင္ လူမ်ိဳး၊ ျမန္မာမြစြလင္ ဆိုတာ ျမန္မာပါဘဲ။ အဲဒီလူမ်ား နဲ႔ ျမန္မာခရစ္ယာန္မ်ား၊ အဲသည္လူေတြအတြက္ တရားသျဖင့္ ကာကြယ္ဖို့ တာဝန္ရွိပါတယ္။
ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ဦးႏုက တရားေရးဝန္ႀကီး ေဒါက္တာဧေမာင္ တင္သြင္းတဲ့ အဆိုကို ေထာက္ခံေဆြးေႏြးသည္။
ဝန္ႀကီး ဦးရာရွစ္ က ျပင္ဆင္ခ်က္တစ္ခုကို တင္သြင္းၿပီး အတည္ျပဳခဲ့သည္။
အေျခခံဥပေဒ ပုဒ္မ ၂၀ (စတုတၳျပင္ဆင္ခ်က္) ႁခြင္းခ်က္အေနနဲ႔ မိဘ နဲ႔ အုပ္ထိန္းသူ၏ စာျဖင့္ ေရးထားေသာ သေဘာတူညီခ်က္ မရွိဘဲ ေက်ာင္းမ်ားတြင္ အသက္မျပည့္ေသးသူကိုမၽွ ၎ မိဘကိုးကြယ္သည့္ ဘာသာ မဟုတ္တဲ့ မည္သည့္ ဘာသာကိုမၽွသင္ၾကားမျပဳရ။
၁၉၆၁ ခုႏွစ္တြင္
အေျခခံဥပေဒ ပုဒ္မ ၂၀ (စတုတၳျပင္ဆင္ခ်က္)အက္ဥပေဒ တြင္
 လြတ္လပ္စြာယူဆနိုင္ေသာအခြင့္ေရး၊ လြတ္လပ္စြာကိုးကြယ္နိုင္ေသာအခြင့္အေရး ဆိုတည့္ စကားရပ္အစား
လြတ္လပ္စြာယူဆနိုင္ေသာအခြင့္ေရး၊
လြတ္လပ္စြာကိုးကြယ္နိုင္ေသာအခြင့္အေရး
 လြတ္လပ္စြာသင္ၾကားနိုင္ေသာ အခြင့္အေရး ဆိုသည့္ စကားရပ္ကို တည့္သြင္းရမည္ျဖစ္သည္ ။

အေျခခံဥပေဒ ပုဒ္မ ၂၀ (စတုတၳျပင္ဆင္ခ်က္)အက္ဥပေဒၾကမ္း (ျပင္ဆင္ထားသည့္အတိုင္း) ျပည္သူလႊတ္ေတာ္မွာ ကန႔္ကြက္သူမရွိဘဲ အတည္ျပဳလိုက္ပါသည္။

ေျမာက္ဥကၠလာပ ဗလီအေရးအခင္း

အေျခခံဥပေဒ စတုတၳျပင္ဆင္ခ်က္ အက္ဥပေဒကို အတည္ျပဳၿပီးေနာက္ တစ္လခန႔္ အၾကာတြင္ ေျမာက္ဥကၠလာပ ဗလီအေရးခင္းျဖစ္ခဲ့ပါသည္။
ပထစ အစိုးရလက္ထက္ လူဦးေရ အလိုက္ ဗလီ သုံးခု ေဆာက္လုပ္ရန္ ခြင့္ျပဳခဲ့သည္။
သံဃာေတာ္မ်ားက တဲအိမ္ဖ်က္သိမ္းစဥ္က ဓမၼာ႐ုံ မ်ားဖ်က္သိမ္းခံကျခင္းေၾကာင့္ အစားထိုးေပးျခင္းသာျဖစ္သည္။
ဗလီေျမေနရာေပးရျခင္းမွာ အေၾကာင္းမရွိဘဲေပးရျခင္း ျဖစ္သည္ဟု မေက်မနပ္ျဖစ္ၾကသည္။
ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းမ်ားကို ေပ၄၀ ေပ၆၀ ဘဲေပးၿပီး ပလီေျမကြက္ကို ေပ ၈၀ ေပ ၁၀၀ ေပးလို့မေက်မနပ္ျဖစ္ၾကသည္။ ဗုဒၶဘာသာ ေက်ာင္းမ်ားကို ၿမိဳ့ျပင္မွာ ထုတ္ထားၿပီး အျခားဘာသာေရးေက်ာင္းမ်ားကို လူေနရပ္ကြက္အတြင္းမွာ ေနရခ်ထားေပးျခင္းကိုလည္း
သံဃာေတာ္မ်ား မေက်မနပ္ျဖစ္ခဲ့သည္။
ဤအေၾကာင္းအရာမ်ားေၾကာင့္ ၿမိဳ့သစ္ သံဃာေတာ္မ်ားက အျပင္းအထန္ဆႏၵျပ၍ ကန႔္ကြက္ၾကသည္။
၁၉၆၁ ေအာက္တိုဘာလ ၂၉ ရက္တြင္ ေျမာက္ဥကၠလ တြင္ ဗလီေဆာက္ခြင့္ျပဳျခင္းကိစၥ နဲ႔ သံဃာအပါး ၂၀၀ေက်ာ္၏ ကန႔္ကြက္မူကို ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ဦးႏုအိမ္ေရွ႕တြင္ က်င္းပခဲ့သည္။
ျပည္ထဲေရး ဝန္ႀကီး ေဒါက္တာဧေမာင္နဲ႔ ေတြ႕ဆုံ ေဆြးေႏြးခဲ့ၿပီး ေတာင္းဆိုခ်က္မ်ားကို မလိုက္ေလ်ာနိုင္ေၾကာင္းေျပာဆိုၿပီး ၿငိမ္းခ်မ္းစြာ လူစုခြဲၾကရန္ ေမတၱာရပ္ခံခဲ့သည္။

ေအာက္တိုဘာလ ၂၉ ရက္ည အခ်ိန္တြင္ သံဃာေတာ္ အပါး ၅၀ခန႔္သည္
ေျမာက္ဥကၠလပ ေဆာက္လုပ္ဆဲ ဗလီတစ္ခုကို ဝင္ေရာက္သိမ္းပိုက္ခဲ့သည္။
နံနက္ ၂ နာရီ ခန႔္တြင္ ေဒါက္တာဦးဧေမာင္၏ ႐ုပ္အေလာင္းပုံသဏၭန္ျပဳလုပ္၍ မီးရွို့ခဲ့သည္။
ေနာက္ရက္တြင္ ရဲမ်ားက သံဃာေတာ္မ်ား ပလီအထဲဝင္ျခင္းက ဥပေဒ ခ်ိဳးေဖာက္ျခင္း ျဖစ္၍ ဗလီ ထဲမွာ ထြက္ခြာေပးဖို့ ေမတၱာရပ္ခံခဲ့သည္။
သံဃာေတာ္မ်ားက ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ နဲ႔ေတြ႕ဆုံခြင့္ ႏွင့္ ထိုအခ်ိန္အတြင္း ဗလီ ေဆာက္လုပ္ျခင္းကို ရပ္ဆိုင္းထားရမည္ျဖစ္ေၾကာင္းေတာင္းဆိုခဲ့သည္။
ဤအေရးအခင္းသည္ ဗုဒၶဘာသာ အစၥလာမ္ဘာသာေရး အဓိက႐ုဏ္း ျဖစ္ပြားနိုင္သျဖင့္ အစၥလာမ္ေခါင္းေဆာင္တို့က အစၥလာမ္ဘာသာဝင္အေပါင္းတို့အား စိတ္ရွည္ၾကရန္ႏွင့္ ျပသနာကို ၿငိမ္းခ်မ္းစြာ ေျဖရွင္းနိုင္ေရးအတြက္ ဆုေတာင္းၾကရန္ ေမတၱာရပ္ခံသည္။
ျပည္ထဲေရး ဝန္ႀကီး က ဗလီေဆာက္လုပ္ေရး အစီအစဥ္ တရားမၽွတ၍ ျပန္ရင္ အေၾကာင္းမရွိဟု ေၾကာ္ျငာခ်က္ထုတ္သည္။
ဆက္လက္၍ ျပည္ထဲေရး ဌာနသည္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ႀကီး(ေနဝင္း အိမ္ေစာင့္)အစိုးရ လက္ထက္ ခ်မွတ္ခဲ့ေသာ ဓမၼ႐ုံမ်ား၊ဗလီမ်ား၊ခရစ္ယာန္ႏွင့္ ဟိႏၵဴဘုရားရွိခိုး ေက်ာင္းမ်ားအတြက္ ခ်မွတ္ထားေတာမူမ်ား အတိုင္းေဆာင္ရြက္ျခင္းျဖစ္ေၾကာင္းေဖာ္ျပထားသည္။
***
ဘာသာေရး အေဆာက္အဦးအတြက္ခ်မွတ္ထားေသာမူမ်ားမွာ

(၁) ဓမၼာ႐ုံႏွင့္ စာဘက္အသင္းမ်ား ရပ္ကြက္အသီးသီးတြင္ ေျမေနရာခ်ထားေရးေကာ္မတီ နဲ႔ ႀကံခိုင္ေရးတို့က ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ရန္။

(၂) အျခားဘာသာေရးဆိုင္ရာတို့၏ ဘုရားရွိခိုးေက်ာင္း ႏွင့္ ဗလီမ်ားအတြက္ ေျမေနရာမ်ား သတ္မွတ္ေပးရာတြင္ ၎ဘာသာကိုးကြယ္သူမ်ား၏ လူဦးေရစာရင္းကို ေကာက္ယူၿပီး သင့္ေတာ္မည့္ေနရာတြင္ ၿမိဳ့ျပစီမံကိန္းအရာရွိက ေျမကြက္သတ္မွတ္ေပးရန္။

(၃) ရန္ကုန္ၿမိဳ့တြင္းမွ ဖ်က္သိမ္းခဲ့ေသာ အစၥလာမ္ဗလီ၊ ဘာသာေရးေက်ာင္းမ်ား ဖ်က္သိမ္းစဥ္က ပါလာခဲ့ေသာ ဧည့္ခံေစာင့္ေရွာက္ေရးေကာ္မတီက ေျမေနရာခ်ထားေရးေကာ္မတီႏွင့္ ႀကံခိုင္ေရး အဖြဲ႕တို့ ညိနိုင္းေဆာင္ရြက္ရန္တို့ျဖစ္သည္။
၁၉၆၁ နိုဝင္ဘာလ ၁ရက္ေန႔ညတြင္
ေျမာက္ဥကၠလာပရွိ ပလီအတြင္းသို့ သံဃာေတာ္မ်ား ဝင္ေရာက္ဆႏၵျပျခင္းကိစၥႏွင့္ ပတ္သတ္၍ အစၥလာမ္ေကာင္စီဗဟိုအလုပ္အမွုေဆာင္မ်ားႏွင့္ ဘာသာေရးဆိုင္ရာကိုယ္စားလွယ္မ်ား အစည္းအေဝးက်င္းပ၍ ျပသနာကို ေျပလည္ေအာင္ ေအးခ်မ္းသည့္နည္းလည္းျဖင့္ ေဆာင္ရြက္ သြားရန္ ဆုံးျဖတ္ခ်က္ ခ်မွတ္ခဲ့သည္။
တရားဥပေဒအရေဆာင္ရြက္ရန္ ေခတၱ ယာယီေကာ္မတီဖြဲ႕စည္းရန္၊
နိုင္ငံေတာ္အစိုးရက အလ်င္အျမန္ ဖယ္ရွားမေပးနိုင္ပါက သက္ဆိုင္ရာအစၥလာမ္ဘာသာေရးအဖြဲ႕မ်ားႏွင့္ ဒီမိုကေရစီေဘာင္အတြင္းမွာ စု႐ုံးကာ အေရးယူေဆာင္ရြက္ရန္ ႀကိဳးစားၾကမည္ ျဖစ္ေၾကာင္း အမ်ားသေဘာတူ ဆုံးျဖတ္ၾကသည္။ ။
ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ဦးႏုက ဆႏၵျပေနေသာသံဃာေတာ္မ်ား သီတင္းသုံး ေနထိုင္တဲ့ ေက်ာင္းထိုင္ ဆရာေတာ္ႀကီးမ်ားထံ ၾကားဝင္ေဆာင္ရြက္ေပးပါရန္ ေလၽွာက္ထားပန္ၾကားသည္။
ေက်ာင္းထိုင္ ဆရာေတာ္ႀကီးမ်ား ဖ်န္ေျဖေပးမူေၾကာင့္ ဆႏၵျပသံဃာေတာ္မ်ားက အစိုးရက ေျမာက္ဥကၠလာပ ရွိ ေဆာက္လုပ္ဆဲ ဗလီ ႏွစ္ခုကို ဆက္မေဆာက္ေစဘဲ ခ်ိပ္ပိတ္ ရပ္ဆိုင္းေပးလၽွင္ ေျမာက္ဥကၠလာပ (က) ရပ္ကြက္ အတြင္းရွိ ဗလီေဆာက္လုပ္ျခင္းကို သေဘာတူမည္ျဖစ္ေၾကာင္း သံဃာေတာ္မ်ားက အစိုးရထံ တင္ျပသည္။
သို့ရာတြင္ အစိုးရ ဘက္က မည္သည့္ ဆုံးျဖတ္ခ်က္ မူ မခ်မွတ္သျဖင့္ ဆႏၵျပ သံဃာေတာ္မ်ားက ၎တို့၏ တင္ျပခ်က္မ်ားကို ျပန္လည္ ႐ုပ္သိမ္းသြားခဲ့သည္။
ေက်ာင္းထိုင္ဆရာေတာ္ႀကီးမ်ားက မိမိတို့အေနနဲ႔ သံဃာေတာ္မ်ား ဗလီမွာ ထြက္ခြာသြားေအာင္ ႀကိဳးပမ္းမူ မေအာင္ျမင္ ေၾကာင္းကို ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ဦးႏု ထံ အေၾကာင္းၾကားခဲ့သည္။

၁၉၆၁ နိုဝင္ဘာလ ၁၃ ရက္ေန႔ညတြင္ ဗလီထဲ၌ ဆႏၵျပ ေနေသာ သံဃာမ်ားကို ရဲက လာေရာက္ဖမ္းဆီးရာမွာ သံဃာေတာ္မ်ားႏွင့္ လူထူ ၁၅၀၀ ခန႔္ႏွင့္အတူ ေဆာက္လုပ္ဆဲဗလီ ကို ဖ်က္ဆီးလိုက္သည္။
အျခားဗလီတစ္ခုကိုလည္း မီးရွို့ၾကသည္။
ရဲ့လူထူ ပဋိပကၡ ျဖစ္ရာမွ အစၥလာမ္ဘာသာဝင္ ႏွစ္ဦး၊ ဗုဒၶဘာသာ ႏွစ္ဦး ေသဆုံးၿပီး အရပ္သားငါးဦး ျပင္းထန္စြာ ဒဏ္ရာရသြားသည္။

သံဃာ ၉၃ပါး၊ အရပ္သား ၃၉၁ ဦး အဖမ္းခံရၿပီး နံနက္ ၄ နာရီ တြင္ ၿငိမ္ဝပ္ပိျပားေရးအတြက္ ပုဒ္မ ၁၄၄ ထုတ္ကာ ျပည္ေစာင့္ရဲကို အာဏာလြဲေပးလိုက္သည္။
ေနာက္တစ္ရက္တြင္ ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ဦးႏုက ဗလီသုံးလုံးကို အစိုးရ က ဆက္လက္ထိန္းသိမ္းထားပါမည္။
သံဃာေတာ္မ်ားနဲ႔ လူမ်ားကို စစ္ေဆး၍ လႊတ္ေပးပါမည္။
အဓိက႐ုဏ္းျဖစ္ေအာင္ လုပ္လၽွင္မူ တရားဥေပဒ နဲ႔ အေရးယူရမည္ျဖစ္ေၾကာင္း ေက်ာင္းထိုင္ဆရာေတာ္ႀကီးမ်ားကို ေလၽွာက္ထားခဲ့ပါသည္။

----------------------------
အထက္ပါအေၾကာင္းအရာေတြကို နည္းနည္းသုံးသပ္ရရင္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္သည္ ဘာသာေရး ႏွင့္ နိုင္ငံေရး ကိုသီးသန႔္ကိုခြဲထားပါသည္။
ၿဗိတိသၽွ အစိုးရ ကလည္း ျမန္မာျပည္သူလူမ်ားစုရဲ့သေဘာထားကိုလည္း လက္ခံက်င့္သုံးတဲ့သေဘာရွိတယ္။
ငါလက္ကလြတ္ရင္ၿပီးေရာသေဘာမထားဘူး။
ဦးႏုသည္ ပထမအပိုင္းမွာ သီးသန႔္ခြဲထားေသာ္လည္း ေနာက္ပိုင္းတြင္ ဘာသာေရး ကိုအသုံးခ်ခဲ့တယ္။
သူရဲ့ၿပိဳင္ဘက္ေတြက စစ္တပ္၊ ဆိုရွယ္လစ္အုပ္စု လက္ယာအုပ္စု ေတြအားကိုးနဲ႔ ဦးႏုကို ယွဥ္လာတာရယ္၊ ျပည္သူဖိအားေတြရယ္ေၾကာင့္ကလည္း ပါမယ္တင္တယ္။
ျပည္သူအားကို ယူၿပီး အတိုက္အခံေတြကို နိုင္ေအာင္လုပ္ခဲ့တယ္။
(ဦးႏုက ဖဆပလ တပ္ေပါင္းစုမွာ
ေက်ာင္းသားသမဂၢရယ္ တို့ဗမာအစည္းအ႐ုံး ေတြျဖစ္ခဲ့ဘူးတာ ကလြဲရင္ ေနာက္ခံပါတီ၊အသင္းအဖြဲ႕၊လက္နက္ကိုင္တပ္မရွိတဲ့သူပါ။)
ဖဆပလ ေခတ္မွာ ျမန္မာ(ဗမာ)မြတ္စလင္ေတြကို ဗမာ အေနနဲ႔ ဆက္လက္ အသိအမွတ္ျပဳထားတာကိုေတြ႕မိတယ္။
တတိယျပင္ဆင္ခ်က္ ကို ေထာက္ခံခဲ့သည္ သူေတြသည္ စတုတၳျပင္ဆင္ခ်က္က ကန႔္ကြက္ရာတြင္ တတိယျပင္ဆက္ခ်က္ကန႔္ကြက္တယ္လူ ေတြထက္ ပိုျပင္းထန္ခဲ့သည္။
လႊတ္ေတာ္အမတ္ေတြ အျပင္မွာ တိုက္ပုံေတာင္မဝတ္ရဲေအာင္ ကန႔္ကြက္ခဲ့သည္ ကိုေတြ႕ရသည္။

ၿမိဳ့သစ္ စီမံကိန္း မွာ လည္း ဘုန္းေတာ္ႀကီး ေက်ာင္း နဲ႔ အျခားဘာသာ အေဆာက္အဦးေတြရဲ့ ေျမတည္ေနရာ ကို လာယွဥ္ေျပာျပေနတာက ဘုန္းေတာ္ႀကီးေက်ာင္းေတြရဲ့ စည္းကမ္းခ်က္ေတြ၊ ဘာသာေရး အယူအဆ ေတြကို မသိတာေတြေပၚလြင္ပါတယ္။
တစ္ျခားဘာသာေတြက လူေနရပ္ကြက္ လူစည္ကားထဲမွာ ဘာသာေရးအေဆာ္အဦးေတြကို ဘဲေဆာက္ရပါတယ္။
ၿမိဳ့အဝင္၊ၿမိဳ့အစြန္၊စိတ္ၿငိမ္ေနရယေတြမွာ တည္ေဆာက္တဲ့ ဘာသာေတြမဟုတ္ပါဘူး။
ေျမာက္ဥကၠလပ ဖ်က္ဆီးခံရတဲ့ပလီေတြက ၁၉၆၁ ကေန အခုခ်ိန္ထိ အစိုးရ ထိန္းသိမ္းထားပါသည္။
Thuyazaw Annawar

ျမန္မာ့နိုင္ငံေရးသမိုင္းစာအုပ္မွ ေကာက္ႏုတ္တင္ျပပါသည္။

#Zawgyi
#ေျမာက္ဥကၠလာပဗလီအေရးအခင္း

ဗုဒၶဘာသာကိုနိုင္ငံေတာ္ဘာသာျပဌာန္းျခင္းအက်ဥ္းခ်ဳပ္

၁၉၄၇ ေမလ  ဖဆပလ ပဏာမညီလာခံတြင္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္းက မိမိသေဘာထားကို တင္ျပခဲ့သည္။
- ခုမနက္ဘဲ နိုင္ငံေတာ္ ရဲ့ ဘာသာဟာ ဗုဒၶဘာသာျဖစ္ရမယ္ လို့ လာကမ္းတယ္။ ဒါဟာေျခထိုးတာ။
အဲဒီအထဲမွည ဝန္ႀကီးမလုပ္ရတဲ့လူေတြ ဘုန္းႀကီး ေတြကို ဘန္းျပၿပီး လုပ္တဲ့အလုပ္၊ သမတဟာ ဗုဒၶဘာသာ ျဖစ္ရမယ္လို့ ဆိုရင္မွားတယ္။ ဒီလို့လုပ္လို့မရဘူး။
က်ဳပ္အတိအလင္း ေဗဒင္ေဟာခ်င္တယ္။ အဲဒီလူေတြက တခုခုဖန္တီးၾကလိမ့္မယ္။ အဲဒါမွားတယ္ မေကာင္းဘူး။ ကၽြန္ေတာ့္ စိတ္ထဲမွ တသီးပုဂၢလ ယုံၾကည္ယူဆထားတာကိုေတာ့ အေလၽွာ့မေပးနိုင္ဘူး၊ အသက္နဲ႔လဲၿပီး တိုက္မယ္။ ဒီလို လုပ္ၾကရင္ နိုင္ငံဟာေတာ့ ကံဆိုးမိုးေမွာင္က်မွာဘဲ၊ မေပးနိုင္တာေတာ့ မေပးဘူး။ အခုလို့ ညီညြတ္ထားတဲ့ အင္အားစုကို ဘယ္တုန္းကမ်ား ရဘူးလို့လဲ၊ အစြန္းကုန္ တိုက္မယ္။-
ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္း
ဒီးဒုတ္ဂ်ာနယ္၊
အတြဲ၂၁ နံပတ္၇၊၄
ဩဂုတ္၊ ၁၉၄၇ စာ ၂၁

၁၉၄၇ ေမလ  ဖဆပလ ပဏာမညီလာခံတြင္ ဒီးဒုတ္ဦးဘခ်ိဳက လြတ္လပ္ေရးရသည့္အခါတြင္ ဗုဒၶဘာသာ ကို နိုင္ငံေတာ္ဘာသာ အျဖစ္ျပဌာန္းရန္ သင့္ေၾကာင္း အဆိုတင္သြင္းသည္။
ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္းက ဦးဘခ်ိဳကို ေအာက္ပါအတိုင္း ေခ်ပေျပာဆိုခဲ့သည္။
--သည္မွာဆရာ၊ ကၽြန္ေတာ္တို့က လူႀကိဳက္ေအာင္ လုပ္ေနတာ မဟုတ္ဘူး။ သည္လို မဟုတ္မဟတ္ ကိုယ္ထင္ရာေတြ ေလၽွာက္လုပ္ေနၾကမည္ဆိုလၽွင္ ကၽြန္ေတာ္တို့ တိုင္းျပည္ဟာ မၾကာမီ ပ်က္စီး ၿပိဳကြဲၿပီး ကၽြန္သားေပါက္ျဖစ္သြားမွာဘဲ။ ကၽြန္ေတာ္တို့ တိုင္းျပည္မွာ အေလာင္းဘုရားလက္ထက္ကတည္းက မူဆလင္ေတြရွိတယ္။
ဘရင္ဂ်ီေတြရွိတယ္၊ အဲသည္ေတာင္တန္းသားေတြဟာ အဂၤလိပ္လက္ေအာက္တုန္းက အခ်ိဳ့ ခရစ္ယာန္ေတြျဖစ္ၿပီး အရိုးစြဲ ေနၾကတာရွိတယ္၊ သူတို့တေတြဟာ အားလုံး နိုင္ငံသားေတြဘဲ၊ တိုင္းျပည္ကို ကၽြန္တြင္းက လြတ္ေအာင္ တိုက္ထုတ္ၾကတုံးက ကၽြန္ေတာ္ တို့ခ်ည္း မဟုတ္ဘူး။ သူတို့ တေတြပါၾကတယ္၊ ယခုကၽြန္တြင္းက လြတ္မည္ မႀကံေသးဘူး၊ သူတို့ တေတြအေပၚမွာ အနိုင္က်င့္ၿပီး ငါတို့ လူမ်ားစုရဲ့ ဘာသာကို နိုင္ငံေတာ္ ဘာသာျဖစ္ရမည္လို့ လုပ္လိုက္လၽွင္ ကၽြန္ေတာ္ တို့ဟာ ေခြးေလာက္ေတာင္ ေသာက္သုံး မက်တဲ့ အေကာင္ေတြ ျဖစ္သြားၾကာမွာေပါ့ဆရာ၊ တိုင္းျပည္ကို တိုင္းျပည္ေရးလို့ ေတြးစမ္းပါ၊ ဘာသာေရးေတြ ဘာေတြညာေတြ လုပ္မေနစမ္းပါႏွင့္ ကၽြန္ေတာ္တို့ဟာ တိုင္းျပည္ တခုလုံး စည္းလုံးၾကဘို့လိုတယ္။ .. ယခုခ်ိန္မွာ လိုခ်င္တာက ျပည္ေထာင္စုထဲမွာ ရွိေနၾကတဲ့ လူမ်ိဳးအားလုံး ဘာသာအားလုံး ဘယ္ေတာ့မွ မၿပိဳကြဲဘဲ ခြဲထြက္သြားမည့္ လူေတြေပၚမလာေစဘဲ နိုင္ငံေရး စိတ္ဓာတ္ တခုတည္းရွိေအာင္ သြင္းၿပီး စည္းလုံးဘို့လိုတယ္။ နိုင္ငံေတာ္ ဘာသာကို ဗုဒၶဘာသာ လုပ္ခ်င္လၽွင္
ဗုဒၶဘာသာ နိုင္ငံေတာ္လို့ ဆရာဘာသာ ဆရာ ေၾကညာ ကၽြန္ေတာ္ မပါဘူး။
ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္း
ဒီးဒုတ္ဂ်ာနယ္၊
အတြဲ၂၁ နံပတ္၇၊၄
ဩဂုတ္၊ ၁၉၄၇ စာ ၂၁

၁၉၄၇ ခုႏွစ္ ဇြန္လ ၁၀ ရက္ေန႔တြင္ တိုင္းျပည္ျပဳ လႊတ္ေတာ္ ပထမညီလာခံက်င္းပခဲ့သည္။
 ဖဆပလ အမတ္ေပါင္းစုံ အစည္းအေဝးတစ္ရပ္က်င္းပရန္
ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္းက ဖိတ္ေခၚခဲ့သည္။
အမတ္ေပါင္းစုံ အစည္းအေဝး က်င္းပေနစဥ္ ဗုဒၶဘာသာ ေခါင္းေဆာင္ အခ်ိဳ့ နဲ႔ ရဟန္း အခ်ိဳ့ သည္ ဗုဒၶဘာသာ ကို နိုင္ငံေတာ္ဘာသာ အျဖစ္ သတင္းစာမ်ားမွ ထပ္ဆင့္ေတာင္း ဆိုၾကသည္။
အေျခခံဥပေဒတြင္ ဘာသာေရး ပါလာမည္ကို မႏွစ္သက္သည့္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္း က သတင္းစာ မွာေတာင္းဆိုခ်က္နဲ႔ ပတ္သတ္ၿပီး
"ေခြးေဟာင္တိုင္း ထၾကည့္မေနနိုင္ဘူး" ဟူ၍ အမွတ္တမဲ့ ေျပာလိုက္သည္။
ဗိုလ္ခ်ဳပ္ ေအာင္ဆန္းက ရဟန္းေတာ္မ်ားကို ပုတ္ေခတ္သေယာင္ေယာင္ သတင္းစာ မ်ားက လွည့္ပတ္ေရးထားခဲ့သည္။
ဘုရင္ခံ ဆာဟူးဗတ္ရန႔္ က ဖဆပလ ဒုဥကၠဌ သခင္ႏု ကိုေခၚ၍ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ ေအာင္ဆန္း ေျပာလိုက္တဲ့စကား အတြက္ ဗုဒၶဘာသာဝင္မ်ား စိတ္မခ်မ္းသာစရာ ျဖစ္ေနသည္ဟု သိရေၾကာင္း သခင္ႏု ၾကားဝင္သင့္ေၾကာင္းေျပာခဲ့သည္
ဘုရင္ခံသည္ သခင္ႏုအား အိုင္ယာလန္ အေျခခံဥပေဒစာအုပ္ကိုေပးခဲ့သည္။
ဘာသာေရး မပါရင္ ဗုဒၶဘာသာ ဝင္မ်ား စိတ္ထိခိုက္ရမည္။
အိုင္ယာလန္ ဥပေဒလို့ ဗုဒၶဘာသာ သည္ လူမ်ားစု ကိုးကြယ္သည့္ဘာသာျဖစ္သည္၊ အျခားဘာသာ မ်ားလည္း ရွိတဲ့အေၾကာင္း ထည့္သြင္းေပးသင့္ေၾကာင္း
သခင္ႏုက ၾကားဝင္သင့္ေၾကာင္း ဘုရင္ခံကေျပာခဲ့သည္။
သခင္ႏု ၾကားဝင္မွုကို ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္း လက္ခံသည္သေဘာရွိသည္။

၁၉၄၇ အေျခခံဥေပဒတြင္ ျပဌာန္းထားသည္။
အေျခခံဥပေဒပုဒ္မ ၂၁ (၁) တြင္
(၁) ဗုဒၶသာသနာေတာ္သည္ နိုင္ငံေတာ္၏ နိုင္ငံသား အမ်ားဆုံး ကိုးကြယ္ရာျဖစ္ေသာ ဂုဏ္ထူးဝိေသသ ႏွင့္ ျပည့္စုံသည့္ ဘာသာႀကီးဟု ျပည္ေထာင္စုနိုင္ငံေတာ္က အသိအမွတ္ျပဳသည္။
(၂) နိုင္ငံေတာ္သည္ အစၥလာမ္ဘာသာ၊ခရစ္ယာန္ဘာသာ၊ ဟိႏၵဴဘာသာ၊ နတ္ကိုးကြယ္သည့္ ဘာသာစသည့္ ဘာသာတို့ကို ဤနိုင္ငံဖြဲ႕စည္းပုံအေျခခံဥပေဒ အတည္ျပဳေသာ အခ်ိန္၌ နိုင္ငံေတာ္တြင္ရွိၾကေသာ ဘာသာအခ်ိဳ့ဟူ၍ အသိအမွတ္ျပဳသည္။
ဖဆပလ အစိုးရေခတ္တြင္ ဗုဒၶဘာသာ သာသနာ ေရးေဆာင္ရြက္ခ်က္မ်ား
၁၉၅၀ ႏွင့္ ၁၉၅၁ တြင္ သာသနာေရးဝန္ႀကီးဌာန ဖြဲ႕စည္းျခင္း၊ သံဃာ့ဝိနီစၧယ အက္ဥေပေဒျပဌန္းျခင္း၊ ပါဠိ တကၠသိုလ္ ႏွင့္ ဓမၼာစရ အက္ဥပေဒမ်ားျပဌန္းျခင္း၊ ဗုဒၶသာသနာေကာင္စီ ဖြဲ႕စည္းေပးျခင္းတို့ေတြကိုလုပ္ခဲ့ပါသည္။
ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ဦးႏုသည္ အျခားဘာသာဝင္မ်ားအတြက္ အတိုက္အေလၽွာက္ ေဆာင္ရြက္ေပးသည္။
ေထာက္ပံ့ေၾကးမ်ားကို မည္မၽွေပးမည္ သတ္မွတ္လိုက္ၿပီး သက္ဆိုင္ရာ  ဘာသာေရး အဖြဲ႕ မ်ားကို လူဦးေရအလိုက္ခြဲေဝေပးခဲ့သည္။
ဗာတီကန္ၿမိဳ့ေတာ္မွာ ပုပ္ရဟန္းမင္းႀကီးကို ဂါရဝျပဳၿပီး ခရစ္ေတာ္၏ပုံေတာ္ကားမ်ား၊
ပုပ္ရဟန္းမင္းႀကီး၏ တံဆိပ္ေတာ္မ်ားကို ဦးႏုသည္ ခရစ္ယာန္ မ်ားကို ေဝေပးသည္။
အစၥေရးနိုင္ငံမွာ ျပန္လာၿပီး လက္ဝါးကပ္တိုင္မ်ားႏွင့္ ေဂ်ာ္ဒန္ျမစ္ေရမ်ားကို ခရစ္ယာန္မ်ားသို့ေဝေပးခဲ့သည္။ ကက္သလစ္ ေခါင္းေဆာင္မ်ားအဖြဲ႕ကိုဖြဲ႕ေပးၿပီး ပုပ္ရဟန္းမင္းႀကီးကို ဂါရဝျပဳရန္ အစိုးရ စရိတ္ျဖင့္ ေစလႊတ္သည္။
အလားတူပင္ မြတ္စလင္အဖြဲ႕တစ္ဖြဲ႕ၿပီး မကၠာတြင္ ဝတ္ျပဳရန္ အစိုးရစရိတ္ျဖင့္ ေစလႊတ္ခဲ့သည္။
ကုရ္အာန္က်မ္းစာအုပ္ ကို အာရဗီဘာသာ မွာ ျမန္မာဘာသာတို့ ျပန္ဆိုေရးအတြက္ ေထာက္ပံ့ေၾကးေပးသည္။
ပရိုတက္စတင့္ ခရစ္ယာန္ဂိုဏ္းေပါင္းစုံ ညီလာခံ ကိုယ္စားလွယ္ မ်ားကို သမၼာက်မ္းစာ တစ္အုပ္စီ ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ဦးႏု က လွူဒါန္းသည္။

ဖဆပလ အစိုးရသည္ သာသနာ ေရးတိုးတက္ေဆာင္ရြက္စဥ္မွာပင္ ၁၉၅၁ ဒီဇင္ဘာလ ၂၆ ရက္တြင္ ျပည္သူလႊတ္ေတာ္၌ ပါလီမန္ အမတ္  ေဒၚခင္လွ (ရန္ကုန္ၿမိဳ့မ - ၾကည့္ျမည္တိုင္) က ဗုဒၶဘာသာနိုင္ငံေတာ္ အျဖစ္ အတိအလင္း ေၾကညာ ေပးရန္ေတာင္းဆိုခဲ့သည္။ ဗိုလ္ခင္ေမာင္ (ပဲခူးေက်းလက္- ေျမာက္ပိုင္း) ကေထာက္ခံသည္။
ျပည္ထဲေရး ႏွင့္ သာသနာေရးဝန္ႀကီး ဦးဝင္းက ကန႔္ကြက္ခဲ့သည္။

ဖဆပလ အစိုးရ ဘာသာေရး နဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ သေဘာထား ၁၉၅၄ အထိမေျပာင္းလဲေသးေခ်။
၁၉၅၄ စက္တင္ဘာလ ၂၅ ရက္တြင္ ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ဦးႏုက " အဲသည္ေတာ့ နိုင္ငံေရး အရ မလုပ္မျဖစ္လို့ လုပ္ေနရတဲ့ ကိစၥမ်ိဳးေတြကို သာသနာေရးနယ္ထဲကို ဆြဲမသြင္းဘဲႏွင့္ ဘာသာေရး ႏွင့္ နိုင္ငံေရး ကို တစ္ျခားစီခြဲၿပီး ၾကည့္ၾကဖို့ ကၽြန္ေတာ္ ေလးနက္စြာ ေတာင္းပန္ပါသည္။

၁၉၅၅ ခုႏွစ္ ဒီဇင္ဘာလ ၂၉ ရက္ေန႔တြင္ ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ဦးႏုက ဗမာမြတ္ဆလင္ကြန္ရက္(ဗမက) ကိုဖ်က္သိမ္းရန္ မိန႔္ခြန္းေျပာၾကားရာတြင္
...ဗမကေတြဟာ ဗမာေတြပါ။ မြတ္စလင္ဘာသာ ယူထားတဲ့ ဗမာေတြပါ။ မြတ္စလင္ဘာသာယူထားမို့လို့ သီးျခားဖြဲ႕သင့္တယ္လို့ ခင္ဗ်ားတို့ ကေျပာလာရင္ ဗမာခရစ္ယန္ေတြကလဲဖြဲ႕၊ ဗမာ ဟိႏၵဴ ေတြကလဲဖြဲ႕လာ ၾကလိမ့္မယ္။
ျပည္ေတာ္သာ လုပ္ငန္းေတြျပၿပီး စည္း႐ုံးတာနဲ႔ ဘာသာကိုျပၿပီး စည္း႐ုံးတာက ပိုလြယ္ပါတယ္။
ဘာသာျပၿပီး စည္း႐ုံးတဲ့ အဖြဲ႕အစည္း ေပၚလာရင္ တိုင္းျပည္ အတြက္ မေကာင္းပါ။
ဘာသာေရး ကိုလြတ္လပ္စြာ ကိုးကြယ္နိုင္ေပမဲ့ ဘာသာေရး ညီညြတ္မူမရွိရင္ ဘာသာေရး အဓိက႐ုဏ္း ျဖစ္ၿပီး တိုင္းျပည္ အတြင္း ေသြးေခ်ာင္းစီးပါလိမ့္မယ္။

‌ဗမကေတြထဲမွာရွိတဲ့ အယူသည္း တဲ့လူေတြကို ထိန္းသိမ္း ထားဘို့လဲ အေရးႀကီးပါတယ္။
ဗမက ကို အခ်ိန္မိမဖ်က္သိမ္းနိုင္ရင္ အျခားဘာသာေရး အဖြဲ႕ အစည္း ေတြ မွိုလို့ေပါက္လာၿပီး လြတ္လပ္ေရး ကို ထိခိုက္နိုင္ပါတယ္။
၁၉၄၈ ခုႏွစ္ လြတ္လပ္ေရးရၿပီးကထဲက ဗမက မရွိသင့္ေတာ့ေၾကာင္း ကၽြန္ေတာ္ ေျပာခဲ့ဘူးပါတယ္ ..

ျမန္မာအလင္းသတင္းစာ
၃၀ ဒီဇင္ဘာလ ၁၉၅၅

၁၉၅၅ ခုႏွစ္ ေႏွာင္းပိုင္းတြင္ သံမဏိဦးဝမ္းေမာင္ႏွင့္ သခင္ဘေသာင္း တို့ တည္ေထာင္သည္ လက္ယာလမ္းစဥ္ သမၼတဂိုဏ္း ပါတီျဖစ္သည္ ။
ပါတီ က ဗုဒၶဘာသာ နိုင္ငံေတာ္ ဘာသာအျဖစ္ေထာက္ခံသည္။
ပါတီရဲ့ အင္အား မွာ မေျပာေလာက္ေသာ္လည္း ျပည္သူေတြရဲ့ သေဘာထား ေျပာင္းလဲမွုကို ျပခဲ့သည္။
၁၉၅၄ ခုႏွစ္ တြင္ က်င္းပေသာ
ဆဌသံဂါယာနာတင္ပြဲေနာက္ပိုင္းတြင္ နိုင္ငံေတာ္ ဘာသာ ကိစၥ ပိုျပင္းထန္လာခဲ့သည္။
ဗိုလ္ခ်ဳပ္ ေနဝင္း အိမ္ေစာင့္အစိုးရေခတ္တြင္ လည္း နိုင္ငံေတာ္ ဘာသာကိစၥ ဆက္လက္ ရွိေနသည္။
ဆာအမ္ေအ ဦးေမာင္ႀကီး က "ဗုဒၶဝါဒျပည္သူဆႏၵအဖြဲ႕ခ်ဳပ္ပါတီ တည္ေထာင္ခဲ့သည္။
၁၉၅၉ တြင္ ေက်ာင္းတိုင္ဆရာေတာ္မ်ား အဖြဲ႕ က ဗုဒၶဘာသာ ကို နိုင္ငံေတာ္ ဘာသာအျဖစ္ ျပဌာန္းရန္ ဆႏၵရွိေၾကာင္း ဆုံးျဖတ္ခ်က္ ခ်မွတ္ခဲ့သည္။
တစ္ခ်ိန္တည္း မွာ လူပုဂၢိဳလ္ မ်ားသာပါဝင္ၿပီး နိုင္ငံေရးပါတီ မ်ားႏွင့္ အဆက္အတြယ္ မရွိတဲ့ အဖြဲ႕တစ္ခုေပၚလာၿပီး  ဆက္လက္ ေတာင္းဆိုခဲ့သည္။
အဖြဲ႕ နာယက သည္ သီေပါမင္း ၏ တတိယ သမီးေတာ္၊ အတြင္းေရးမွူး သည္ သီေပါမင္း၏ ေျမးေတာ္သူ ဦးသန႔္ဇင္ျဖစ္သည္။

သန္႔ရွင္း ဖဆပလ ၏ ေရြးေကာက္ပြဲ ေၾကညာစာတမ္း ႏွင့္ လုပ္ငန္း စဥ္မွာ ဗုဒၶဘာသာ ကိုနိုင္ငံေတာ္ဘာသာ အျဖစ္ ျပဌာန္းေပးမည္ ကတိမပါရွိေပ။ သို့ေပမဲ့ လူနည္းစုဘာသာဝင္ေတြနဲ႔ ေဆြးေႏြးၿပီး ဥပေဒၾကမ္း တစ္ခုကို ေရးဆြဲမယ္။ ျပဌာန္းမည္ လို့ ကတိေပးလိုက္သည္။

သန႔္ရွင္းဖဆပလ နိုင္ၿပီး ၁၉၆၀ ဧၿပီလ တြင္ နိုင္ငံေတာ္ဘာသာအႀကံေပးအဖြဲ႕ ကို ဗုဒၶဘာသာဝင္ ၂၁ ဦးနဲ႔ဖြဲ႕လိုက္သည္။

ဗုဒၶဘာသာ ကို နိုင္ငံေတာ္ဘာသာအျဖစ္ ျပဌန္းျခင္း ကိစၥျဖင့္ ၁၉၆၀ ျပည့္ႏွစ္ ေမလ ၁ ရက္ေန႔တြင္ ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ဦးႏု သည္ ခရစ္ယာန္၊ အစၥလာမ္၊ ဟိႏၵဴ ႏွင့္ နတ္ကိုးကြယ္သူ ဘာသာေရး ေခါင္းေဆာင္မ်ားကို ဖိတ္ေခၚ၍ လက္ဖက္ရည္ပြဲျဖင့္ တည့္ခင္းဧည္ခံခဲ့သည္။

အစၥလာမ္ဘာသာဝင္တို့၏ ေခါင္းေဆာင္တစ္ဦးျဖစ္သူ ေမာ္လဝီ ဦးစံရွားက မင္းတုန္းမင္းတရားႀကီးလက္ထက္ ျမန္မာနိုင္ငံအတြင္း ဗလီမ်ားေဆာက္ေပးခဲ့ပုံ။
မကၠာၿမိဳ့တြင္ တိုက္ဇရပ္ႀကီး ေဆာက္ေပးခဲ့ပုံႏွင့္ ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ဦးႏုက ကုရ္အာန္က်မ္းစာကို ျမန္မာဘာသာျပန္ဆိုရန္ေထာက္ပံ့ခဲ့ပုံ စသည့္တို့ကို ကိုးကားၿပီး ဗုဒၶဘာသာကို နိုင္ငံေတာ္ဘာသာ သာသနာ လုပ္ေဆာင္ေသာ္လည္း အစၥလာမ္ ဘာသာဝင္မ်ားသည္ မိမိတို့၏အခြင့္အေရးမ်ားထိခိုက္လိမ့္မည္ဟု စိုးရိမ္ဖြယ္မရွိေၾကာင္း စစ္စစ္အားျဖင့္ အစၥလာမ္ ဘာသာကို ေထာက္ပံ့မွုပို၍ လာလိမ့္မည္ဟုပင္ ေမၽွာ္လင့္ဖြယ္ရာရွိေၾကာင္း အက်ယ္တဝင့္ ရွင္းလင္းေထာက္ခံသည္။

ေမာ္လာနာ မဟာမက္ဟာရွင္ကသာ နိုင္ငံေတာ္ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ဦးႏု၏ လက္ရွိအစိုးရအားယုံၾကည္အားကိုးရင္းစြဲရွိသည့္အေလၽွာက္ ယခုခ်ိန္တြင္ ဗုဒၶဘာသာကိုနိုင္ငံေတာ္ဘာသာျပဳလုပ္ျခင္းမွာအဆင္ေျပမွုရွိေနမည္ဟု ယုံၾကည္ေသာ္လည္း အနာဂတ္အဖို့ အစိုးရတစ္မ်ိဳးေျပာင္းလဲလာသည့္အခ်ိန္အခါမ်ိဳးတြင္ မိမိတို့ ယုံၾကည္ကိုးကြယ္မွုဘာသာမ်ားကို ဂယက္ရိုက္မွုမ်ား ေပၚေပါက္လာမည္ကို စိုးရိမ္ေၾကာင္း ေျပာဆိုသည္။

ဤကဲ့သို့ ေရွးဦးပိုင္းတြင္ အျခားဘာသာဝင္ လူနည္းစုေခါင္းေဆာင္မ်ား သေဘာထားအျမင္မ်ား ေပ်ာ့ေျပာင္းေသာ္လည္း မၾကာမီပင္
အစၥလာမ္ႏွင့္ ခရစ္ယာန္ဘာသာဝင္မ်ား၏ သေဘာထားမ်ားတင္းမွာလာၿပီး ဗုဒၶဘာသာ ကို နိုင္ငံေတာ္ဘာသာအျဖစ္ ျပဌာန္းေရးကိစၥကို ျပင္းထန္စြာ ဆန႔္က်င္ၾကသည္။

ဗုဒၶဘာသာဝင္မ်ား နဲ႔ အျခားဘာသာဝင္မ်ားအၾကား တင္းမွာမူမ်ားျဖစ္ေပၚလာသည္။
တစ္ဖက္ႏွင့္တစ္ဖက္ အေခ်အတင္ ေျပာဆိုမွုမ်ားၾကမ္းတမ္းလာသည္။
ဗုဒၶဘာသာ ဝင္မဟုတ္သည့္ ကခ်င္၊ ခ်င္း တိုင္းရင္းသား တို့၏ အျပင္းအထန္ကန႔္ကြက္ၾကသည္။
ကခ်င္ ျပည္နယ္ တြင္ ၁၉၆၀ ဩဂုတ္လ တြင္ ျမစ္ႀကီးနား ကခ်င္အစိုးရအဖြဲ႕႐ုံး ဝန္းက်င္တြင္ လူ ၁၀၀၀၀ ခန႔္က ဆႏၵျပသည္။

၁၉၆၀ဩဂုတ္ လ ၂၉ တြင္ ျပည္သူလႊတ္ေတာ္ အစည္းအေဝးတြင္ ဒူဝါလဝမ္လီ က အျပင္းထန္ ကန႔္ကြက္ခဲ့သည္။
၁၉၆၀ ျပည္ႏွစ္ ဒီဇင္ဘာလ တြင္ ခ်င္းေရးရာေကာင္စီက နိုင္ငံေတာ္ဘာသာ အစီအစဥ္ ကို ကန႔္ကြက္ေၾကာင္း
ကန႔္ကြက္ေၾကာင္း အဆိုကို ပထစ မတူပီအမတ္ ဦးမင္ထိုးက တင္သြားခဲ့သည္။

နိုင္ငံေရး ပါတီမ်ား အနက္ ပမညတ သာလၽွင္ နိုင္ငံေတာ္ ဘာသာကိစၥကို အစဥ္တစိုက္ အျပင္းအထန္ကန႔္ကြက္ခဲ့သည္။
တိုင္းရင္းသားဘာသာေရး လူနည္းစုေပါင္းစုံမဟာမိတ္အဖြဲ႕
ခ်င္းေရးရာဝန္ႀကီးေဟာင္း
ဦးရာ(လ္)မြန္း
ကခ်င္ အမ်ိဳးသား နမ္ဇာလာ
တိုင္းရင္းသားဘာသာေရး လူနည္းစုေပါင္းစုံမဟာမိတ္အဖြဲ႕ ဥကၠ႒ ဦးသန္းတင္
ထြန္းေန႔စဥ္သတင္းစာ အယ္ဒီတာဦးထြန္းေဝ တို့သည္ က နိုင္ငံေတာ္ ဘာသာျပဳလုပ္မည္ အစီအစဥ္ ကို ကန္ကြက္ေျပာၾကားခဲ့သည္။

အစၥလာမ္ ဘာသာဝင္မ်ားကိုယ္စား ဦးဂနီ ကလည္း ဗုဒၶဘာသာကို နိုင္ငံေတာ္ ဘာသာျပဳလုပ္မည္ဆိုလၽွင္ တိုင္းရင္းသား ဘာသာဝင္ မ်ားကို ထိခိုက္မည့္ ျဖစ္ေၾကာင္း၊ လူနည္းစုဘာသာဝင္မ်ားကို ထိခိုက္မွူရွိပါက ျပည္ေထာင္စုသား အခ်င္းခ်င္း မုန္းတီးၿပီး ပဋိပကၡမ်ား မ်ားျပား လာမည္ျဖစ္ေၾကာင္းေျပာဆိုသည္။

ဘာသာေရး လူနည္းစုမ်ား၏ နိုင္ငံေတာ္ဘာသာ ကန႔္ကြက္ပြဲတြင္ ဗုဒၶဘာသာ ဝင္တစ္ဦးျဖစ္သည့္ ေညာင္ေရႊေစာ္ဘြားႀကီးက သဘာပတိ ေဆာင္ရြက္ ျခင္းမွာမူ ထူးျခားသည္ဟု ဆိုနိုင္သည္။

ဦးႏုသည္ ပထစ ဗုဒၶဘာသာဝင္ အမတ္ေတြ လႊတ္ေတာ္မွ ဗုဒၶဘာသာ ကို နိုင္ငံေတာ္ဘာသာ အျဖစ္ ျပဌန္းရာတြင္ ေထာက္ခံရမယ္။
မေထာက္ခံရင္ ပထစပါတီက အထုတ္ခံရမည္။
ဗုဒၶဘာသာဝင္ မဟုတ္တဲ့ ပထစ အမတ္ေတြ ႀကိဳက္သလို ေနနိုင္တယ္လို ေျပာသံၾကားရေၾကာင္း
ထိုႀကီးမားတဲ့ ကိစၥကို လူအမ်ားစုက ေထာက္ခံအားေပးေနတာကို ဦးႏုက မိမိရဲ့ ပါတီအတြင္း ရဲရဲရင့္ရင့္ စည္းမ်ဥ္း သတ္မွတ္ရမဲ့အစား ေပ်ာ့စီစီ လုပ္တာနဲ႔ ဟိုက ကန႔္ကြက္မယ္၊ ဒီက ဆႏၵျပမယ္ စသည္ျဖင့္ ကဲထက္လာနိုင္ေၾကာင္းကို ဝါရင့္နိုင္ငံေရးသမားႀကီး ဘႀကီးဘေဘ ကေဝဖန္ခဲ့သည္။

နိုင္ငံေတာ္ဘာသာဥပေဒၾကမ္း ႏွင့္ပတ္သက္၍ ဘာသာေရး လူနည္းစုတို့ျပန္မူ။

တိုင္းရင္းသားဘာသာေရး လူနည္းစုေပါင္းစုံမဟာမိတ္အဖြဲ႕ က နိုင္ငံေတာ္ဘာသာဥပေဒၾကမ္းကို လႊတ္ေတာ္တင္သြားမည့္ ေန႔တြင္ လႊတ္ေတာ္အေရွ႕တြင္ လူထူဆႏၵျပပြဲမ်ားလုပ္ရန္ စီစဥ္ခဲ့သည္။
ပဋိပကၡ ျဖစ္စရာအေၾကာင္းေပၚလာနိုင္သျဖင့္ ဘာသာေရး လူနည္းစုေခါင္းေဆာင္ တို့က စိုးရိမ္မကင္းျဖစ္ၾကသည္။
ဦးႏုရဲ့ ပထစ အစိုးရ၏ ဝန္ႀကီးအဖြဲ႕ဝင္ႏွစ္ဦးျဖစ္ၾကေသာ ဦးရာရွစ္ နဲ႔ ဦးဇာရဲလ်န္ တို့သည္ ဆႏၵျပမွုကို မလုပ္ရင္ေဖ်ာင္းဖ်ေျပာဆိုၾကသည္။
ဦးရာရွစ္က မိမိဥကၠဌ ေဆာင္ရြက္ေသာ ဗမာမူဆလင္ အဖြဲ႕ခ်ဳပ္ ဆႏၵျပပြဲမ်ားျပဳလုပ္မည္ မဟုတ္ေၾကာင္း ေၾကညာသည္။
ေၾကညာၿပီး ၁၀ ရက္ခန႔္အၾကာတြင္
မူဆလင္ အဖြဲ႕အစည္း ကိုးဖြဲ႕မွ ကိုယ္စားလွယ္ မ်ားကို ၎၏ေနအိမ္သို့ ဖိတ္ေခၚေတြ႕ဆုံခဲ့သည္။
ဤေတြ႕ဆုံပြဲတြင္ဦးရာရွစ္ က ကန႔္ကြက္ရာတြင္ ဒီမိုကကေရစီေဘာင္ အတြင္းက ပဋိပကၡမ်ားကို ေရွာင္ၾကည္ၿပီး ဗလီဝတ္ျပဳေက်ာင္းမ်ားတြင္ ဝတ္ျပဳဆုေတာင္းျခင္းျပဳ၍ ကန႔္ကြက္မွုမ်ားကိုသာ လုပ္ၾကေစလိုေၾကာင္း၊ လူထု စီတန္း လွည့္လည္မူမ်ား ျပဳလုပ္ရင္ ပဋိပကၡ မ်ား ေတြ႕ၾကဳံ နိုင္သည္ျဖစ္၍ မျပဳလုပ္ေစလိုေၾကာင္း ေမတၱာ ရပ္ခံေျပာၾကားခဲ့သည္။
ယင္းသို့ ေမတၱာ ရပ္ခံခ်က္မ်ားကို
၁။ နိုင္ငံလုံးဆိုင္ရာ မူဆလင္ေက်ာင္းသားသမဂၢ
၂။ တကၠသိုလ္ မူဆလင္ေက်ာင္းသားသမဂၢ
၃။ ေဆးတကၠသိုလ္ မူဆလင္ေက်ာင္းသားသမဂၢ
၄။ အုလ္မာ ပညာရွင္မ်ား အဖြဲ႕
၅။ ရိုဟင္ဂ်ာ မူဆလင္ အဖြဲ႕
၆။ ရခိုင္မြတ္ဆလင္ အဖြဲ႕
၇။ ဗဟို မူဆလင္ အဖြဲ႕ မ်ားမွ ကိုယ္စားလွယ္ မ်ားက လက္ခံခဲ့ၾကသည္။
ဗမက(အသစ္)  ကိုယ္စားလွယ္ မ်ားကမူ မိမိ တို့အဖြဲ႕ က တိုင္းရင္းသား လူနည္းစုမ်ား နဲ႔ ပူးေပါင္းၿပီး ဆႏၵျပမယ္။
တတ္နိုင္သမၽွ ပဋိပကၡ မျဖစ္ေအာင္ ဥပေဒေဘာင္အတြင္း မွ ဆႏၵျပမည္ ျဖစ္ေၾကာင္း ေျပာဆိုၾကတယ္။

နိုင္ငံေတာ္ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ဦးႏုသည္ ၁၉၆၁ ခုႏွစ္ ဩဂုတ္လ ၁၇ ရက္ေန႔တြင္ အေျခခံဥေပဒ ( တတိယျပင္ဆင္ခ်က္) အက္ဥပေဒၾကမ္း ( ဗုဒၶဘာသာ ကို နိုင္ငံေတာ္ ဘာသာအျဖစ္ ျပဌာန္းသတ္မွတ္ေရး) ကို ျပည္သူလႊတ္ေတာ္၌ တင္သြင္းခဲ့သည္။
ဩဂုတ္လ ၂၆ ရက္တြင္ က်င္းပေသာ လႊတ္ေတာ္ႏွစ္ရပ္မွ အေျခခံဥေပဒ ( တတိယျပင္ဆင္ခ်က္)
ပုဒ္မ ၂၁(၁)  ဗုဒၶသာသနာေတာ္သည္ နိုင္ငံေတာ္၏ နိုင္ငံသား အမ်ားဆုံး ကိုးကြယ္ရာျဖစ္သည့္အားေလ်ာ္စြာ နိုင္ငံေတာ္ ဘာသာျဖစ္ေစရမည္အက္ဥပေဒၾကမ္း ကိုေထာက္ခံမဲ ၃၂၄ကန႔္ကြက္မဲ ၂၈ မဲျဖစ္ အတည္ျပဳခဲ့သည္။
၁၉၆၁ ခုႏွစ္ စင္တင္ဘာလ ၁၅ ရက္ေန႔တြင္ ဝန္ႀကီးဦးဘေစာက နိုင္ငံေတာ္ဘာသာသာသနာ ခ်ီးေျမာက္ေထာက္ပံ့ေရး ဥပေဒၾကမ္းကိုတင္သြင္းခဲ့ၿပီ
လႊတ္ေတာ္က အတည္ျပဳခဲ့သည္။

အေျခခံဥပေဒ (စတုတၳျပင္ဆင္ခ်က္)
 ျပည္ေထာင္စုအဖြဲ႕ခ်ဳပ္ (ပထစ) အစိုးရသည္ ဘာသာေရးလူနည္းစုတို့၏ ယုံၾကက္ခ်က္ရရွိေအာင္ အေျခခံဥပေဒ (စတုတၳျပင္ဆင္ခ်က္) အက္ဥပေဒ တင္သြင္းရန္ႀကိဳးပမ္းရာမွာ ပထစအစိုးရႏွင့္ သံဃာတို့ထိပ္တိုက္ရင္ဆိုင္ရသည္။
အေျခခံဥပေဒ (စတုတၳျပင္ဆင္ခ်က္)အက္ဥပေဒ ကို သံဃာေတာ္မ်ား ျပင္းထန္စြာ ဆန႔္က်င္ခဲ့ၾကသည္။
ဝန္ႀကီးးခ်ဳပ္‌ဦးႏုအား ခရစ္ယန္ေခါင္းေဆာင္အခ်ိဳ့က အေျခခံဥပေဒ ပုဒ္မ ၂၀တြင္ မိမိယုံၾကည္ရာ ဘာသာကို လြတ္လပ္စြာယူဆနိုင္ခြင့္၊ လြတ္လပ္စြာကိုးကြယ္နိုင္ခြင့္ ေဖာ္ျပထားးၿပီး လြတ္လပ္စြာ ေဟာေျပာနိုင္ခြင့္ကိုလည္း အေျခခံဥပေဒ ပုဒ္မ ၂၀ တြင္ထည့္သြင္းေပးရန္ေတာင္းဆိုၾကသည္။

တရားေရးဝန္ႀကီးေဒါက္တာ ဧေမာင္က
၁၉၆၁ ခုႏွစ္ စင္တာဘာလ ၁၀ ရက္ေန႔တြင္ အေျခခံဥပေဒ ပုဒ္မ ၂၀ (စတုတၳျပင္ဆင္ခ်က္) ဥပေဒၾကမ္း ကိုေဆြေႏြးရန္ အဆိုတင္သြင္းၿပီး တင္သြင္းရတဲ့အေၾကာင္းကို လႊတ္ေတာ္ တြင္ ရွင္းလင္းတင္ျပရာတြင္
... တိုင္းရင္းသား စစ္စစ္မွန္မွန္ျဖစ္တဲ့ ျမန္မာလူမ်ိဳး၊ ခ်င္း၊ ကခ်င္၊ ကယား၊ အစရွိသည့္လူမ်ိဳးမ်ား ျမန္မာမြစြလင္ လူမ်ိဳး၊ ျမန္မာမြစြလင္ ဆိုတာ ျမန္မာပါဘဲ။ အဲဒီလူမ်ား နဲ႔ ျမန္မာခရစ္ယာန္မ်ား၊ အဲသည္လူေတြအတြက္ တရားသျဖင့္ ကာကြယ္ဖို့ တာဝန္ရွိပါတယ္။
ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ဦးႏုက တရားေရးဝန္ႀကီး ေဒါက္တာဧေမာင္ တင္သြင္းတဲ့ အဆိုကို ေထာက္ခံေဆြးေႏြးသည္။
ဝန္ႀကီး ဦးရာရွစ္ က ျပင္ဆင္ခ်က္တစ္ခုကို တင္သြင္းၿပီး အတည္ျပဳခဲ့သည္။
အေျခခံဥပေဒ ပုဒ္မ ၂၀ (စတုတၳျပင္ဆင္ခ်က္) ႁခြင္းခ်က္အေနနဲ႔ မိဘ နဲ႔ အုပ္ထိန္းသူ၏ စာျဖင့္ ေရးထားေသာ သေဘာတူညီခ်က္ မရွိဘဲ ေက်ာင္းမ်ားတြင္ အသက္မျပည့္ေသးသူကိုမၽွ ၎ မိဘကိုးကြယ္သည့္ ဘာသာ မဟုတ္တဲ့ မည္သည့္ ဘာသာကိုမၽွသင္ၾကားမျပဳရ။
၁၉၆၁ ခုႏွစ္တြင္
အေျခခံဥပေဒ ပုဒ္မ ၂၀ (စတုတၳျပင္ဆင္ခ်က္)အက္ဥပေဒ တြင္
 လြတ္လပ္စြာယူဆနိုင္ေသာအခြင့္ေရး၊ လြတ္လပ္စြာကိုးကြယ္နိုင္ေသာအခြင့္အေရး ဆိုတည့္ စကားရပ္အစား
လြတ္လပ္စြာယူဆနိုင္ေသာအခြင့္ေရး၊
လြတ္လပ္စြာကိုးကြယ္နိုင္ေသာအခြင့္အေရး
 လြတ္လပ္စြာသင္ၾကားနိုင္ေသာ အခြင့္အေရး ဆိုသည့္ စကားရပ္ကို တည့္သြင္းရမည္ျဖစ္သည္ ။

အေျခခံဥပေဒ ပုဒ္မ ၂၀ (စတုတၳျပင္ဆင္ခ်က္)အက္ဥပေဒၾကမ္း (ျပင္ဆင္ထားသည့္အတိုင္း) ျပည္သူလႊတ္ေတာ္မွာ ကန႔္ကြက္သူမရွိဘဲ အတည္ျပဳလိုက္ပါသည္။

ေျမာက္ဥကၠလာပ ဗလီအေရးအခင္း

အေျခခံဥပေဒ စတုတၳျပင္ဆင္ခ်က္ အက္ဥပေဒကို အတည္ျပဳၿပီးေနာက္ တစ္လခန႔္ အၾကာတြင္ ေျမာက္ဥကၠလာပ ဗလီအေရးခင္းျဖစ္ခဲ့ပါသည္။
ပထစ အစိုးရလက္ထက္ လူဦးေရ အလိုက္ ဗလီ သုံးခု ေဆာက္လုပ္ရန္ ခြင့္ျပဳခဲ့သည္။
သံဃာေတာ္မ်ားက တဲအိမ္ဖ်က္သိမ္းစဥ္က ဓမၼာ႐ုံ မ်ားဖ်က္သိမ္းခံကျခင္းေၾကာင့္ အစားထိုးေပးျခင္းသာျဖစ္သည္။
ဗလီေျမေနရာေပးရျခင္းမွာ အေၾကာင္းမရွိဘဲေပးရျခင္း ျဖစ္သည္ဟု မေက်မနပ္ျဖစ္ၾကသည္။
ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းမ်ားကို ေပ၄၀ ေပ၆၀ ဘဲေပးၿပီး ပလီေျမကြက္ကို ေပ ၈၀ ေပ ၁၀၀ ေပးလို့မေက်မနပ္ျဖစ္ၾကသည္။ ဗုဒၶဘာသာ ေက်ာင္းမ်ားကို ၿမိဳ့ျပင္မွာ ထုတ္ထားၿပီး အျခားဘာသာေရးေက်ာင္းမ်ားကို လူေနရပ္ကြက္အတြင္းမွာ ေနရခ်ထားေပးျခင္းကိုလည္း
သံဃာေတာ္မ်ား မေက်မနပ္ျဖစ္ခဲ့သည္။
ဤအေၾကာင္းအရာမ်ားေၾကာင့္ ၿမိဳ့သစ္ သံဃာေတာ္မ်ားက အျပင္းအထန္ဆႏၵျပ၍ ကန႔္ကြက္ၾကသည္။
၁၉၆၁ ေအာက္တိုဘာလ ၂၉ ရက္တြင္ ေျမာက္ဥကၠလ တြင္ ဗလီေဆာက္ခြင့္ျပဳျခင္းကိစၥ နဲ႔ သံဃာအပါး ၂၀၀ေက်ာ္၏ ကန႔္ကြက္မူကို ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ဦးႏုအိမ္ေရွ႕တြင္ က်င္းပခဲ့သည္။
ျပည္ထဲေရး ဝန္ႀကီး ေဒါက္တာဧေမာင္နဲ႔ ေတြ႕ဆုံ ေဆြးေႏြးခဲ့ၿပီး ေတာင္းဆိုခ်က္မ်ားကို မလိုက္ေလ်ာနိုင္ေၾကာင္းေျပာဆိုၿပီး ၿငိမ္းခ်မ္းစြာ လူစုခြဲၾကရန္ ေမတၱာရပ္ခံခဲ့သည္။

ေအာက္တိုဘာလ ၂၉ ရက္ည အခ်ိန္တြင္ သံဃာေတာ္ အပါး ၅၀ခန႔္သည္
ေျမာက္ဥကၠလပ ေဆာက္လုပ္ဆဲ ဗလီတစ္ခုကို ဝင္ေရာက္သိမ္းပိုက္ခဲ့သည္။
နံနက္ ၂ နာရီ ခန႔္တြင္ ေဒါက္တာဦးဧေမာင္၏ ႐ုပ္အေလာင္းပုံသဏၭန္ျပဳလုပ္၍ မီးရွို့ခဲ့သည္။
ေနာက္ရက္တြင္ ရဲမ်ားက သံဃာေတာ္မ်ား ပလီအထဲဝင္ျခင္းက ဥပေဒ ခ်ိဳးေဖာက္ျခင္း ျဖစ္၍ ဗလီ ထဲမွာ ထြက္ခြာေပးဖို့ ေမတၱာရပ္ခံခဲ့သည္။
သံဃာေတာ္မ်ားက ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ နဲ႔ေတြ႕ဆုံခြင့္ ႏွင့္ ထိုအခ်ိန္အတြင္း ဗလီ ေဆာက္လုပ္ျခင္းကို ရပ္ဆိုင္းထားရမည္ျဖစ္ေၾကာင္းေတာင္းဆိုခဲ့သည္။
ဤအေရးအခင္းသည္ ဗုဒၶဘာသာ အစၥလာမ္ဘာသာေရး အဓိက႐ုဏ္း ျဖစ္ပြားနိုင္သျဖင့္ အစၥလာမ္ေခါင္းေဆာင္တို့က အစၥလာမ္ဘာသာဝင္အေပါင္းတို့အား စိတ္ရွည္ၾကရန္ႏွင့္ ျပသနာကို ၿငိမ္းခ်မ္းစြာ ေျဖရွင္းနိုင္ေရးအတြက္ ဆုေတာင္းၾကရန္ ေမတၱာရပ္ခံသည္။
ျပည္ထဲေရး ဝန္ႀကီး က ဗလီေဆာက္လုပ္ေရး အစီအစဥ္ တရားမၽွတ၍ ျပန္ရင္ အေၾကာင္းမရွိဟု ေၾကာ္ျငာခ်က္ထုတ္သည္။
ဆက္လက္၍ ျပည္ထဲေရး ဌာနသည္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ႀကီး(ေနဝင္း အိမ္ေစာင့္)အစိုးရ လက္ထက္ ခ်မွတ္ခဲ့ေသာ ဓမၼ႐ုံမ်ား၊ဗလီမ်ား၊ခရစ္ယာန္ႏွင့္ ဟိႏၵဴဘုရားရွိခိုး ေက်ာင္းမ်ားအတြက္ ခ်မွတ္ထားေတာမူမ်ား အတိုင္းေဆာင္ရြက္ျခင္းျဖစ္ေၾကာင္းေဖာ္ျပထားသည္။
***
ဘာသာေရး အေဆာက္အဦးအတြက္ခ်မွတ္ထားေသာမူမ်ားမွာ

(၁) ဓမၼာ႐ုံႏွင့္ စာဘက္အသင္းမ်ား ရပ္ကြက္အသီးသီးတြင္ ေျမေနရာခ်ထားေရးေကာ္မတီ နဲ႔ ႀကံခိုင္ေရးတို့က ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ရန္။

(၂) အျခားဘာသာေရးဆိုင္ရာတို့၏ ဘုရားရွိခိုးေက်ာင္း ႏွင့္ ဗလီမ်ားအတြက္ ေျမေနရာမ်ား သတ္မွတ္ေပးရာတြင္ ၎ဘာသာကိုးကြယ္သူမ်ား၏ လူဦးေရစာရင္းကို ေကာက္ယူၿပီး သင့္ေတာ္မည့္ေနရာတြင္ ၿမိဳ့ျပစီမံကိန္းအရာရွိက ေျမကြက္သတ္မွတ္ေပးရန္။

(၃) ရန္ကုန္ၿမိဳ့တြင္းမွ ဖ်က္သိမ္းခဲ့ေသာ အစၥလာမ္ဗလီ၊ ဘာသာေရးေက်ာင္းမ်ား ဖ်က္သိမ္းစဥ္က ပါလာခဲ့ေသာ ဧည့္ခံေစာင့္ေရွာက္ေရးေကာ္မတီက ေျမေနရာခ်ထားေရးေကာ္မတီႏွင့္ ႀကံခိုင္ေရး အဖြဲ႕တို့ ညိနိုင္းေဆာင္ရြက္ရန္တို့ျဖစ္သည္။
၁၉၆၁ နိုဝင္ဘာလ ၁ရက္ေန႔ညတြင္
ေျမာက္ဥကၠလာပရွိ ပလီအတြင္းသို့ သံဃာေတာ္မ်ား ဝင္ေရာက္ဆႏၵျပျခင္းကိစၥႏွင့္ ပတ္သတ္၍ အစၥလာမ္ေကာင္စီဗဟိုအလုပ္အမွုေဆာင္မ်ားႏွင့္ ဘာသာေရးဆိုင္ရာကိုယ္စားလွယ္မ်ား အစည္းအေဝးက်င္းပ၍ ျပသနာကို ေျပလည္ေအာင္ ေအးခ်မ္းသည့္နည္းလည္းျဖင့္ ေဆာင္ရြက္ သြားရန္ ဆုံးျဖတ္ခ်က္ ခ်မွတ္ခဲ့သည္။
တရားဥပေဒအရေဆာင္ရြက္ရန္ ေခတၱ ယာယီေကာ္မတီဖြဲ႕စည္းရန္၊
နိုင္ငံေတာ္အစိုးရက အလ်င္အျမန္ ဖယ္ရွားမေပးနိုင္ပါက သက္ဆိုင္ရာအစၥလာမ္ဘာသာေရးအဖြဲ႕မ်ားႏွင့္ ဒီမိုကေရစီေဘာင္အတြင္းမွာ စု႐ုံးကာ အေရးယူေဆာင္ရြက္ရန္ ႀကိဳးစားၾကမည္ ျဖစ္ေၾကာင္း အမ်ားသေဘာတူ ဆုံးျဖတ္ၾကသည္။ ။
ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ဦးႏုက ဆႏၵျပေနေသာသံဃာေတာ္မ်ား သီတင္းသုံး ေနထိုင္တဲ့ ေက်ာင္းထိုင္ ဆရာေတာ္ႀကီးမ်ားထံ ၾကားဝင္ေဆာင္ရြက္ေပးပါရန္ ေလၽွာက္ထားပန္ၾကားသည္။
ေက်ာင္းထိုင္ ဆရာေတာ္ႀကီးမ်ား ဖ်န္ေျဖေပးမူေၾကာင့္ ဆႏၵျပသံဃာေတာ္မ်ားက အစိုးရက ေျမာက္ဥကၠလာပ ရွိ ေဆာက္လုပ္ဆဲ ဗလီ ႏွစ္ခုကို ဆက္မေဆာက္ေစဘဲ ခ်ိပ္ပိတ္ ရပ္ဆိုင္းေပးလၽွင္ ေျမာက္ဥကၠလာပ (က) ရပ္ကြက္ အတြင္းရွိ ဗလီေဆာက္လုပ္ျခင္းကို သေဘာတူမည္ျဖစ္ေၾကာင္း သံဃာေတာ္မ်ားက အစိုးရထံ တင္ျပသည္။
သို့ရာတြင္ အစိုးရ ဘက္က မည္သည့္ ဆုံးျဖတ္ခ်က္ မူ မခ်မွတ္သျဖင့္ ဆႏၵျပ သံဃာေတာ္မ်ားက ၎တို့၏ တင္ျပခ်က္မ်ားကို ျပန္လည္ ႐ုပ္သိမ္းသြားခဲ့သည္။
ေက်ာင္းထိုင္ဆရာေတာ္ႀကီးမ်ားက မိမိတို့အေနနဲ႔ သံဃာေတာ္မ်ား ဗလီမွာ ထြက္ခြာသြားေအာင္ ႀကိဳးပမ္းမူ မေအာင္ျမင္ ေၾကာင္းကို ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ဦးႏု ထံ အေၾကာင္းၾကားခဲ့သည္။

၁၉၆၁ နိုဝင္ဘာလ ၁၃ ရက္ေန႔ညတြင္ ဗလီထဲ၌ ဆႏၵျပ ေနေသာ သံဃာမ်ားကို ရဲက လာေရာက္ဖမ္းဆီးရာမွာ သံဃာေတာ္မ်ားႏွင့္ လူထူ ၁၅၀၀ ခန႔္ႏွင့္အတူ ေဆာက္လုပ္ဆဲဗလီ ကို ဖ်က္ဆီးလိုက္သည္။
အျခားဗလီတစ္ခုကိုလည္း မီးရွို့ၾကသည္။
ရဲ့လူထူ ပဋိပကၡ ျဖစ္ရာမွ အစၥလာမ္ဘာသာဝင္ ႏွစ္ဦး၊ ဗုဒၶဘာသာ ႏွစ္ဦး ေသဆုံးၿပီး အရပ္သားငါးဦး ျပင္းထန္စြာ ဒဏ္ရာရသြားသည္။

သံဃာ ၉၃ပါး၊ အရပ္သား ၃၉၁ ဦး အဖမ္းခံရၿပီး နံနက္ ၄ နာရီ တြင္ ၿငိမ္ဝပ္ပိျပားေရးအတြက္ ပုဒ္မ ၁၄၄ ထုတ္ကာ ျပည္ေစာင့္ရဲကို အာဏာလြဲေပးလိုက္သည္။
ေနာက္တစ္ရက္တြင္ ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ဦးႏုက ဗလီသုံးလုံးကို အစိုးရ က ဆက္လက္ထိန္းသိမ္းထားပါမည္။
သံဃာေတာ္မ်ားနဲ႔ လူမ်ားကို စစ္ေဆး၍ လႊတ္ေပးပါမည္။
အဓိက႐ုဏ္းျဖစ္ေအာင္ လုပ္လၽွင္မူ တရားဥေပဒ နဲ႔ အေရးယူရမည္ျဖစ္ေၾကာင္း ေက်ာင္းထိုင္ဆရာေတာ္ႀကီးမ်ားကို ေလၽွာက္ထားခဲ့ပါသည္။

----------------------------
အထက္ပါအေၾကာင္းအရာေတြကို နည္းနည္းသုံးသပ္ရရင္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္သည္ ဘာသာေရး ႏွင့္ နိုင္ငံေရး ကိုသီးသန႔္ကိုခြဲထားပါသည္။
ၿဗိတိသၽွ အစိုးရ ကလည္း ျမန္မာျပည္သူလူမ်ားစုရဲ့သေဘာထားကိုလည္း လက္ခံက်င့္သုံးတဲ့သေဘာရွိတယ္။
ငါလက္ကလြတ္ရင္ၿပီးေရာသေဘာမထားဘူး။
ဦးႏုသည္ ပထမအပိုင္းမွာ သီးသန႔္ခြဲထားေသာ္လည္း ေနာက္ပိုင္းတြင္ ဘာသာေရး ကိုအသုံးခ်ခဲ့တယ္။
သူရဲ့ၿပိဳင္ဘက္ေတြက စစ္တပ္၊ ဆိုရွယ္လစ္အုပ္စု လက္ယာအုပ္စု ေတြအားကိုးနဲ႔ ဦးႏုကို ယွဥ္လာတာရယ္၊ ျပည္သူဖိအားေတြရယ္ေၾကာင့္ကလည္း ပါမယ္တင္တယ္။
ျပည္သူအားကို ယူၿပီး အတိုက္အခံေတြကို နိုင္ေအာင္လုပ္ခဲ့တယ္။
(ဦးႏုက ဖဆပလ တပ္ေပါင္းစုမွာ
ေက်ာင္းသားသမဂၢရယ္ တို့ဗမာအစည္းအ႐ုံး ေတြျဖစ္ခဲ့ဘူးတာ ကလြဲရင္ ေနာက္ခံပါတီ၊အသင္းအဖြဲ႕၊လက္နက္ကိုင္တပ္မရွိတဲ့သူပါ။)
ဖဆပလ ေခတ္မွာ ျမန္မာ(ဗမာ)မြတ္စလင္ေတြကို ဗမာ အေနနဲ႔ ဆက္လက္ အသိအမွတ္ျပဳထားတာကိုေတြ႕မိတယ္။
တတိယျပင္ဆင္ခ်က္ ကို ေထာက္ခံခဲ့သည္ သူေတြသည္ စတုတၳျပင္ဆင္ခ်က္က ကန႔္ကြက္ရာတြင္ တတိယျပင္ဆက္ခ်က္ကန႔္ကြက္တယ္လူ ေတြထက္ ပိုျပင္းထန္ခဲ့သည္။
လႊတ္ေတာ္အမတ္ေတြ အျပင္မွာ တိုက္ပုံေတာင္မဝတ္ရဲေအာင္ ကန႔္ကြက္ခဲ့သည္ ကိုေတြ႕ရသည္။

ၿမိဳ့သစ္ စီမံကိန္း မွာ လည္း ဘုန္းေတာ္ႀကီး ေက်ာင္း နဲ႔ အျခားဘာသာ အေဆာက္အဦးေတြရဲ့ ေျမတည္ေနရာ ကို လာယွဥ္ေျပာျပေနတာက ဘုန္းေတာ္ႀကီးေက်ာင္းေတြရဲ့ စည္းကမ္းခ်က္ေတြ၊ ဘာသာေရး အယူအဆ ေတြကို မသိတာေတြေပၚလြင္ပါတယ္။
တစ္ျခားဘာသာေတြက လူေနရပ္ကြက္ လူစည္ကားထဲမွာ ဘာသာေရးအေဆာ္အဦးေတြကို ဘဲေဆာက္ရပါတယ္။
ၿမိဳ့အဝင္၊ၿမိဳ့အစြန္၊စိတ္ၿငိမ္ေနရယေတြမွာ တည္ေဆာက္တဲ့ ဘာသာေတြမဟုတ္ပါဘူး။
ေျမာက္ဥကၠလပ ဖ်က္ဆီးခံရတဲ့ပလီေတြက ၁၉၆၁ ကေန အခုခ်ိန္ထိ အစိုးရ ထိန္းသိမ္းထားပါသည္။
Thuyazaw Annawar

ျမန္မာ့နိုင္ငံေရးသမိုင္းစာအုပ္မွ ေကာက္ႏုတ္တင္ျပပါသည္။

https://www.facebook.com/100011122213454/posts/1023938617986869/