ေရွးေဟာင္းသုေတသန အေထာက္အထားမ်ားအရ ဗုဒၶ မပြင့္ထြန္းမီ ႏွစ္ေပါင္း ၂၅၀၀ (3000 BC) ခန႔္ကပင္ အိႏၵိယနိုင္ငံ အိႏၵဳျမစ္ဝွမ္းေဒသ (ယေန႔ေခတ္ Harappā ႏွင့္ Mohenjo Dāro ရြာ အနီးေဒသမ်ား)တြင္ ၿမိဳ့ျပ ယဥ္ေက်းမွု ထြန္းကားခဲ့သည္။ သို့ေသာ္ ထိုေဒသတြင္ ေနထိုင္ခဲ့ၾကသူမ်ားသည္ အာရိယန္ (Aryan) လူမ်ိဳးမ်ား မဟုတ္ၾက။ ယင္းေဒသႏွင့္ ကုန္သြယ္ေရး အဆက္အဆံရွိခဲ့သည့္ ဆူေမးရီယန္း (Sumerian) မွတ္တမ္းမ်ားတြင္ Meluhha ဟုေဖာ္ျပေသာ လူမ်ိဳးမ်ား ျဖစ္သည္။ တဖန္ ယင္း Meluhha ဆိုသူမ်ားသည္ အာရိယန္တို့က Mleccha (ပါဠိဘာသာျဖင့္ မိလကၡ) ဟုေခၚေသာ “တိုင္းတပါးသား အရိုင္းအစိုင္း” လူမ်ိဳးမ်ားပင္ ျဖစ္သည္ဟု အခ်ိဳ့က ယူဆၾကသည္။
စင္စစ္အားျဖင့္ 1700 BC ခန႔္တြင္မွ အိႏၵဳျမစ္ဝွမ္းေဒသသို့ စတင္ ဝင္ေရာက္လာခဲ့ၾကေသာ အာရိယန္ လူမ်ိဳးမ်ားသည္သာ အိမ္ေျခအတည္တက် မရွိဘဲ၊ ျမင္းအုပ္၊ သိုးအုပ္၊ ဆိတ္အုပ္မ်ားျဖင့္ ေရၾကည္ရာ ျမက္ႏုရာ လွည့္လည္သြားလာ ေနထိုင္ခဲ့ၾကေသာ လူမ်ိဳးမ်ား ျဖစ္ေလသည္။ အိႏၵဳျမစ္ဝွမ္းသို့ အာရိယန္လူမ်ိဳးမ်ား တစ္သုတ္ၿပီး တစ္သုတ္ဝင္ ေရာက္လာၿပီး ဌာေန ၿမိဳ့ျပမ်ားအား တိုက္ခိုက္ ဖ်က္ဆီးလိုက္ၾက၍ မူလကထြန္းကားခဲ့ေသာ ၿမိဳ့ျပယဥ္ေက်းမွု ဆိတ္သုန္းသြားခဲ့သည္။
အာရိယန္တို့ အိႏၵဳျမစ္ဝွမ္းေဒသသို့ ေရာက္ရွိလာၿပီး ရာစုႏွစ္ ႏွစ္ခု သုံးခုၾကာမွ ေဝဒက်မ္းမ်ားအား ေရးဖြဲ႕သီကုံးခဲ့ၾကျခင္း ျဖစ္သည္။ ထိုေဝဒက်မ္းမ်ားတြင္ အိႏၵဳျမစ္ဝွမ္းေဒသအား ျမစ္ ၇-စင္း စီးဆင္းရာေဒသ သတၱသိႏၶဳ (Sapta Sindhu) ဟု မွတ္တမ္း တင္ခဲ့ၾကသည္။
ေဝဒေခတ္ေႏွာင္းပိုင္း ေရာက္ေသာအခါ အာရိယန္တို့သည္ မဇၩိမေဒသ ယမုံနာႏွင့္ ဂဂၤါျမစ္ဝွမ္းလြင္ျပင္ဆီသို့ ထပ္မံ ေျပာင္းေရႊ႕လာၾကျပန္သည္။ မဇၩိမေဒသအား အာရိယန္တို့၏ ေနရာေဒသ (အာရိယာဝတၱ) ဟု ေခၚေဝၚခဲ့ၾကသည္။
အုပ္စုအလိုက္ လွည့္လည္ သြားလာေနၾကေသာ ထိုမ်ိဳးႏြယ္စုမ်ားအား “ဂါမ” ဟုေခၚရာမွ ေနာင္တြင္ ယင္းလူမ်ိဳးစုတု့ိ စုေဝးစတည္းခ်ရာ အရပ္ေဒသမ်ားအားလည္း “ဂါမ” ဟုပင္ ေခၚေဝၚ သုံးစြဲေလသည္။ ေနာင္တြင္ ေနရာအတည္တက် ေနထိုင္လာၾကေသာ အခါအတြင္လည္း ရြာမ်ားအား “ဂါမ” ဟုပင္ ဆက္လက္ေခၚၾကသည္။ ဤသို့ျဖင့္ အာရိယန္တို့သည္ အိႏၵဳျမစ္ဝွမ္းႏွင့္ ဂဂၤါျမစ္ဝွမ္းေဒသမ်ားတြင္ ၿမိဳ့ရြာတိုင္းနိုင္ငံမ်ား ထူေထာင္ကာ ၿမိဳ့ျပယဥ္ေက်းမွု ျပန္လည္ထြန္းကာ လာခဲ့ျပန္သည္။
🔹 ဂါမ၊ နိဂမ၊ နဂရ၊ ဇနပဒ
လူေန ထူထပ္မွုႏွင့္ စီးပြားေရး နိုင္ငံေရးအရ အခ်က္အျခာက်မွု စသည္တို့ အလိုက္ ေက်းရြာ ၿမိဳ့ျပ တိုင္းနိုင္ငံမ်ားဟူ၍ ခြဲျခားထားရာ၊ ပါဠိဘာသာျဖင့္ ဂါမ၊ နိဂမ၊ နဂရ၊ ဇနပဒဟု ေလးဆင့္ခြဲ၍ ေဖာ္ျပေလ့ရွိသည္ (မ-၁-၁၉၅၊ ဝနပတၳသုတ္ )။
အထက္တြင္ ဆိုခဲ့သည့္အတိုင္း ေရၾကည္ရာျမက္ႏုရာ လွည့္လည္ သြားလာသူတို့ ေခတၱ စတည္းခ်ရာ ဂါမသည္ ၿမိဳ့ျပယဥ္ေက်းမွုျပန္လည္ ထြန္းကားလာျခင္း၏ အစျဖစ္သည္။ ျမန္မာဘာသာျဖင့္ “ရြာ” ဟုျပန္ေလ့ရွိသည္။ ကုန္သည္တို့ ေလးလထက္ အလြန္ စခန္းခ်ရာ အရပ္ကိုလည္းေကာင္း၊ လူေနအိမ္ေျခ တစ္လုံး ႏွစ္လုံးမၽွ ရွိလၽွင္လည္းေကာင္း ဂါမဟုပင္ ေခၚနိုင္ေၾကာင္း ပါရာဇိကဏ္ပါဠိေတာ္ (ဝိ.၁.၉၂) တြင္ ေဖာ္ျပထားသည္။ နဠကာရဂါမ (က်ဴထရံ ယက္လုပ္ေသာရြာ)၊ အာရာမိကဂါမ (ဥယ်ာဥ္ လုပ္သားတို့ ေနေသာရြာ)၊ ေလာဏကာရဂါမ (ဆားခ်က္သူတို့ ေနေသာရြာ) စသျဖင့္ အသက္ေမြးမွု တူရာလူတို့ စုေဝး ေနထိုင္ၾကသည္မ်ားရွိသကဲ့သို့၊ စ႑ာလဂါမ၊ ျဗာဟၼဏဂါမ စသျဖင့္ အမ်ိဳးဇာတ္တူရာ စုေဝးေနထိုင္ၾကေသာ ရြာမ်ားလည္း ရွိသည္။
ကုန္ကူးသန္း ေရာင္းဝယ္ရာေဈး ရွိသည့္ ရြာႀကီး (သို့မဟုတ္ ၿမိဳ့ငယ္) အား နိဂမဟု ေခၚသည္။ နိဂုံ၊း ရြာႀကီးစသျဖင့္ ျမန္မာဘာသာ ျပန္ေလ့ရွိ၍၊ market-town (ေဈးၿမိဳ့) ဟု အဂၤလိပ္ဘာသာ ျပန္ၾကသည္။ ကုန္သည္မ်ား၊ လက္သမားစေသာ လက္မွုပညာသည္မ်ာ၊ ကုန္သည္မ်ား စုေဝးေနထိုင္ကာ အသက္ေမြးဝမ္းေၾကာင္းရာ ေနရာဌာန ျဖစ္သည္။
နိဂုံးထက္ပိုႀကီး၍ ခံတပ္ၿမိဳ့ရိုးရွိေသာ ၿမိဳ့တို့အား နဂရဟု သတ္မွတ္သည္။ အရြယ္အစားေသးငယ္သည့္ ခံတပ္ၿမိဳ့မ်ားအား “နဂရ”ဟု မေခၚဘဲ “နဂရက”ဟု ေခၚေလ့ရွိၿပီး၊ ၿမိဳ့ႀကီးမ်ားအား “မဟာနဂရ” ဟုေခၚသည္။ စမၸာ၊ ရာဇၿဂိဳဟ္၊ သာဝတၳိ၊ သာေကတ၊ ေကာသမၺီ၊ ဗာရာဏသီတို့သည္ ဗုဒၶလက္ထက္က ထင္ရွားေသာ ၿမိဳ့ႀကီးမ်ား ျဖစ္၏ (ဒီ.၂.၂၁၀။ မဟာပရိနိဗၺာနသုတ္)။ နာဂရကို ေယဘုယ်အားျဖင့္ “ၿမိဳ့”ဟု ဘာသာျပန္ေလ့ ရွိေသာ္လည္း၊ စမၸာနဂိုရ္၊ သကၤႆနဂိုရ္စသျဖင့္ ပါဠိသက္ျဖင့္ “နဂိုရ္” ဟုလည္းေကာင္း၊ သာဝတၳိျပည္၊ ရာဇၿဂိဳဟ္ျပည္စသျဖင့္ မင္းနန္းစိုက္ရာ “ျပည္” ဟုလည္းေကာင္း သုံးစြဲေလ့ရွိသည္။ နဂရကဲ့သို့ပင္ ခံတပ္ၿမိဳ့ရိုးရွိေသာ ၿမိဳ့မ်ားအား “ပုရ” ဟုလည္း ေခၚသည္။ ပုရသည္ ကာကြယ္ေရးအတြက္ အခ်က္အျခာျဖစ္ေသာ ခံတပ္ၿမိဳ့မ်ားျဖစ္၍ ၿမိဳ့ရိုးအတြင္း၌သာ လူေနၾကသည္။ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး၊ စီးပြားေရးအရ အခ်က္အျခာက်၍ ၿမိဳ့ရိုးအတြင္း အျပင္ပါလူေနထိုင္ေသာ ၿမိဳ့မ်ားအား နဂရဟု ေခၚသည္။ “ပုရ” ဟူေသာ အသုံးအႏွုံးသည္ ေဝဒေခတ္က ထင္ရွားခဲ့၍၊ နဂရဟူေသာ အသုံးႏွုံးသည္ ေနာင္မွ ေပၚေပါက္လာေသာ ေဝါဟာျဖစ္သည္။
“ဇနပဒ” သည္ မူရင္းအဓိပၸါယ္အရ တူရာရာ လူမ်ိဳးစုမ်ား စုေဝးအေျခခ်ေနထိုင္ရာ အရပ္ေဒသ ျဖစ္ေသာ္လည္း၊ ေနာင္တြင္ နိုင္ငံေရး အုပ္ခ်ဳပ္ေရးအရ ၾသဇာသက္ေရာက္သည့္ တိုင္းနိုင္ငံ (ရ႒) ဟူေသာ အဓိပၸါယ္ျဖင့္ ေခၚေဝၚသုံးစြဲသည္။ ျမန္မာဘာသာတြင္ “ဇနပုဒ္” ဟူေသာ ပါဠိသက္ ေဝါဟာရအား “ေက်းလက္ေတာရြာ၊ ရြာငယ္”ဟူေသာ အဓိပၸါယ္ျဖင့္ ေခၚေဝၚ သုံးစြဲေလ့ရွိၾကေသာ္လည္း၊ ပါဠိစာေပမ်ားမွ ဇနပဒသည္ ဂါမ၊ နိဂမ၊ နဂရတို့ထက္ ပိုမိုက်ယ္ဝန္းေသာ တိုင္းနိုင္ငံကို ဆိုလိုပါသည္။ ဗုဒၶေခတ္တြင္ ထင္ရွားေသာ တိုင္းႀကီး (မဟာဇနပဒ) ၁၆-တိုင္းရွိေၾကာင္း အဂၤဳတၱရနိကာယ္ (အံ.၃.၇၁၊ ဥေပါသထသုတ္) စေသာ သုတၱန္မ်ားတြင္ ေဖာ္ျပထားသည္။
၁။ အဂၤ
၂။ မဂဓ
၃။ ကာသိ
၄။ ေကာသလ
၅။ ဝဇ္ဇီ
၆။ မလ္လ
၇။ ေစတိ
၈။ ဝံသ
၉။ ကု႐ု
၁၀။ ပဥၥာလ
၁၁။ မစ္ဆ (မဇ္ဈ)
၁၂။ သူရသေန
၁၃။ အဿက (*)
၁၄။ အဝန္တိ (*)
၁၅။ ဂႏၶာရ (*)
၁၆။ ကေမၺာဇ (*)
ဒီဃနိကာယ္ ဇနဝသဘသုတ္တြင္ တိုင္းနိုင္ငံမ်ားအား (ဒီ.၂.၂၇၃) တြင္ ရတနာသုံးပါးအား ၾကည္ညိဳၾကေသာ တိုင္းနိုင္ငံသားမ်ားအား ေဖာ္ျပရာတြင္ တိုင္းႀကီး ၁၆-တိုင္းအနက္ (*သေကၤတျပထားသည့္) ေနာက္ဆုံး ၄-တိုင္းအား ခ်န္လွပ္၍ က်န္တိုင္းႀကီး ၁၂-တိုင္းကိုသာ ေဖာ္ျပထားသည္ကို ေတြ႕ရ၏။
အႆက၊ အဝႏၲိ၊ ဂႏၶာရ၊ ကေမၺာဇတိုင္းတို့သည္ မဇၩိမေဒသ၏ ျပင္ပ (ပစၥႏၲိမ ဇနပဒ) တြင္ တည္ရွိသည္ ဆိုေသာ္လည္း၊ မဇၩိမေဒသႏွင့္ ကုန္ကူးသန္းေရာင္းဝယ္ ဆက္ဆံေနၾကေလသည္။
မဇၩိမေဒသ၏ ေျမာက္ပိုင္းရွိ ဂႏၶာရႏွင့္ ကေမၺာဇတိုင္းတို့သည္ ေျမာက္ပိုင္း ကုန္သြယ္ေရး လမ္းေၾကာင္း (ဥတၱရာပထ) ေပၚတြင္ တည္ရွိ၍ ဥတၱရာပထ တိုင္းနိုင္ငံမ်ားဟု ေခၚေလ့ရွိသည္။
ထို့အတူပင္ မဇၩိမေဒသႏွင့္ ေတာင္ပိုင္း ကုန္သြယ္ေရး လမ္းေၾကာင္း (ဒကၡိဏာပထ) ဆက္သြယ္ထားေသာ အႆက၊ အဝႏၲိစေသာ တိုင္းနိုင္ငံမ်ားအား ဒကၡိဏာပထ တိုင္းနိုင္ငံမ်ားဟုလည္း ေခၚသည္။
ဥတၱရာပထႏွင့္ ဒကၡိဏပထ တိုင္းနိုင္ငံမ်ားသည္ မဇၩိမေဒသ၏ ျပင္ပတြင္ရွိသည္ ဆိုေသာ္လည္း၊ အရွင္မဟာကပၸိန၊ အရွင္မဟာကစၥည္း၊ အရွင္ဗာဟိယဒါ႐ုစရိယစသည့္ ထင္ရွားေသာ သာဝကႀကီးမ်ားသည္ ဥတၱရာပထႏွင့္ ဒကၡိဏပထ အရပ္ေဒသမ်ားမွ ျဖစ္ၾကေလသည္။
သီဟိုဠ္မွ အရွင္ေမာဂၢလာန္ျပဳစုေသာ အဘိဓာနပၸဒီပိကာေခၚ ပါဠိအဘိဓာန္က်မ္း ဘူမိဝဂ္တြင္ ေအာက္ပါအတိုင္း ဇနပဒ ၂၁-တိုင္း၏ အမည္ကို ေဖာ္ျပထားသည္။ (¤) သေကၤတျပထားေသာ တိုင္းမ်ားသည္ ပါဠိေတာ္လာ တိုင္းႀကီး (မဟာဇနပဒ) ၁၆-တိုင္းတြင္ မပါဝင္ေသာ တိုင္းနိုင္ငံမ်ား ျဖစ္သည္။
၁။ ကု႐ု
၂။ သက္က (¤)
၃။ ေကာသလ
၄။ မဂဓ
၅။ သိဝိ (¤)
၆။ ကလိဂၤ (¤)
၇။ အဝန္တိ
၈။ ပဥၥာလ
၉။ ဝဇ္ဇီ
၁၀။ ဂႏၶာရ
၁၁။ ေစတိ
၁၂။ ဝဂၤ (¤)
၁၃။ ဝိေဒဟ (¤)
၁၄။ ကေမၺာဇ
၁၅။ မဒၵ (¤)
၁၆။ ဘဂၢ (¤)
၁၇။ အဂၤ
၁၈။ သီဟဠ (¤)
၁၉။ ကသ္မီရ (¤)
၂၀။ ကာသိ
၂၁။ ပ႑၀ (¤)
(May 12, 2012)
➤ စာညႊန္း
၁။ မဇၩိမေဒသ ၿမိဳရြာမ်ားမွ သမိုင္း႐ုပ္ႂကြင္း ပုံရိပ္လႊာမ်ား၊ သာဝတၳိျမန္မာေက်ာင္း ဆရာေတာ္
၂။ Indian Buddhism, A.K. Warder
၃။ The Great Transformation: The world in the time of Buddha, Socrates, Confucius and Jeremiah, Karen Armstrong
၄။ Foreign Trade And Commerce In Ancient India, Prakash Charan Prasad
၅။ Dāna: Giving and Getting in Pali Buddhism, Ellison Banks Findley
https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid025xRdxbh1cmNpiVihLad3pZyueUUKc9i4noKXjqSjx9R3PtiEzdVh5AnBiNxUknhBl&id=100003204234190
