ရခိုင္ေျမာက္ပိုင္းတြင္ ၿပီးခဲ့သည့္ ၂၀၁၆- ၂၀၁၇ ခုႏွစ္ကျဖစ္ပြားခဲ့သည့္ တပ္မ ေတာ္ႏွင့္ ARSA အဖြဲ႕တို့ၾကားတိုက္ခိုက္မွု ျဖစ္စဥ္အတြင္း ရခိုင္ျပည္နယ္အတြင္း လူ႔အခြင့္အေရးခ်ိဳးေဖာက္မွုမ်ားရွိေၾကာင္း စြပ္စြဲခ်က္မ်ားအေပၚ စုံစမ္းစစ္ေဆးရန္ ၂၀၁၈ ခုႏွစ္၊ ဇူလိုင္လ ၃၀ ရက္ေန႔တြင္ လြတ္လပ္ေသာစုံစမ္းစစ္ေဆးေရးေကာ္မရွင္(Independent Commission of Enquiry-ICOE) ကိုဖြဲ႕စည္းခဲ့သည္။
အဆိုပါေကာ္မရွင္မွ အၿပီးသတ္အစီရင္ခံစာႏွင့္စပ္လ်ဥ္း၍ သတင္းထုတ္ျပန္ခ်က္ကို ျပည္ေထာင္စုေရွ႕ေနခ်ဳပ္႐ုံးမွ နိုဝင္ဘာလ ၂၃ ရက္ေန႔က နိုင္ငံပိုင္သတင္းစာ၌ေဖာ္ျပခဲ့သည္။
ေကာ္မရွင္၏ အစီရင္ခံစာအရ ျဖစ္စဥ္ ၁၃ ခုရွိတြင္ ARSA ႏွင့္ပူးေပါင္းပါဝင္သူမ်ား က်ဴးလြန္မွု ၈၇ မွု၊ နယ္ျခားေစာင့္ရဲတပ္ဖြဲ႕ဝင္မ်ား က်ဴးလြန္မွု ၂၃ မွု၊ ေဒသခံတိုင္းရင္းသားမ်ားက်ဴးလြန္မွု ၂၉ မွုျဖစ္၍ အေရးယူ ေဆာင္ရြက္ရမည့္ စုစုေပါင္းအမွု ၁၃၉ မွုရွိေၾကာင္းေဖာ္ျပသည္။
အဆိုပါထုတ္ျပန္ခ်က္မွာ တစ္ဖက္ေစာင္းနင္းထုတ္ျပန္ခ်က္ျဖစ္ၿပီး အမွန္တကယ္က်ဳးလြန္သူမ်ားျဖစ္သည့္ တပ္မေတာ္အေရးမယူဘဲ တစ္ျခားသူမ်ားကိုအေရးယူေနသလို တပ္မေတာ္ႏွင့္အစိုးရတို့ ပူးေပါင္းႀကံစည္မွုသာျဖစ္ေၾကာင္း Burma Human Right Network ၏အမွုေဆာင္ညႊန္ၾကားေရးမွူး ဦးေက်ာ္ဝင္းက ေဝဖန္ေျပာဆိုလိုက္သည္။
“ဒီအထဲမွာ အေရးယူထားတာက အာဆာအဖြဲ႕နဲ႔ပူးေပါင္းပါဝင္သူတို့၊နယ္ျခားေစာင့္ရဲတို့၊ ေဒသခံတို့ကိုပဲ အေရးယူထားတာေတြ႕ ရတယ္။ တကယ္ လူ႔အခြင့္ အေရးက်ဴးလြန္တာက စစ္တပ္ကျဖစ္တယ္။ ဘယ္မွာလဲ စစ္တပ္ကိုအေရးယူတာ။ တကယ္က်ဴးလြန္တဲ့ သူေတြကို အေရးမယူဘဲနဲ႔တစ္ျခားသူေတြကိုပဲအေရးယူတယ္။ သူတို့ အေရးယူေဆာင္ရြက္တဲ့စနစ္ေတြကေကာ ဘယ္ေလာက္ခိုင္မာလဲ”ဟုေျပာသည္။
ICOE အစီရင္ခံစာတြင္ ARSA ႏွင့္ အလိုတူပူးေပါင္းပါဝင္သူမ်ားသည္ လူ သတ္မွု၊မီးရွို့မွု၊ ပစၥည္းဥစၥာဖ်က္ဆီးမွု အပါဝင္ ရာဇဝတ္မွု ၈၇ မွုကိုက်ဳးလြန္ခဲ့ၿပီး ၎အနက္ ၆၇ မွုကိုအမွုဖြင့္ေဆာင္ရြက္လၽွက္ရွိၿပီး အမွု ၂၀ မွု က်န္ရွိေၾကာင္းေဖာ္ျပထားသည္။
ယင္းအျပင္ အစီရင္ခံစာ၌ နယ္ျခားေစာင့္ရဲတပ္ဖြဲ႕ဝင္မ်ားသည္ လူသတ္မွု၊ မီးရွို့မွု၊ ပစၥည္းဥစၥာဖ်က္ဆီးမွုအပါဝင္ ရာဇဝတ္မွု ၂၃ မွုကို က်ဴးလြန္ခဲ့သည္ဟု ေဖာ္ျပထားရာ အမွု ၂၃ မွုကို အမွုဖြင့္ေဆာင္ရြက္လၽွက္ရွိၿပီး ေဒသခံတိုင္း ရင္းသားမ်ားသည္ လူသတ္မွု၊ မီးရွို့မွု၊ပစၥည္းဥစၥာဖ်က္စီးမွုအပါဝင္ ရာဇဝတ္မွုေပါင္း ၂၉ မွုကိုက်ဴးလြန္ခဲ့သည့္ဟု ေဖာ္ျပထားရာ အမွု ၂၀ မွုကို အမွုဖြင့္ေဆာင္ရြက္လ်က္ရွိၿပီး အမွု ၉ မွုက်န္ရွိေၾကာင္းေဖာ္ျပသည္။
“ဒီ(မူရင္းအေခၚ - ရိုဟင္ဂ်ာ) မြတ္စလင္ေတြကိုဖမ္းတယ္ဆိုတာက သူတို့ပုဒ္မအမ်ိဳးမ်ိဳးတပ္ၿပီးဖမ္းထားတာျဖစ္တယ္။ ဒီလူေတြ အာဆာျဖစ္တယ္၊ အာဆာနဲ႔ပူးေပါင္းတယ္ဆိုတာ ဘယ္လိုသက္ေသျပမလဲ။ ရိုဟင္ဂ်ာေတြကို ဖမ္းဆီးတယ္၊ ႏွိပ္စက္တယ္၊ သတ္ျဖတ္တယ္၊ ၿပီးရင္အဲဒါကိုအေရးယူတယ္ဆိုၿပီးလုပ္တယ္။ ၿပီးရင္ျပန္လႊတ္တာပဲ။ အဲဒါ တပ္မေတာ္နဲ႔ အစိုးရက ႏွစ္ေပါက္တစ္ေပါက္ရိုက္ေနတယ္လို့ပဲျမင္တယ္။ ဒီ ICOE ရဲ့အစီအရင္ခံစာကိုက တစ္ဖက္ ေစာင္းနင္းျဖစ္ေနတယ္။ စစ္တပ္ရဲ့ တကယ္က်ဴးလြန္ထားတဲ့ဂ်ီနိုဆိုက္ေတြကို စစ္ေဆးေမးျမန္းထားတာလည္းမရွိဘူး။ ေနာက္တစ္ခါ နိုင္ငံတကာကိုလည္း ဝင္ေရာက္စစ္ေဆးဖို့ခြင့္မျပဳဘူး၊ နိုင္ငံတကာသတင္းဌာနကိုလည္း ဝင္ေရာက္သတင္းယူခြင့္ေပးမထားဘူး။ ဆိုေတာ့ ဒါေတြက မွန္ကန္တဲ့အခ်က္အလက္ေတြမဟုတ္ဘူး။ ဒါေတြက ေနာက္ထပ္ တပ္မေတာ္နဲ႔အစိုးရက ပူးေပါင္းလိမ္လည္မွုတစ္ခုသာျဖစ္တယ္ လို့ျမင္ပါတယ္” ဟုလည္း ဦးေက်ာ္ဝင္းကေျပာသည္။
ICOE အစီရင္ခံစာပါ အႀကံျပဳခ်က္မ်ားႏွင့္စပ္လ်ဥ္း၍ ရာဇဝတ္မွုဆိုင္ရာ စုံစမ္းစစ္ေဆးမွုမ်ားႏွင့္ တရားစြဲဆိုမွုမ်ား ေဆာင္ရြက္မွု ပထမအႀကိမ္အစီရင္ခံစာကို ၁-၅-၂၀၂၀ ရက္ေန႔တြင္ လည္းေကာင္း၊ ဒုတိယအႀကိမ္ အစီရင္ခံစာ ကို ၁-၁၁-၂၀၂၀ ရက္ေန႔တြင္ လည္းေကာင္း ရာဇဝတ္မွုဆိုင္ရာစုံစမ္းစစ္ေဆးျခင္းႏွင့္ တရားစြဲဆိုျခင္းမ်ား ေဆာင္ရြက္ေရးအဖြဲ႕က နိုင္ငံေတာ္သမၼတ႐ုံးသို့ တင္ျပခဲ့ေၾကာင္းလည္း ေဖၚျပထားသည္။
ယင္းအျပင္ ရခိုင္ျပည္နယ္ေျမာက္ပိုင္း တိုက္ခိုက္မွုျဖစ္စဥ္ႏွင့္စပ္လ်ဥ္း၍ တိုင္ ၾကား ခ်က္မ်ား လက္ခံေဆာင္ရြက္မည့္ တိုင္တန္းမွု ယႏၲရား တစ္ရပ္ကို တည္ေထာင္ၿပီး ဆက္လက္အေကာင္အထည္ေဖၚ ေဆာင္ရြက္လ်က္ရွိေၾကာင္းႏွင့္ ေဆာင္ရြက္ခ်က္မ်ားကိုလည္း အမ်ားျပည္သူသိရွိရန္ ထုတ္ျပန္သြားမည္ဟု ေဖာ္ျပထားသည္။
နိုင္ငံေတာ္သမၼတ႐ုံးက ရခိုင္ျပည္နယ္တြင္ ၂၀၁၆-၂၀၁၇ ကာလ တပ္မေတာ္ႏွင့္ ARSA အဖြဲ႕အၾကား ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ တိုက္ခိုက္မွုျဖစ္စဥ္မ်ားတြင္ လူ႔အခြင့္ အေရးခ်ိဳးေဖာက္မွုမ်ားရွိသည္ဆိုေသာ စြပ္စြဲခ်က္မ်ားအေပၚ စုံစမ္းစစ္ေဆးနိုင္ရန္ ၂၀၁၈ ခုႏွစ္ ဇူလိုင္လ(၃၀)ရက္ေန႔တြင္ လြတ္လပ္ေသာ စုံစမ္းစစ္ေဆးေရးေကာ္မရွင္ကို ဖြဲ႕စည္းခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္။
ICOEေခၚ လြတ္လပ္ေသာ စုံစမ္းစစ္ေဆးေရးေကာ္မရွင္တြင္ ဖိလစ္ပိုင္ ဒုနိုင္ငံ ျခားေရးဝန္ႀကီးေဟာင္း၊ ကုလသမဂၢ CEDAW ၏ ဥကၠ႒ေဟာင္းျဖစ္သည့္ ရိုဆာရီယိုမယ္နာလို က ဥကၠ႒၊ နိုင္ငံေတာ္ ဖြဲ႕စည္းပုံအေျခခံဥပေဒဆိုင္ရာခုံ႐ုံး ဥကၠ႒ ဦးျမသိန္း၊ လူသားခ်င္းစာနာေထာက္ထားမွုကိစၥရပ္ဆိုင္ရာ ကုလသမဂၢဒုတိယအတြင္းေရးမွူးခ်ဳပ္၊ အေရးေပၚကယ္ဆယ္ညႇိႏွိုင္းေရးမွူးေဟာင္း၊ ကုလ သမဂၢ ဂ်ပန္အျမဲတမ္း ကိုယ္စားလွယ္ေဟာင္း ကင္ဇိုအိုရွီးမားႏွင့္ ေဒါက္တာေအာင္ထြန္းသက္တို့ က အဖြဲ႕ဝင္မ်ားအျဖစ္ပါဝင္သည္။
(Western News သည္ ရန္ကုန္ေခတ္သစ္၏ မိတ္ဖက္သတင္းဌာနျဖစ္သည္)
ဓာတ္ပုံ- ICOE အဖြဲ႕က အစီရင္ခံစာကို နိုင္ငံေတာ္သမၼတဦးဝင္းျမင့္ထံ တင္ျပစဥ္။
https://www.facebook.com/385165108587508/posts/1072041619899850/
