ပ​ေဒသရာဇ္​႐ွမ္​းျပည္​....၁၀

၁၈၈၉ ​ေဖ​ေဖာ္​၀ါရီလ၁ရက္​​ေန႔မွာ႐ွမ္​းျပည္​နယ္​ပုဒ္​မ၁၀ကို
ျပ​႒ာန္​းၿပီး ႐ွမ္​း​ေစာ္​ဘြား​ေတြကိုမိမိတို႔နယ္​အတြင္​းစီမံ
ဖို႔၊ရာဇ၀တ္​နဲ႔အခြန္​အုပ္​ခၽဳပ္​ခြင့္အာဏာကိုအပ္​ႏွင္​းလိုက္​
တယ္​။အဲဒီအခၽိန္​ျမန္​မာျပည္​ထဲကို စီးပြား​ေရးလုပ္​သား
လိုအပ္​ခၽက္​အရ အိႏၵိယႏိုင္​ငံသား​ေတြအထူးသျဖင့္
အလုပ္​သမားလူတန္​းစား​ေတြ၀င္​​ေရာက္​လာၾကၿပီျဖစ္​
ပါတယ္​။ဒီအလုပ္​သမားလူတန္​းစားအိႏိၵယႏိုင္​ငံသား​ေတြ
က ၿဗိတိသၽွအုပ္​ခၽဳပ္​မႈ​ေအာက္​မွာ​ေနခဲ့ၿပီးၿပီးျဖစ္​လို႔
​ေအာက္​ျမန္​မာျပည္​မွာျဖစ္​​ေစ။အိႏိၵယရာဇသတ္​ႀကီးနဲ႔
တရားမမႈသ​ေဘာတရား​ေတြကို​ေကာင္​းစြာနားလည္​​ေန
ၾကၿပီျဖစ္​ပါတယ္​။

ဒါ​ေၾကာင့္အဲဒီ​ေခတ္​က စာ​ေပမတတ္​တဲ့အခၽိန္​ပိုင္​းအမႈ
ထမ္​း​ေခါင္​း​ေပါင္​းနီလို႔​ေခၚတဲ့ ​ေစာ္​ဘြားရဲ​ေတြဟာ စစ္​
​ေရးစစ္​ရာကိုသာနားလည္​တာ​ေၾကာင့္စနစ္​က်တဲ့ရဲတပ္​
လိုအပ္​လာတယ္​။ဒီလိုအပ္​ခၽက္​​ေၾကာင့္ ၁၈၉၂မွာ
ပုလိပ္​ဌာန​ေခၚတဲ့ ယ​ေန႔ ရဲစခန္​း​ေလးခု ဖြင့္ဖို႔ အိႏိၵယ
အစုိးရက သ​ေဘာတူခြင့္ျပဳ လိုက္​တယ္​။အ​ေရးပိုင္​မင္​း
႐ုံးစိုက္​ရာ ၿမိဳ႕မွာ ရဲ၁၆​​ေယာက္​ပါဌာနတစ္​ခု၊မိုးနဲနဲ႔​ေျမလပ္​
၀န္​​ေထာက္​႐ုံးစိုက္​ရာၿမိဳ႕​ေတြမွာရဲ၁၅​ေယာက္​စီနဲ႔ ကရင္​နီ
ကယားနယ္​မွာ ၁၀​ေယာက္​စီနဲ႔ဖြဲ႔စည္​းခဲ့တယ္​။အလားတူ
႐ွမ္​းျပည္​နယ္​​ေျမာက္​ပိုင္​းမွာ ဂတ္​တဲ၄ခု၊ရဲ၆၅​ေယာက္​မႇာ
၂၆​ေယာက္​ကအိႏိၵယသား​ေတြျဖစ္​ၾကတယ္​။

၁၈၈၉မွာ ​ေျမလပ္​နယ္​ၿမိဳ႕စား​ေငြခြန္​မႉး​ေတြဟာ
ဒုတိယတန္​း တရားသူႀကီးအာဏာအပ္​ႏွင္​းခံရတယ္​။
သူတို့ဟာ ရွမ္​းပုဒ္​မ၁၀အရ တရားစီရင္​ႏိုင္​ခြင့္အာဏာ
ကို​ေတာ့၁၉၃၂ကၽမွရတယ္​။အဲဒီႏွစ္​မွာပဲ႐ွမ္​း​ေျမာက္​ၿမိဳ႕
​ေတာ္​လားရိႈးကိုတည္​​ေထာင္​ၿပီး႐ုံးစိုက္​တယ္​။အဲဒီ​ေနာက္​
​ေတာင္​ႀကီးကို​ေတာင္​ပိုင္​းမွာ႐ုံးစိုက္​တယ္​။​ေတာင္​ႀကီးဟာ
လားရိႈးထက္​​ေနာက္​ကၽတယ္​။​ေတာင္​ႀကီးကို​ေျပာင္​းတဲ့
​ေန႔ဟာ ၁၈၉၄ျဖစ္​တယ္​။၁၈၉၅ကစၿပီး မင္​းစုံဒါဘာပြဲကို
​ေတာင္​ႀကီးမွာပဲကၽင္​းပပါ​ေတာ့တယ္​။အဲဒီပြဲကိုတက္​ဖို႔
႐ွမ္​းတစ္​ခြင္​က ပ​ေဒသရာဇ္​အႀကီး အလတ္​ အငယ္​
အားလုံးအာသီသ႐ွိၾကၿပီးတက္​​ေရာက္​ၾကတာ​ေတြ႔ရ
တယ္​။​ေစာ္​ဘြား၊နယ္​စား၊ပယ္​စားနဲ႔​ေျမခြန္​မႉးစတဲ့
ဘာစားညာစား ဘာမႉးညာမႉးအားလုံး မိမိတို႔အဆင့္
အတန္​းနဲ႔စီးပြား​ေရးအ​ေျခ​ေနအရ မယား​ေတြနဲ႔​ေမာင္​းမ
မိႆံ​ေတြ အကုန္​ပင့္လာၿပီး​ ၿဗိတိသၽွတည္​တဲ့​ေတာင္​ႀကီး
ၿမိဳ႕မွာလည္​ပတ္​ သြားလာ ​ေစၽး၀ယ္​​ေစၽးသုံးလာၾကတာ
ပါပဲ။ဒါဘာပြဲမ႐ွိရင္​လည္​းပဲအ​ေျခ​ေန​ေပးသလိုလာတတ္​
ၾကတယ္​။အဲလို မင္​း​ေျမာင္​ကပ္​ပါ​ေတြ၊မယား​ေတြနဲ႔အ​ေစ
ခံ​ေတြပါတစ္​ျပဳံ တစ္​မႀကီးသယ္​သယ္​လာတဲ့အခါ တည္​းခို
ဖို႔ အခက္​ခဲ႐ွိလာတာ​ေၾကာင့္ နယ္​႐ွင္​​ေတြက​ေတာင္​ႀကီးၿမိဳ႕
မွာ ယာယီ​ေဟာ္​နန္​း​ေတြတည္​​ေဆာက္​ၾကတယ္​။အရင္​က
​ေစာ္​ဘြားလမ္​းလို႔ ​ေခၚတြင္​ခဲ့​ေပမယ့္ အခု​ေတာ့ စ၀္​စံထြန္​း
လမ္​းလို႔အမည္​​ေျပာင္​းလိုက္​တဲ့လမ္​းဟာ ​ေတာင္​ႀကီးၿမိဳ႕
မွာအထင္​ကရလမ္​းတစ္​လမ္​းျဖစ္​ခဲ့ပါတယ္​။႐ွမ္​းျပည္​
​ေတာင္​ပိုင္​းက ​ေစာ္​ဘြား ၿမိဳ႕စား​ေဟာ္​​ေတြလမ္​းတစ္​ဖက္​
တစ္​ခ်က္​စီမွာ အစီအရီ႐ွိ​ေနတတ္​တယ္​။​ေဟာ္​ကုန္​းလို႔
အမည္​တြင္​တဲ့ တစ္​သီးတစ္​ျခားရပ္​ကြပ္​မွာ​ေတာ့ၿမိဳ႕စား
လမ္​းနဲ႔​ေငြခြန္​မႉးလမ္​း​ေတြ​ပါ႐ွိခဲ့တယ္​။က်ိဳင္​းတုံ​ေဟာ္​
နဲ႔​ေျမာက္​ပိုင္​း​ေစာ္​ဘြားႀကီးတို႔ရဲ ့​ေဟာ္​​ေတြမွာ ​ေရထြက္​ဦး
လမ္​း​ေတြ႐ွိခဲ့တာ​ေၾကာင့္အရင္​ကၿမိဳ႕ျပင္​ခပ္​က်က်​ေနရာ
​ေတြမွာျဖစ္​ခဲ့​ေပမယ့္ အခု​ေတာ့ၿမိဳ႕လယ္​ျဖစ္​​ေနၿပီ။ၿဗိတိသၽွ
အစိုးရနဲ႔ပလဲနံသိပ္​သင့္တဲ့ တစ္​သက္​တစ္​ကြၽန္​းအကၽဥ္​း
သားျဖစ္​ဖူးသူ သီ​ေပါ​ေစာ္​ဘြားရဲ ့​ေဟာ္​နန္​းက​ေတာ့
စစ္​တပ္​အ​ေနာက္​ဘက္​ ကမူ​ေလး​ေပၚက ထင္​း႐ွဴ  းပင္​
​ေတြၾကားမွာ႐ွိခဲ့​ေၾကာင္​းဦးအုန္​း​ေဖကပင္​လုံစစ္​တမ္​းမွာ
​ေဖာ္​ျပထားတယ္​။

ဒါ​ေပမဲ့ ႐ွမ္​း​ေျမာက္​​ေစာ္​ဘြားႀကီးဟာ ၁၈၉၇ခုႏွစ္​ကၽမွ
ဒါဘာပြဲကိုတက္​ႏိုင္​လို႔အဲဒီႏွစ္​ကစၿပီး႐ွမ္​းနယ္​ပယ္​အား
လုံး ၿဗိတိသၽွလက္​​ေအာက္​လုံး၀အၿပီးအပိုင္​​ေရာက္​တယ္​
လို႔ဆိုရမွာျဖစ္​ပါတယ္​။အဲဒီႏွစ္​မွာပဲ ျမန္​မာျပည္​ကို
၀န္​႐ွင္​​ေတာ္​မင္​းႀကီး​ေနရာမွာ ဒုတိယဘုရင္​ခံ
(Lieutenant Governor) အုပ္​ခၽဳပ္​တဲ့ အိႏိၵယ
ရဲ ့ျပည္​နယ္​တစ္​ခုအျဖစ္​ ဧၿပီ၄ရက္​​ေန႔မွာ​ေၾကျငာတယ္​။
ဥပ​ေဒျပဳ ​ေကာင္​စီကို အရာ႐ွိ၄ဦး၊အရာ႐ွိမဟုတ္​သူ
၅ဦး ​ေပါင္​း၉ဦးနဲ႔ဖြဲ႔စည္​း​ေတာ့ ႐ွမ္​း​ေစာ္​ဘြားတစ္​ဦးကို
​ေကာင္​စီ၀င္​အျဖစ္​လက္​ခံတယ္​။အာဏာက​ေတာ့ၿဗိတိသၽွ
ဆီမွာပါပဲ။အဲဒီ​ေကာင္​စီ၀င္​႐ွမ္​း​ေစာ္​ဘြားဆိုတာဟာလည္​း
အျခားသူမဟုတ္​ဘူး။ၿဗိတိသၽွနဲ႔ပလဲနံသင့္တဲ့သီ​ေပါ​ေစာ္​ဘြား
စ၀္​ခြန္​ဆိုင္​ပါပဲ။၁၈၉၅မွာ သူ႔ကို C.I.E ​ေခၚတဲ့
အိႏိၵယမဟာရ႒သာရ ဘြဲ႔ကိုအဂၤလိပ္​အစိုးရကခၽီးျမင့္
ခဲ့တယ္​။မၽက္​စ္​​ေဆးကုဖို႔အဂၤလန္​ကိုသြားခဲ့တာ​ေၾကာင့္
ဘိလပ္​ျပန္​စ၀္​ခြန္​ဆိုင္​ျဖစ္​လာခဲ့တယ္​။အဲဒီႏွစ္​မွာပဲတိုက္​
တိုက္ဆိုင္​ဆိုင္​ ​ေညာင္​​ေရႊ​ေစာ္​ဘြားႀကီးစ၀္​အုံနဲ႔က်ိဳင္​းတုံ
​ေစာ္​ဘြားႀကီး စ၀္​ခမ္​ဖုတို႔အသီးသီးကြယ္​လြန္​ခဲ့ၾကတယ္​။
ဒါ​ေၾကာင့္​ေညာင္​​ေရႊ​ေစာ္​ဘြားႀကီးအျဖစ္​ စ၀္​​ေမာင္​ကို၊
က်ိဳင္​းတုံ​ေစာ္​ဘြားႀကီးအျဖစ္​ စ၀္​​ေကာင္​​ေကၽာက္​အင္​တ
လိုင္​ ကို  အဂၤလိပ္​ကဆနဒ္​နဲ႔အတူ​ေစာ္​ဘြားအျဖစ္​ခန္​႔
အပ္​ခဲ့ရတယ္​။

၁၈၉၇ ခုႏွစ္​ဟာ မဟာ၀န္​႐ွင္​​ေတာ္​မင္​းႀကီးအုပ္​ခၽဳပ္​တဲ့
နယ္​ပယ္​ဘ၀က​ေန Lieutenant Governor ​ေခၚ
ဒုတိယဘုရင္​ခံအုပ္​ခၽဳပ္​တဲ့အိႏိၵယရဲ ့ျပည္​နယ္​တစ္​ခု
အျဖစ္​သြတ္​သြင္​းခဲ့​ေၾကာင္​းတင္​ျပခဲ့ၿပီးၿပီ။ဒါဟာျမန္​မာ
တစ္​ျပည္​လုံး​ေတာင္​တန္​း​ေျမျပန္​႔အႏွံ႔ ၿဗိတိသၽွအာဏာ
စက္​ လႊမ္​းျခဳံ သြားၿပီဆိုတာကို​ေဖာ္​ျပလိုက္​တာပဲ။

၁၈၉၅ကစၿပီးမဟာ၀န္​႐ွင္​​ေတာ္​မင္​းအျဖစ္​​ေဆာင္​ရြက္​
​ေနတဲ့ Sir Fredrick Fryerဟာ Lieutenant
Governor Sir Fredrick Fryer ျဖစ္​လာခဲ့တယ္​။
ဒါ​ေၾကာင့္ အိႏိၵယႏိုင္​ငံ မိရ္​မာျပည္​နယ္​ ရဲ ့ပထမဆုံး
ဒုတိယဘုရင္​ခံျဖစ္​သူ ဖ႐ိုင္​ယာဟာ မႏၱ​ေလးက​ေန႐ွမ္​း
​ေျမာက္​ထဲကိုတိုင္​းခန္​းလွည့္လည္​ေတာ့ ၁၉၀၁ခုႏွစ္​
​ေအာက္​တိုဘာလ၇ရက္​​ေန႔မွာသီ​ေပါကို​ေရာက္​တယ္​။
​ေနာက္​​ေန႔မွာ​ေတာ့အ​ေရးပိုင္​႐ုံးစိုုက္​ရာလားရိႈးကို​ေရာက္​
တယ္​။အဲဒီအခၽိန္​အိႏိၵယအင္​ပါယာရဲ ့ဘုရင္​ခံခၽဳပ္​
ႀကီးက Lord Curzon ျဖစ္​တယ္​။သူမလာခင္​ ဖ႐ိုင္​ယာ
က​ေ႐ွ ့​ေတာ္​​ေျပးအျဖစ္​အရင္​လာသြားတာျဖစ္​ပါတယ္​။
အဲဒီ​ေခတ္​ကမင္​းခမ္​းမင္​းနား​ေတြရဲ ့ထုံးစံအတိုင္​းသဲျဖဴ
ခင္​း၊ရာဇမတ္​ကာ၊​င​ေပၽာပင္​စိုက္​​၊​ေရႊထီးမိုး၊စည္​​ေတာ္​ယြန္​း၊
ပန္​းစည္​းဆက္​၊ၾသဘာစာတမ္​းဖတ္​ၾကားစတဲ့အလုပ္​​ေတြ
လုပ္​ၾကပါတယ္​။

ျမန္​မာျပည္​ကိုႂကြခၽီလာတဲ့ ဘုရင္​ခံခၽဳပ္​ႀကီးကာဇုံက
မႏၱ​ေလးကို ၁၉၀၁ခုႏွစ္​ ႏို၀င္​ဘာ၂၈ရက္​​ေန႔(သီ​ေပါပါၿပီး
၁၆ႏွစ္​ျပည့္တဲ့ႏွစ္​)မွာ ဒါဘာမင္​းပြဲကၽင္​းပတဲ့အခါမႏၱ​ေလး
နဲ႔အထက္​ျမန္​မာျပည္​က လူႀကီးလူ​ေကာင္​း​ေတြအားလုံး
တက္​ၾကတယ္​။အလားတူ႐ွမ္​းျပည္​နယ္​က ​​နယ္​​ေသး​ေသး
​မႊာမႊာနယ္​စား​ေတြကလြဲၿပီး​ေစာ္​ဘြားႀကီး လတ္​ ငယ္​နဲ႔
နယ္​စားႀကီးအားလုံးစုစု​ေပါင္​း၃၀တက္​​ေရာက္​ခဲ့တယ္​။
အဲဒီမင္​းပြဲအထိမ္​းအမွတ္​ဘြဲ႔ထူးဂုဏ္​ထူး​ေတြခၽီးျမင့္တဲ့အခါ
က်ိဳင္​းတုံ​ေစာ္​ဘြားသစ္​စ၀္​​ေကာင္​​ေကၽာက္​အင္​တလိုင္​နဲ႔
​ေညာင္​​ေရႊ​ေစာ္​ဘြားသစ္​စ၀္​​ေမာင္​တို႔ကို K.S.Mလို႔​ေခၚ
တဲ့ ကၽက္​သ​ေရ​ေဆာင္​​ေရႊစလြယ္​ရမင္​းဘြဲ႔ခၽီးျမင့္ခဲ့တယ္​။
​ေကၽးသီးမန္​းစံနယ္​စားႀကီးနဲ႔အဲဒီ​ေခတ္​က က်ိဳင္​းတုံနယ္​
လက္​​ေအာက္​ခံ ယ​ေန႔ မိုင္​း​ေယာင္​းၿမိဳ႕စားတို႔ကို T.D.M
​ေခၚ သူရဲ​ေကာင္​း​ေငြဓားရမင္​းဘြဲ႔၊​ေဘာ္​ဆိုင္​းၿမိဳ႕စားနဲ႔
​ေမာက္​မယ္​နယ္​ ​ေနာ္​လုံဟိန္​(သူႀကီး)တို႔ကို A.T.M ​ေခၚ
အမႈထမ္​း​ေကာင္​းတံဆိပ္​ရ မင္​းဆုတံဆိပ္​စလြယ္​​ေတြ
အသီးသီးခၽီးျမင့္ခဲ့ပါတယ္​။

အဲဒီ​ေနာက္​ ကာဇုံဟာ လားရိႈးကိုသြားတယ္​။တ႐ုတ္​ျပည္​
အ​ေနာက္​ပိုင္​းကိုမီးရထားလမ္​း​ေဖာက္​ဖို႔ကိစၥဟာၿဗိတိသၽွ
​ေတြအတြက္​ဦးစား​ေပးျဖစ္​​ေနလို႔သံလမ္​း​ေဖာက္​ၿပီးခဲ့တာ
မႏၱ​ေလးက​ေန သီ​ေပါအထိ ၁၂၆မိုင္​႐ွိခဲ့ၿပီျဖစ္​ပါတယ္​။
၁၉၀၃ခုႏွစ္​မွာ​ေတာ့ လားရိႈးသံလမ္​းကိုဖြင့္လွစ္​တယ္​။
လားရိႈးက​ေန တ႐ုတ္​ျပည္​နယ္​စပ္​အနီး သံလြင္​ကမ္​းပါး
မွာ႐ွိတဲ့ ကြမ္​လုံရြာအထိ လမ္​းအူ​ေၾကာင္​႐ွာတာၿပီးစီးသြား
ခဲ့ၿပီျဖစ္​ပါတယ္​။ကြမ္​လုံဟာျမန္​မာမင္​း​ေခတ္​က အ​ေကာက္​
​ေတာ္​ကင္​းစခန္​းထားတဲ့​ေနရာျဖစ္​ပါတယ္​။

အဲလိုနဲ႔ဘုရင္​ခံခၽဳပ္​ႀကီးဟာ သံလမ္​းကိုယ​ေန႔​ေခတ္​စကား
နဲ႔​ေျပာရရင္​ လာ​ေရာက္​ၾကည္​့ရႈစစ္​​ေဆးရင္​း မနက္​
ဘယ္​ႏွနာရီမွာဘာယဥ္​နဲ႔၀န္​ႀကီးအဖြဲ႔ႂကြ​​ေရာက္​ပါတယ္​
႐ွမ္​း ဆိုသလို အျပန္​ခရီးမွာ သူ​့​ေကၽး​ေတာ္​မ်ိဳးကြၽန္​​ေတာ္​
ရင္​း ​ေစာ္​ဘြား​ေတြနဲ႔လက္​ပြန္​းတတီးအထူးမီးရထားတြဲျဖဴ
နဲ႔သြား​ေနခဲ့တယ္​။ဒါျဖင့္ ဒီ​ေလာက္​႐ွမ္​းႏိုင္​ငံ​ေရးရာသီဥ
တုသာယာ​ေနတာ ႐ွမ္​းလူမၽိဳ းျပည္​သူလူထုရဲ ့ဘ၀ဘယ္​
အ​ေျခ​ေန႐ွိမလဲဆိုၿပီး ​ေမးၾကမယ္​လည္​းမထင္​ပါဘူး။
တကယ္​​ေတာ့သမိုင္​းဆိုတာ အညတရ​ေတြအတြက္​မဟုတ္​
ဘူးလို႔ဆိုရမလိုပဲ။အဲဒီ​ေခတ္​ကလူတိုင္​းရဲ ့အ​ေၾကာင္​းကို
သမိုင္​းလို႔​ေခၚတာမဟုတ္​ဘူး။အဲဒီ​ေခတ္​က စည္​းစိမ္​႐ွင္​
အာဏာ႐ွင္​ အုပ္​ခၽဳပ္​သူလူတန္​းစားရဲ ့အ​ေၾကာင္​းကို
သမိုင္​းလို႔​ေခၚသလိုျဖစ္​​ေနခဲ့တယ္​။ဒါ​ေၾကာင့္လည္​း
သမိုင္​းဆုိုတာစစ္​ႏိုင္​သူက​ေရးတာတို႔၊အားႀကီးသူရဲ ့
အ​ေၾကာင္​းကိုသမိုင္​းဟု​ေခၚသည္​တို႔စသျဖင့္လူ​ေတြက
ခပ္​ရြဲရြဲ႔​ေစာင္​း​ေစာင္​း​ေျပာဆိုၾကတာျဖစ္​လို႔သမိုင္​းဆိုတဲ့
Subject ကပါနာမည္​ပၽက္​ခဲ့ရတယ္​။ဒါဟာမမွန္​ဘူး
လား​ေမးရင္​ အရင္​​ေခတ္​က ၁၀၀%အမွန္​ပါ။ယ​ေန႔မွာ
​ေတာ့ ၅၀%ပဲမွန္​​ေတာ့ၿပီ။

ဆက္​ပါဦးမည္​။


https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=139980523810821&id=100033966230641